Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

35 emaitza faena bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
1 ira.
sense-1
(V, G-nav; Añ (V), Dv (G, + iria (V)), H; -ea (det.) Lcc, Aq 1284 (V), Añ (V)), ire (V-gip), ida (V-m-gip), ide (V-arr, idi (¿ idia det.?) V-arrig). Ref.: A (ira, ida); Arzdi Plant1 276; Iz Als, ArOñ (ida, íra); Etxba Eib (iria); CEEN 1969, 93; Elexp Berg (ida).
Helecho (gralmte. 'helecho común (Pteris aquilina)'). "Helechos [...] que en vascuence son llamados irak " IC III 129. " Ira ebaitzen, cortando helecho" Iz Als. " Iriari, beste alde batzuetan garua esaten detse " Etxba Eib. " Idatan die gizonak " Elexp Berg. v. iratze, 1 garo.
tradizioa
Tr. Bien documentado en antroponimia y toponimia medieval (cf. Irati (1140), Iradi (1284) y el frec. Ira(e)gi (ya en 1284) en Arzam 283) y moderna (cf. ApV 328), y conservado en amplias zonas en compuestos o derivados más o menos aislados (cf. irail, iratze, irazelai, etc., e irasail, iradailu en VocBN ). En los textos, sólo se encuentra en vizcaíno, sobre todo en el s. XX. En DFrec hay 2 ejs.

Laijetan, ira batuten, landara jorraan ta biargeirik gogorrenetan. Mg PAb 59. Iria dirudijan landara batetik. Ur Dial 39 (It iñastorra, Dv iratzea, Ip iratzia). Basotxo bat, bedar, orbel, ota, ira, egur da beste baso-etxean bear zirean gauzak zuzentzeko. Echta Jos 10. Askan bigungarritzat ira-besarkada bat ipiñita. Kk Ab I 74. Alkarren leian / zeñek ira geiau ebai. Enb 174. Uda azkenerutz, ire (garo) sasoian. SM Eusk 1958, 144. Ideak ebagi ta etxeratu. EgutAr (V) 1-9-1958 (ap. DRA). Ireak igartu diran / pagadiko zelaian. Gand Elorri 211.
v. tbn. Arti MaldanB 200. Erkiag BatB 118. Alzola Atalak 37. EZBB I 105.
azpisarrera-1
IRA-ARBOLA. "Polipodio" A, que cita el msLond.
azpisarrera-2
IRA-ARTE. "Ira artia, helechal. Sin. ira-salla. Bururañoko ira artia zan eta ezin genduan pausorik eiñ" Etxba Eib.
azpisarrera-3
IRA-BASO. Helechal. v. iradi.
Ira-basoko iturria. Gand Elorri 97.
azpisarrera-4
IRA BERDE. "Helecho verde. Ira-berdiak jantzi dittu mendixak" Etxba Eib.
azpisarrera-5
IRA-EBATE. "Ira-ebatiak, la faena anual de cortar el helecho en los montes. Ira-ebatietan, ego-aizia sarri eta ondjuak ostikopian" Etxba Eib. "Idebate (V), corte de helechos. Idebaten, cortando helecho" DRA.
Ira ebate, galjote nai edozein biarginzatara. JJMg BasEsc 104 (v. tbn. 108). Asi dira ida-ebagiteak [udagoienean] . Alzola Atalak 68.
azpisarrera-6
IRA-LARRE. "Idelárria, el helechal; idelarré bat, bí irelárre" Iz Ulz.
azpisarrera-7
IRA-META. "(Vc), montón de helecho en forma de cono" A.
azpisarrera-8
IRA-PILA, IRA-PILO (A Apend ). "Irapillia, montones de helecho en forma de cono. Iru irapilla eiñ genduzen atai aurrian" Etxba Eib.
azpisarrera-9
IRA-SAIL (V, BN; VocBN, Dv H (BN, L)), IHATSAIL (BN-baig). Ref.: A; Etxba Eib; Satr VocP (ihatsail). "Irasail, fougeraie" VocBN. "Helechal. Ira-saill aundixa ebagi doguna gaur" Etxba Eib.
Garaman edo idesaill ederra zan. Munita 69. Ikusi garamanak (idesaillak) nola dituzun ondoen. Ib. 95.
azpisarrera-10
IRA-SUSTAR. "Idásustarra, la raíz de helecho" Iz ArOñ. "Rastrojo del helecho. Basuan gelditzen dan ira-sustarra, miñ emoteko bestekua oñetako gogorrak erabilli ezik" Etxba Eib.
azpisarrera-11
IRA-TXUNTXUR. "Montón piramidal de helecho" Iz ArOñ (s.v. txuntxurra).
azpisarrera-12
IRA-ZELAI. v. irazelai.
azpisarrera-13
SANJUAN-IRA. Helecho de San Juan. v. doniane-ira.
Baserrietako aterpetan, San Juan-irak. Alzola Atalak 81.
ira
<< garopaite 0 / 0 1 jokaitz >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper