Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

795 emaitza hamar bilaketarentzat

Sarrera buruan (27)


Sarrera osoan (499)

Emaitza kopurua 500 elementura mugatua
Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
diharu.
tradizioa
Tr. Documentado en textos suletinos de todas las épocas y en roncalés; tbn. hay algunos ejs. bajo-navarros. Aparte del extendido diharü, hay duhuru o dühürü en una carta de fines del s. XVI, en Etchart y en Bela (cf. además duhulate en Oihenart y dühülzain en ArmUs ), diuru en HerVal 142 (tbn. en ETZ 278, Valcarlos 1869, dihurü (tbn. dihürü ) en CatLan, y deuri en Hualde.
sense-1
1. (S; Chaho, Hb, Gèze, Dv, H), dihauru (BN; Dv), dihuru (BN-baig, Sal, H (s.v. diru)), duhuru, deuri (R-vid), deiru (R-uzt). Ref.: A (deiru, deuri, diharu); Lrq /dihãü/; ContR 531; AtBou 385.
Dinero. "Deiruz inbullikatruk emon dago zien indianoa (R), repleto de dinero". A (s.v. inbullikatu). "Banian zerbait aizina deuri oilten zaitadala" Ib. (s.v. aizina). "Deiru anitx, mucho dinero" ContR 531. "Dihaü-bide, source de revenus", "dihaü-gei, affaire de bon rapport", "dihaü-gose, qui a soif d'argent (litm. 'qui a faim d'argent')" Lrq. v. diru.
Diferenzia güziak, zoin baitira limitoen kausaz [...], dühürü eta aberen hartzez. Etchart 1.1v. Ore huna dühürü bilha dakiala! Bela 40. Hartzeduna bere morsaz eta diharuz, bere hon propitik pagatzen dianian. Tt Onsa 128 (v. tbn. Arima 109). Ohoria diharia beno haboro delakoz. Bp I 102. Arrerosten baitzütien haren eskietarik, diharü emaiten zerienaz. Bp II 104. Dihurü prestatzen dütenak. CatLan 95. Diharü eta munizionez / orai untsa fornitü. Xarlem 858. Ekar ezak, Ferragüs / bertan diharia / Ehün mando bost ehün hor / oro algarrekila. Ib. 321. Dihariak eragiten dü, / mündü huntan hanitz gaizki. Etch 626. Diharü güti moltsan behar ordietan. Ib. 396. Aita, zü izan zira ene saltzale, / Anaie gehiena dihariren harzale. ChantP 286. Dihariarentako dügün amurio desordenatü bat. CatS 9. Emon zein deuri kantidade andi bat soldaduer. Hual Mt 28, 12 (Samper diru). Aldudiarrak eta hainitz gehiago / handik hasi zeraizkon dihuru karraio. Eskual 21 (1908) 24. Baina diharua bildu behar hortarakotz. Mde Pr 57. Diharü gabe / deus heben ez tükeiela. Casve SGrazi 50.
v. tbn. Mercy 32. StJul 238. dihuru Prop 1876-77, 52.
sense-2
2. Moneda.
Dihuru bat galdu izan duzu. AR 279. Kado bat egin diozü zerbütxü sarila, / diharü ederretan ehün libera. Etch 27.
azpisarrera-1
DIHARUAN (Tras gen.). Con el dinero de, a expensas de.
Halaber suplikatzen nitzauzu auktore pare ba[t] nahi derautazun xerkatu neure duhurian. (1595). FLV 1993, 449.
azpisarrera-2
DIHARU-ONTZI. "(S, Sacram 37), cepillo" A.
Tresorierak edükiren dü diharü onziaren gilz bata. Sacram 37.
azpisarrera-3
DIHARU-PAUSAGIA. "Banque, diharü phausagia" Foix.
azpisarrera-4
DIHARU-PEZA. Moneda.
Diharü peza bat. Egiat 200. Jüdasek saldü zian hogei eta hamar diharü phezarentako. Ip Hil 161.
azpisarrera-5
DIHARUTAKO (Adnominal de diharutan).
Diharütako arranda neke da beretzen eta ezta xüxen. Ip Dial 64s (It, Ur, Dv dirutako ).
azpisarrera-6
DIHARUTAN. En dinero.
Hobena da hoien arrandan ezartia; ez diharütan, bena bai bihitan. Ip Dial 64 (It, Ur, Dv dirutan).
azpisarrera-7
DIHARU-TRUKE, DIHARU-TRUKUZ. Por dinero, a cambio de dinero.
Lekhü haiñ apaletik edo apalagorik jalkirik, diharü trüküz grado bat erosirik. Egiat 244. Gaskoiñako lürrak oro / diharü trüke deizüt emanen. Xarlem 307.
diharu
<< difteria 0 / 0 dilinda >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper