Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

4 emaitza ikuilu bilaketarentzat

Sarrera buruan (1)


Sarrera osoan (3)

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
1 ore.
tradizioa
tradizioa
Tr. Ore predomina en los guipuzcanos y navarros, y orhe en los septentrionales. La var. propia de la tradición vizcaína es ora, aunque en el s. XX tbn. aparece ore. La forma orre se documenta en los labortanos Haraneder e Hiribarren, y en los guipuzcoanos Iturriaga, Lizardi y Anabitarte (Poli 77).
sense-1
1. (V, G, AN, L, B, BN, Ae, S, R; Mic 7v, Lar, , Izt 71r, H, VocB ; orhe SP, Urt II 294, VocBN , Gèze, Dv, H), ora (V; Lar (s.v. píldora), Izt 37v, Dv (V), H (V, G), Zam Voc), orre (G, L-sar, Ae; Dv (G), H), orra (G-to). Ref.: Bon-Ond 151; A (ore, ora, orre); Lrq (orhe); Arin AEF 1960, 69; Iz ArOñ (ora), To (orra), UrrAnz , Ulz ; Etxba Eib ; JMB AEF 1969-70, 97; CEEN 1971, 349; Zt (comunicación personal); Ibarra Dima; Elexp Berg ; Izeta BHizt2.
Masa de harina y agua; masa, pasta en gral. "Orhe gozoa, pâte bien preparée" SP. " Oria, masa o cosa que se apega y agarra" Ast Disc 568. "En vizcaíno se dice ora bat, ora ona, por la masa de harina" Ur, carta a Bon 20-9-1857 in BAP 1954, 259. " Gasna orhe onez egina " H. " Orea ezta jin, la masa no ha fermentado" A.
Altxagarri guti batek orhe guzia altxa eraziten duela. Lç 1 Cor 5, 6 (He, TB, Dv, Bibl orhe, Ol, IBk, IBe ore, Ker ora). Ala eztu lur-tupinagileak orhe ber batetarik egiteko bothere, unzi bataren ohoretako, eta berzearen desohoretako? Rom 9, 21 (Dv orhe, He orre; TB lur ophil, Ol buztintza, Ker, IBk buztin, IBe lur, Bibl gai). Orhe gozo eta ezti, emaillea bizia. EZ Man II 80. Bai halaber [ohoratzak] Agnus Dei / orhe sainduz egiñak. EZ Eliç 99. Iaunak thuz eta lurrez egin du lohi bat, orhe bat, lohi eta orhe hartzaz itsu haren begiak sendotu. Tt Onsa 85. Haren propitajia den bezala orhiaren hant eta mingatz erazitzekua. Mst XVI. Irin ta urarekin egiten dan ora. Mg CC 195. Ara ze puskea dan oriari ezarten jakan txantxaduria; bada berak txantxartuten dau ora guztia. Astar I XIV. --Zer dago Ostien? --Sazerdote jaunek itz konsagraziozkoak erran baño len, orea piske bat orazik gabe. CatMaq 402. Gatzuari botatzen zaio sufre piska bat motraidura eta jotzen da orre egin arte. It Dial 117 (Ur ora, Dv e Ip orhe). Gipuzkoako mugapean egiten dan gari guztia da txit bikaña, garbia, pisu andikoa, ore onekoa eta jate gozarotsukoa. Izt C 27. Lur piska bat eskuan artu, istua bota, eta orea egin zuen . (Jn 9, 6). Lard 414 (Ur orea). Jainko Jaunak egin izan zuen beraz gizona lurraren orhetik. "De limo terrae" . Dv Gen 2, 7 (Urt herrauts, Ur loi, Ol buztin, Ker, BiblE hauts, Bibl errauts). Irinak ur gehiago hartzen du eta orhe gehiago ematen. Dv Lab 40. Asi zan zaplaka orea gertatzen taloak egiteko. Apaol 64.
( s. XX.) Artotxikiaren orearekin egintako ogia jaten zan. Etxeg RIEV 1908, 188. Etxearen arriak latsun-ore (mortero) gabe elkartu. JBDei 1919, 227. Gure begien aurrean erage ta baldar aurkezten zan ore ura len izan dala [ollaxkotxoa] . Zink Crit 36. Orhe hura labean hantu zen. Barb Leg 140. Aurpegia bera ez du haatik bronzaz, bainan da xuri-gorratsezko orhe gogor batez egina. JE Ber 56. Ezti ta abarrez melaza-melaza egindda eguan [kandelea], eta ore au zintzurrera eldueran kokatu egin yakon. Otx 166. Ogia egosteko gertutzen dan leami-orea. TAg GaGo 95. Artirin-orrea. Ldi UO 41. Ostiral saindu egunez ogi-orea ez omen da arrotzen. Or Eus 174n. Erti-Zuriak, bere saillak diran Galleta eta Zuku-oreaz. "Artes Blancas, con sus secciones de Galletas y Pastas para sopa" . EAEg18-10-1936, 79. Orea orantzak artzi oi du. Zait Sof 5. Geroago etorriko naiatzu arto eta ore bero-beroagaz. Bilbao IpuiB 257. Ez zan, ain zuzen, arto-ore onurakorra. Erkiag BatB 96. Irinik hoberenarekin egin orea ere ez da ogia, labean axala egin artean. Xa Odol 58. Mairan oregiñan ari zan illunabar batean, oretara bota zioken [bost durokoa] . Ataño TxanKan 37. Hasten niz orearen egiten [...]. Huna nun ezartzen dutan irin pixka bat, ustez talo baten gaia. Etchebarne 29. Taloak egiteko orrea egiten zan arto iriñarekin. BBarand 41.

v. tbn. Ag G 28. Ir YKBiz 180. NEtx LBB 112. JAzpiroz 23.
azpiadiera-1.1
" Ora bateko opillak (V), tortas de una misma masa, es decir, lobos de una misma camada" A. " Ore bateko opillak dira (G-azp) [...] ore bereko opilak (AN-5vill, BN-arb)" Gte Erd 204 (junto a ari berekoak, soka batekoak, denak igualtso, etc., de otras zonas).
Zar-zaleok ikuilu bateko txalak edo ore bateko opillak baitzenituen. Zait Plat 103.
azpiadiera-1.2

( -rh- L, BN ap. A; Dv, H).
"Pâte, nature; compléxion, caractère. [...] Orhe onekoa zen: bizi izan da laur hogoi urthe, [...]. Orhe hobeko gizonik etza, il n'y a pas un homme de meilleure pâte" H.
Ez da bardin ta ora batekua areen ta gure zorija. Mg PAb 205. Orhe onetikan baita [astoa] . Gy 37. Yaun, andre, nausi, muthil eta nor nahi den, orre beretik dire. Hb Egia 122. Ez da gutiago egia [liburuaren] orhea eta orhapena, guziak aita Kardaberazi zor diotzagula. Dv LEd V. Zuek ere ore onezazkoak bazerate. RIEV 1907, 170. Gizakumea, izadiko beste izaki oien gai berberakin egiñik dago, ore berdintsuaz moldatua. Vill Jaink 65.
azpiadiera-1.2.1
Irizar-en landare Persiatarra eta maizterrak erriko txaraetatik ekarriak ore bateko senide egiazkoak zireala.Izt C 166.
azpiadiera-1.3
"Engrudo, (V) orea " .
azpiadiera-1.4
"Pâte, métal près de fondre ou formant pâte après fusion par refroidissement, et que l'on met en œuvre. Ioare hirur orhetakoa, sonnette (faite) de trois pâtes mélées ensemble" H.
Astunago dan legez [burdiñia] geratuten da ora bat eginda sutegijan. Mg PAb 132. Agertzen da ingudean ore goritua. MEIG IX 126. (en colab. con NEtx)
azpiadiera-1.5
Oretan edo diru biurtuta arkitzen dan urrea. . "En pasta." EAEg 20-10-1936, 91.
azpiadiera-1.6
"Bouillie, broia, orhia " Foix.
sense-2
2. ( (V)), ora (V ap. A ).
"Fermento" , "levadura" Añ.
sense-3
3. Masa (en Física).
Eletroi baten orea. Gazt MusIx 69.
sense-4
4. (B ap. A ; orhe L ap. A ; Dv).
(Adj.).
"Crû; en parlant du pain, mal cuit. Ogi hori orhea da, ce pain est crû" Dv (→) A.
azpisarrera-1
ORE-BARRO. "Orrabarro (R-uzt), masa que se recoge en la artesa con la rasqueta" A.
azpisarrera-2
ORE-BILGO (Lar; orabilgo H). Suplicación, barquillo en forma de canutillo. "Suplicaciones" Lar.
azpisarrera-3
ORE-BOSKA. "(BN-baig), pelotillas de masa de maíz que se mezclan con leche" A.
azpisarrera-4
ORE EGIN.
a) "Amasijo, ora egina" Lar. b) Calado, totalmente mojado. "Goiz goizetik ore egiña nabil (AN-gip), dena ore egina nago (AN-gip)" Gte Erd 175 (junto a pats eginda, blai eginda, etc., de otras zonas).
azpisarrera-5
OREGINAN. Amasando.
Mairan oregiñan ari zan illunabar batean. Ataño TxanKan 37.
azpisarrera-6
ORE-KAMELA. "Orá-kamelia, el recipiente donde los carboneros hacen la masa para tortas" Iz ArOñ.
azpisarrera-7
ORE-HONDAKIN. Resto de masa.
Nekez datoz, txita aseak ore-ondakiñetara bezela. Ldi IL 21.
azpisarrera-8
ORE-HONDAR. Resto de masa.
Oramaian gelditzen diran ora-ondarrak. And AUzta 136n.
azpisarrera-9
ORE-ONDO BELAR. Betónica. "Betuna, en Soule bitoina (O), orhe ondo belharra" SP.
azpisarrera-10
ORE-OPIL. Torta de masa de harina.
Ore-opillez asetuko dio ezlari oituak iretsi bearra. TAg Uzt 25.
azpisarrera-11
ORE HOTX. "Orhe hotxa, pâte de maïs pétrie de la veille, d'ont on fait les galettes du lendemain" H.
azpisarrera-12
ORE-PILOTA. Bola de masa. "Oiek ore pilota batekoak dira (AN-gip)" Gte Erd 204 (junto a o re bateko opillak , ore bereko opilak , etc., de otras zonas)
azpisarrera-13
ORE-SALDA. Sopa hecha de masa de harina.
Zarataka lerdazkatzen ari da oraindio txarrama, arraskara ixuri dion ore-salda. TAg Uzt 24.
ore
<< korta 0 / 0 ukuilu >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper