Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

8 emaitza edanaldi bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
egunero.
tradizioa
tradizioa
Tr. La forma más antigua (y única usada por los septentrionales) es egunoro; egunero no aparece antes del s. XIX y es muy escaso en la primera mitad de éste: se encuentra en Moguel y fB (en éstos junto al más frecuente egunoro ), en un documento alto-navarro, CatB y Echagaray. En la segunda mitad del s. XIX su uso va aumentando, alternando frecuentemente con -oro en los mismos autores, y en el s. XX casi sustituye por completo a egunoro, que sólo encontramos (y no como variante única) en D. Aguirre, Kirikiño, Lizardi, Orixe, Zaitegi, Oskillaso, Etxaniz y Berrondo (cf. tbn. egunoroko en Eguzkitza, Altuna, Enbeita y Kerexeta). Hay además ejs. de egunaro en E.M. Azcue, Azkue, Echeita y Otxolua. En DFrec hay 98 ejs. de egunero, dos de ellos septentrionales, y 36 de egunoro, meridionales.
sense-1
(V, G, AN; Añ, H), egunoro (L, S, Sal; Lar, Añ, H), egunaro (V-ple-ger-m, BN, R-vid). Ref.: A (egunero, egunaro, egunoro); Etxba Eib ; Iz ArOñ ; Holmer ApuntV.
Todos los días, cada día. v. EGUN OROZ (s.v. 1 egun).
Tr. Documentado generalmente en autores meridionales desde comienzos del s. XVIII; al Norte sólo aparece en Etcheberri de Ziburu, Axular, Harizmendi, Goyhetche e Hiribarren.
Egunoro behar gare, iguzu hazmendua. EZ Man II 204 (Hm 49 egunoro). Gure ohoreak doaz / egun oro galduaz. EZ Noel 92 (cf. infra EGUNERO ...-AGO). Egunoro bekhatu egiten hari zirela. Ax 123 (V 81). Egunoro, asteoro edo illoro. OA 133. Erraten dugunean egunoro. SermAN 3r. Erregu egiozu egun oro. Iraz 28. Egun-oro alkarren kontratzen eta gezurtatzen dirade. Lar SAgust 10. Hau egitea egun oro. Mb IArg I 134. Zure estaduko gurutzea egunoro artu. Cb Just 15s. Egunoro aurrerapenak egiteko. Mg CO 283 (34 egunero). Ofrátzeas bere búrua egunóro mézan. LE Ong 35v. Onela egun oro saiaten dala. AA III 385. Egun oro arrosarioa erratea. Dh 269. Egiten
dute, bada, gizon ebek egunero aski gaizki. FrantzesB I 91. Alan emoten eutsan egun ero bake txaarra. fB Ic III 374. Ari enkomenda zaite egunero. CatB 40. Egunero badatoz / jende kanpokoak. Echag 185. Egun oro zuzentzen / umeen pausoak. It Fab 104. Egunoro egiten eutsan erregua. Ur MarIl 14. Gauza bera egun oro egiten dutela. Gy IX. Egunoro bear ziran eunda berrogeita amar anega ogi-irin. Lard 210. Bainan egun oro ez dire bardin [lanak]. Hb Egia 138. Bi aldiz egunero. Aran SIgn 66. Ogi bat egunero agindu ei eutsen. AB AmaE 296. Egun oro egiñ bear dezun debozioa. Arr May 58. Egunaro artuten dauzan zemai ta naibageak. A BeinB 55.
(s. XX). Egun oro nago orkitan orren karta. Mdg 152. Geure lanak egunaro zuzendurik. Echta Jos 77. Zerbaiten irabazia egunero sortu oi zan. Ag G 324. Egunero bere agintzak gomuta erazoten dauskuz. Kk Ab I 41. Egunero zazpitan. Or Mi 138. Egunoro berpiz lurpean dagona. Ldi BB 162. Euskalerri osora egunero bere otsa zabaltzen du. Ldi IL 135. Yan-edanaldi bikañak egiten zituen egunero. Ir YKBiz 307. Egunero dakusgun gauzea. Eguzk GizAuz 54. Ezagutza hori gehituz joanen zen egunero. Mde HaurB 25. Miñak egunoro ioan-etorri zebiltzan. Or Aitork 85. Egunero batzen zan kuadrilla bat zan. SM Zirik 42. Egunero berbera! Txill Let 103. Egunero, joko bat atera behar zuen. Arti Ipuin 67. Erria pusketaka egunero saltzea. Ugalde Iltz 42. Egunero litro bat anixeta. Anab Aprika 78. Egunero oi eban lez. Erkiag BatB 28. Egunero lan aundia degu. NEtx LBB 136. Gu arria ateratzera ta ekartzera, giroa zanean, egunero jarduten giñan. JAzpiroz 56. Batzen giñan plaza batera, egunero bi ordu. Gerrika 98. Hainbeste ikasleren bisitak egunero zernahi kontseilu eta laguntzaren galdez. Larre ArtzainE 121. Ezin utzizko eginkizunak egunoro nituenean. MEIG III 69. Hiru orduz jotzen zuen danbolina egunero. MEIG IX 103.
v. tbn. Legaz 23. Xe 357. Ud 131. Sor Bar 43. Bv AsL 51. Urruz Urz 36. Apaol 61. Moc Damu 12. CatUlz 26. A Ardi 40. Ill Testim 5. Alz Ram 133. KIkG 72. KIkV 92. ArgiDL 108. Inza Azalp 121. Mok 20. Goñi 60. Iraola 69. Enb 165. Tx B II 92. FIr 157. Yanzi 49. Lab EEguna 85. ABar Goi 65. TAg Uzt 276. EA OlBe 10. Zait Sof 115. JAIraz Bizia 28. Etxde JJ 148. Bilbao IpuiB 258. BEnb NereA 103. Basarri 184. Izeta DirG 72. Vill Jaink 7. MAtx Gazt 82. Salav 74. Ibiñ Virgil 35. Alzola Atalak 141. Etxba Ibilt 465. Uzt Sas 197. Azurm HitzB 51. Etxabu Kontu 146. Ataño TxanKan 42.
Egunoro: CatBurg 26. Ub 161. VMg 69. Gco I 466. JJMg BasEsc 141. Zav Fab RIEV 1907, 97. CatAe 40. CatSal 41. Bv AsL 202. Itz Azald 139. Ag G 278. Kk Ab I 58. Zait Sof 278. Osk Kurl 174. NEtx LBB 357. Berron Kijote 58. Etchebarne 71. Egunaro: Otx 111.
(Con reduplicación intensiva). Todos los días sin falta.
Ta egunaro egunaro / bear dan ogia. Azc PB 318s. Pozik artuko zaituguz, bada, / egunero-egunero. Enb 121. Egunero-egunero zerurontz jalkitzen ziran otoitz gartsuak. Etxde JJ 237. Egunero-egunero iru-lau elizarate. Bilbao IpuiB 141. Egunero egunero ikusten eta frogatzen ari delako. Vill Jaink 130. Egunero-egunero errezatu Errosario santua. Matx Gazt 99. Egunero-egunero bere astotxoarekin Donostira joaten zan amona xar bat. Ataño TxanKan 198.
azpisarrera-1
EGUNERO ...-AGO, EGUNERO ETA ...-AGO. Cada día más. v. EGUNETIK EGUNERA.
Egun oro arkitzen zen gaizkiago. Mb IArg I 162. Egunoro ta beti geiago ta obeto ama zaitzadan. Cb Eg II 70. Egunoro argi geiago. Ib. 11. Egunoro obeak izateko. Mg CC 184. Egunoro argitasun geiagorekin. Gco II 81. Egunero ta maiteago dabie alkar. Ag Kr 219. Egunero geiago eta geiago egiten da. Goñi 108. Egunero ta gorago dabil / Errodrigon artaldea. SMitx Aranz 27. Zentzu bat egunero beteago eta osoagoa hartzen zuten eleok. Mde HaurB 73.
azpisarrera-2
EGUNEROKO. (V-gip, G-azp, B ap. Gte Erd 233; Lar, Añ; egunoroko Lar, Añ, H). Diario, de cada día. Cf. eguneroko. v. EGUN OROZKO.
Tr. No se documenta en la tradición septentrional.
Geuren egunoroko ogia. OA 1 (Iraz 3, CatBurg 23, Ub 81 egunoroko). Egunoroko orazioa. Cb Just 149. Anbeste kristauren komunio gaizto egunorokoekin. Mg CC 244. Egunorokoaz kontentatzera. Gco I 424. Egunoróko ógia bekála. LE Ong 105v. Egun oroko komunio espiritualarekin. AA I 475. Eguneroko ogia. CatB 10. Guztiz on andia egingo lioke eleari egun oroko gatz pixkatxo batek. It Dial 69. Egunoroko edaria da. Izt C 75. Egunoroko lan onak. Ur MarIl 3. Josueren egunoroko aurrerapen miragarriak. Lard 114. Bere egunoroko arropak. Bv AsL 136. Urrezko iturri on egunerokoa. AB AmaE 202. Eguneroko albistariaren gaiñean. Ezale 1899, 11b. Emoguzu gaur be geuretzako ogi egunokua (1901). AG 1914. Egunaroko negarra. Echta Jos 180. Eguneroko baburrunak janda. Ag G 348. Eguneroko bere ta etxekoen jatekoa. Inza Azalp 60. Kusku-bilketa ez dun eguneroko lana. Or Mi 32. Eguneroko gauza txikarren nekea baizik ez da eskatzen. Ldi IL 155. Egunoroko alogera. Eguzk GizAuz 33. Erabakia ontzat artu ez dutela aitortzen ari zaizkigu eguneroko gertakizunak. EAEg 10-12-1936, 508. Eguneroko artu-emanean. Etxde JJ 276. Egunoroko gudua. Or Aitork 280. Haren eguneroko beharra. Arti Ipuin 68. Eguneroko bizitza arruntean. Vill Jaink 75. Orra eguneroko jardunak mutillen artean. Erkiag BatB 136. Eguneroko diana berak. Uzt Sas 69. Estropadarako gertuten ebillen treiñerua, euren eguneroko saioa itxasoan eginda. Etxabu Kontu 173. Eguneroko kurpillak alde batetik bestera garamatza, eta azkenean zer? BAyerbe 162. Guk eguneroko artamen xumeetan ginituen gure egitekoak. Larre ArtzainE 177. Egunorokoari ekin beharko orain. MEIG IX 91. Eguneroko bizitzan. MEIG III 109.
v. tbn. Aran SIgn 59. Legaz 5. Arr May 9. Itz Azald 89. Urruz Zer 76. Alz Ram 134. KIkV 49. KIkG 32. ArgiDL 13. Enb 204. Anab Usauri 107. TAg Uzt 17. EA OlBe 98. JAIraz Bizia 12. SM Zirik 31. Bilbao IpuiB 51. BEnb NereA 146. Akes Ipiñ 22. Osk Kurl 101. MAtx Gazt 59. Etxba Ibilt 461. NEtx LBB 194. Berron Kijote 124. Ataño TxanKan 211. JAzpiroz 64. FEtxeb 147. Gerrika 92. Insausti 52.
Egunoroko: Arr May 14. Itz Azald 198. Altuna 56. Enb 92. Kk Ab II 169. Osk Kurl 167. Ker 2 Cor 11, 28.
azpisarrera-3
EGUNEROKO PAPER. Diario, publicación diaria. v. eguneroko.
Zenbait eguneroko paperetan agiri dana. Aran SIgn 202. Esku artean, liburuen ordez, eguneroko paper albistariak darabilzki. Ag G 221. Errialian paper / egunerokua. MendaroTx 203. Zaldun jaun aren etxera joan zan, beste batzuetan lez, bere eguneroko papera eroaten. Erkiag BatB 42. Eguneroko paperen anuntzioak. NEtx LBB 69. Ez dezu eguneroko paperak irakurtzea besterik. Lab SuEm 171.
azpisarrera-4
EGUNEROZ. Cada día. v. EGUN OROZ.
Eguneroz ordu onen erpai nago. Or Poem 523.
azpisarrera-5
EGUNEROZKO. Diario. Egunerozko sakrifiziotan (SP Imit III 37, 2; frente a al menos ocho ejs. de egunorozko, debe tratarse de una errata).
Geren egunerozko ogie. CatUlz 3.
egunero
<< edaldi 0 / 0 jan >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper