Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

31 emaitza nagusitu bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
jauntxo.
sense-1
(V-och-gip, G; Lar), jauntxu (V). Ref.: A (jauntxo, jauntxu); Etxba Eib; EAEL 39; Elexp Berg.
(Dim., gralmente. despectivo o irónico, de jaun). "Señorito", "señorito, que afecta gravedad" Lar. "Meninos, [Erregiñak] oi zituen jauntxoak, ezkutaritxoak" Ib. "Cacique, persona que en pueblos o comarcas ejerce excesiva influencia política" A. "Hidalgo. En el argot político, los satélites del cacique. Erri guztietan dira jauntxo batzuk" Etxba Eib. "Cacique. Len iru ero lau jauntxon esku egote zan errixa" Elexp Berg. Cf. Lar Cor 152: "Déjenme ahora zumbarme algo con nuestros andikis y jauntxos de Guipúzcoa".
Tr. Documentado en autores guipuzcoanos y vizcaínos desde mediados del s. XVIII. Aparece tbn. en HU Zez 81, pero se trata de un error de transcripción por jauntto (q.v.). En DFrec hay 39 ejs. de jauntxo y 1 de jauntxu.
Jaunso de Calullano (1109). Arzam 298.
Indietan det osaba. Joan zitzatan anziña, ta andik ona egiña nago Jauntxo guziak adiña. Lar Cor 152. Pigurerija guztijak gura ditube, jauntxoe [sic] egin gura dabee. Mg PAb 46. Errietako jauntxoen, errenteroen eta beste zenbaiten artean. AA II 113. Erriko jauntxoak. Ag Kr 140. Alkate au zan [...] jauntxorik nagusiena. Or SCruz 85. Gosaltzen yuat ederto, / jauntxu askok baño obeto. Enb 151. Goituz jauntxoen apeta. "Dominando el espíritu caciquil". Or Eus 203. Euskaltzaindiko jauntxoak. Lab EEguna 84. Bakaldun edo jauntxo aginteak eta euzkoen anai arteko gudak oroit-erazteko indarra duten gaiak. "Poderes monárquicos o señoriales". EAEg 21-10-1936, 100. [Erdiaroko] jauntxo aberatsak. Lek SClar 112. Ibar-yauntxoak. Goen Y 1934, 89. Jauntxu egin ziran eta arrezkero langilleen lepotik polito bizi. Eguzk GizAuz 108. Jauntxoren batentzat boto eske. Munita 130. Aundiki arroa, jauntxu madarikatua. Erkiag BatB 128 (v. tbn. 63). Jauntxo itxura geiago eukan biargiñana baño. SM Zirik 32. Teron zan Agrigentuko agintari. Iauntxo onek [...]. Zait Plat 75. Iauntxo-legeak [...], iauntxokeriak. Ib. 130. Ferrol-ko Caudillo edo jauntxo ura aurrean genduala. AZink 117. Nik euskeraz egin eta bestiak gazteleraz, eta biok jauntxu, eta azkenian indarra nagusitu. Gerrika 18. Orduko nagusiak eta jauntxoak [...] oraingoxeak berak ditugu. MEIG IX 45. Bilbo-Donostietako burgesak ez ziren jauntxoak. MEIG VI 69. v. tbn. Jaukol Biozk 106. MendaroTx 170. A Y 1934 6 (y-). SMitx Aranz 153. Mde Pr 286. Alkain 39. BBarand 112. Insausti 57. Albeniz 30. Jauntxu: BEnb NereA 113.
Erri-kontrako sasi-jauntxorik / ez bedi azaldu ona! SMitx Aranz 100.
azpisarrera-1
JAUNTXOPE (Con suf. local de declinación, en sing.).
Jauntxopetik askatutako beste uri askoren jabetasunari gorasarre bat. SMitx Aranz 65.
azpisarrera-2
JAUNTXO-USAINEKO (El) que tiene aspecto de señorito.
Beargiñak baiño obeto bizi dira euren artezkari agertzen diran izlariak, burukideak, jauntxu-usaiñekoak oneen artean. Erkiag BatB 151.
jauntxo
<< 1 huts 0 / 0 jokotsu >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper