Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

3 emaitza jainkoaizunkeria bilaketarentzat

Sarrera buruan (1)


Sarrera osoan (2)

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
gurtu.
etimologikoa
Etim. Para su relación con makur(tu), uzkur... , v. FHV 271s.
sense-1
1. (BN-mix, Sal, S (gürtü), R; Gèze (gürthü), Dv, H), kurtu (AN-egüés, BN; SP, Aq 912 (G, AN), VocBN .(kh-)H (+ kh-)). Ref.: A (gurtu, kurtu); Iz R 308; ZMoso 57.
Inclinar(se), agachar(se). "Agobiarse" Aq 912. "S'agenouiller, fléchir le genou" Gèze. " Gúrradí, agáchate; gúrtu nun, me he agachado" Iz R 308. v. makurtu.
tradizioa
Tr. Documentado fundamentalmente en textos septentrionales. Al Sur se encuentra en Lizarraga de Elcano, Orixe e Iraizoz.

Baina Iesusek beheiti gurthurik erhiaz skribatzen zuen lurrean. Io 8, 6 (LE kurturik; He, Dv, Ol makhurtu, Leon kokorikatu). Belhaunak gurturik. O Po (ed. Michel), 235. Khurtzen naiz zure zigorraren azpian. SP Imit III 50, 6 (Ch humiliatzen, Mst aphaltzen, Ol makurtu). Halakoak Pilatesen soldadoak iduri dira, gurtzen ziren Iesu Kristoren aitzinian. Tt Arima 26. Xapela erauntzi edo khurtu behar dugu errespetuz. CatLav 83. (V 49) Eskua apatzendiót, búrua kúrtus errezibitzeko gólpea. LE Ong 73r. Darotzula Gabrielek / khurtuz erraiten agur. In Hm 177. Haizerik mendrenak, / [...] gurtzera burua zaitu obligatzen. Gy 172 (v. tbn. burua gurtu in Or Eus 18). Gurtzen da Iñazio eta khotsuduna maiteki besarkatzen du bere bihotzaren kontra. Laph 121. Arbolak lurreraino kurtu ziren. Barb Sup 141. Bere baitharaturik, / noizpeit zinez hari, / erran zion, gurturik, / Herio Hotzari. Ox 125. Behin bakarrik kurtu izan bahintz zaldi-ferraren altxatzeko, ez huen hogoi aldiz kurtzearen beharrik izanen gerezien jateko! Barb Leg 63. Yoaten ziran arengana, aurrean belaunkaturik gurtzen zitzaizkion ta iseka egiten zioten. Ir YKBiz 492s (520 kurtu). Araxeagoan iduri zaio / lurrera gurtzen orria. Or Eus 382.
v. tbn. Dv Gen 18, 2 (gurthu). Khurtu: Dv LEd 194. Hb Egia 26.
azpiadiera-1.1
Hil zakion beldurrez bezala, han zagon ohe aitzinean xutik, eriaren ganat kurtu-makurtua.EGAlm 1897, 27.
sense-2
2. (BN, S ap. A ; Lar, H), kurtu (SP, Lar, H (+ kh-)).
"Inclinar la cabeza en señal de reverencia o cortesía" , "adorar", "venerar" Lar. "Saluer par une inclination du corps" H.
tradizioa
Tr. En los textos septentrionales se documenta ya desde Leiçarraga, con aux. intrans. bipersonal. En autores meridionales el primer ejemplo es de Larramendi, que tbn. lo emplea con dativo (así como tbn. Ubillos, Aguirre de Asteasu y Añibarro). A finales del s. XIX y durante el s. XX crece su uso en textos meridionales, en todos ellos con el objeto en caso absoluto (Lizardi lo emplea tbn. con dat.). En DFrec hay 16 ejs., meridionales.
azpiadiera-2.1

(Acompañado de dat.).
" Jainkoari bakarrik gurtu bear gatzaizka " Lar (s.v. adorar).
Ikhusi zuenean Iesus urrundanik, laster egin zezan eta gur zekión. Mc 5, 6. Hirurtasun sakratua, zuri khurtzen natzaitzu. EZ Man II 40. Lehia handirekila, / haren bila / Iudeako herrian / non dugu-otsez, iarri ziren / hur' ediren, / hari gurtu-nahian. O Po 60. Gizonak [...] beher diola abaxatu, susmetitu eta gurtu Jinkoari. Tt Arima 6. Bati, eta benaz gurtzen gatzaizkala, ezen ez arrotzok bezala anbeste Jainko gezurrezko ta irrigarriri. Lar DT LXXXII. Jainkoari bakarrik gurtu behar gatzaizkala. Ub 16. Asko izango dira gurtuko zaizkanak edo Jaungoikoa bezala adoratuko duenak. AA II 474. Berari obeditu ta gurtu. MisE 162. Sorhaio bat ethorri zitzaioen, khurtzen zitzaioela, eta ziotsola: [...]. HeH Mt 8, 2 (He adoratzen zuen). Salütatzen zütügü, gürtzen gitzaitzü; O, Maria Jinkoaren Ama. Ip Hil 94. Gurtu gatzaion Yainko / aurtxoari biziok / eta illok. Ldi BB 54.
azpiadiera-2.2
(Aux. trans. bipersonal).
Maitatu eta beneratu edo gurtutzen dedan nere aita eta jauna da. Otag EE 1882c, 478. Gure asaben gaba gurtu nai nuen, / jarriz begi aurrean aien kondaira. SBaroj in FrantzesB II 123. Aingeru onen irudia bere biotzaren erdian eroian dukeak, bakartadean gurtuteko asmoagaz. Ag AL 53. Guzurrezko jainkoak gurtu ta sinistea da jainkoaizunkeria. KIkV 61. (v. tbn. KIkG 49) Gurtu zagun beti Jesus Jainko Jauna. ArgiDL 158. Gurtu daiguntzat, auzpaztu gaizan ba, / Argi Deunaren aurrian. Enb 93. Beti betiko / izanen zara / gurtua. Arti MaldanB 210. Zurekin batera gurtu dezatela Keres baserriko gazteek. Ibiñ Virgil 76. Errespetu guziz gurtzen bait-dut Eliza. Berron Kijote 213. Trosky edo Stalin gurtzen zuan jende bat. AZink 86. Bigarren [Kalbario] au egizkotzat gurtzen dabenak gitxi dira. Gerrika 252. Haurrak ziren errege-jantzi dotorez apainduak, aldarera aurreratzen zirenak Jesus jaio-berria gurtzera. MEIG I 77.
v. tbn. Itz Azald 82. Or Mi 136. JMB ELG 77. Zait Sof 136. Munita 127. Akes Ipiñ 11. Onaind in Gazt MusIx 209. BEnb NereA 60. MAtx Gazt 96. SMitx Aranz 224.
sense-3
3. " Birgurtu (retorcer), de gurtu (torcer)" AG 2337.
sense-4
4. Culto, adoración.
Berari biar dan gurtua edo adorazioa eman deigula. Kortazar Serm 68.
gurtu
<< jainkoaizunkeria 0 / 0 sinetsi >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper