Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

36 emaitza taiu bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
tailu.
tradizioa
tradizioa
Tr. Documentado en textos meridionales desde mediados del s. XVIII, y en los autores septentrionales de los ss. XVI, XVII y XVIII (tbn. hallamos algún ej. moderno, en Lafitte). Las forma más usuales son tallu al Sur y t(h)aillu al Norte. Hay taiu en Iztueta (junto a tallu ), Astarloa (taiju ), R.M. Azkue, Pradere, Ayerbe y Kirikiño. Leiçarraga y Etcheberri de Sara emplean la forma thaillu.
sense-1
1. (-illu Lar, A (que cita a Ur), -allu Lar, , H (V, G)), taiu ().
Talle, porte, estatura. "Estatura" Lar. "Talle" . "Forme extérieure du corps" H. "Stature" Ib. "Talle, estatura" A. v. taila (2) .
Ikhusi nahiz zabilan, zein zen Iesus eta ezin zezakeen jendetzearen kausaz, ezen thaillu xipitako zen. Lc 19, 3 (He xume, Dv, Leon ttipia, Oteiza, BiblE txikia, Ol ñarroa, Or ñañoa, Ker gorputzez txikia). [Eskualdunak] kolore eta iduri ederretakoak, habilak eta gorputz thaillu onetakoak. ES 121. Erregerén soldadotáko ezpada admititzen eztuéna tallu, indár ta gañaráko bear dirénak. LE Orden 35. Zuetatik nork pensatuaz luzatu dezake bere gorputzaren tallua beso batean? Ur Mt 6, 27 (He, EvL, SalabBN thai(l)la, Samper estatu, Hual luzegu, Ip handitarzün, Echn talla, Ur (V) luzetasun).
sense-2
2. (H (th-); thaillu SP Dv y A (que cita tbn. a Ax); t(h)allu H).
Clase, especie; modo. "Façon, sorte. Bizitzeko thaillua, façon de vivre" SP.
Iauna zu saindua zara, / ezta zure taillurik. Hm 84. Kofesatzean ezta erran behar presuna ez etxea, baizik edo ezkondua da edo birjina da edo taillu hartakoa da. Harb 180.
azpiadiera-2.1
(Como segundo miembro de comp.).Duvoisin traduce 'grossier, en parlant de personnes', citando a Axular y 'principaux' citando el ej. de Etcheberri de Ziburu.
Sorginak dira iende thaillu batzuk zeiñek (diotenez) arnegatzen baitute bere egiazko Iainkoaz. Mat 106. Zer berze oihal taillu duzu. Volt 250. Bi bekhatu thaillu, bata orijinala eta berzea aktuala. EZ Eliç 93. Obra miserikordiazkoak edo bertze manu thailluak. EZ Man II 47. Bertze ioko thaillu bat iokatzen du. Ax 65 (V 42). Iende thaillu batzuek, maliziarik eta enganamendurik baizen eztirenek, den sainduenak baiño buruak gogorrago dituztela. Ib. 150 (V 99). Gure bizitze taillua ethorkizuneko esperanzetara ordenatzea. SP Phil 298. Debozionea dagotela jende-thaillu guziei, zer ere ofizio eta estatu duten. Ib. 11. Zure amudioaren, / hau da obra thaillua! / Ian dut zure semearen, / gorputz preziatua. Arg DevB 203. Jakin bezate obligatuak direla ohore thaillu guziak errendatzerat bere nausiei. He 1 Tim 6, 1 (TB suerte).
azpiadiera-2.1.1
Especie de, (cosa) a modo de.
Etxekoak onthutsik sartzen dira ihitze thailu hortan. Lf GH 1924, 392s.
sense-3
3. (-allu Lar, Añ, H (V, G); -illu Izt 60v; thallu L ap. Lh; H), taiu (Añ, Izt 60v). Estatua, escultura; ídolo. "Estatua" Lar y Añ. "Figura" Añ. "Statue, sculpture" H. v. taila (3).
Urrezko tallu edo estatua bat. Ub 51. Estátua edo tállua. LE Urt ms. 132r. Guzurrezko Jaungoikuen taiju, idolo edo irudijak Jaungoiko benetakotzat daukazanak. Astar II 35. Zer da bada zurezko taiju edo bulto ori? Ib. 48. Euskal-erriaz landarako toki guztietan adoratuak izandu dira gezurrezko Taiu ustelkor modu askotakoak. Izt C 209. Don Manuel de Agote Erri onetako jaiotarrak bere kostuz goratu dio tallu bat zazpi oñ luzeko irozpearekin. Ib. 475. Loten emazteak [...], gibelerat behatu baitzuen, ordu berean gatz tallu edo potret bat bilhakaturik baratu zen. Etcheberry 23. Ikus zazute mundua, berriro tallu ustelak adoratzen. Etxeg EE 1882c, 563. Tallu bat eregi begio / Bizkaiak marmolki arriz. AB AmaE 148. Batxiri entzun eutsan bein, Lebrefuelen edonok erabilten dabela esku-ganean zer edo zer, taiu edo irudiren bat, narruan bertan ezarrita. A BGuzur 118. Metarri gaiñ eta txokeskietan dagozan santuen tailluak. Ag Ioan 190. Tolosak orduban taiu (idolo) asko zitubalako Paladiaren izena artu ote zuban bada? BPrad EEs 1913, 215. Adituen iritziz, Echena-ren taiua eta ekantzaen (figuras) ziamarta (dibujo) askoz obeto eginda dare. Ayerb EEs 1915, 279. Edonok artu eikian arrizko edo zulezko edo argixarizko gixon-taiutzat. Kk Ab I 51.
sense-4
4. "Medalla, (c.) tallua, taillua " .
sense-5
5. "Addictio in diem, urliari prezio thaillu batean gauza ematea, egun thaillu batez jabeak edo bertze zenbeitek gehiago ematen eztuen landan " Urt I 139.
azpisarrera-1
TAILUA EGIN. Simular.
Moiseren legearen laudatzeko thaillua / hastetxoan eginen du, trunpatzeko Iudua. EZ Man I 67.
azpisarrera-2
TAILU-IRUDI. Estatua.
Igesi zebillen gaizkille artes bat bezela, tallu-idurian sutaratua ta errea izandu zala. Aran SIgn 100. Tallu-irudi eder bati alboetatik begiratzen zaion eran. Ib. 200.
azpisarrera-3
TAILUTAKO (thaillu- SP Dv; thallu- H). "Ene thaillutakoa da, il est de même façon que moi" SP. "Thaillutako, qui est de la façon de" Dv.
azpisarrera-4
TAILUZ (-ill- L ap. A; thailluz SP Dv; thalluz H (s.v. thallu)). "Zer nahi den thailluz, de quelque façon que ce soit" SP.
Berze maneraz Paillartak, berzez Lukurariak / berze thailluz mendekosak, berzez berriz Nagiak. EZ Man I 109. Halako moldez, thailluz, eta suertez aitzinerat gobernatu, non azken finean, Iainkoaren miserikordiarekin batean erdiets dezagun guretzat ordenaturik eta prestaturik dagoen bozkarioa. Ax 152 (V 100).
tailu
<< sentimendu 0 / 0 taxu >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper