Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

138 emaitza abarka bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
praka.
tradizioa
tradizioa
Tr. Documentado exclusivamente en la tradición meridional, y más frecuente en autores vizcaínos. Además de la forma más usual praka, hay fraka en Micoleta, Iztueta, E.M. Azcue, Iraola, San Martin y Anduaga, y braka en Alzaga y Gregorio Mujika (PAm 33). Ejs. claros en sing. se encuentran en DurPl, Arrese Beitia (AmaE 405), D. Agirre y B. Enbeita. En DFrec hay 6 ejs. de praka y 1 de fraka.
sense-1
1. (V, G-goi-azp; Lar, Añ, VocZeg 288, Hb, H, Zam Voc ), braka (H), braga (Lcc), fraka (V-ger-ple-arr-oroz-gip; Mic 5v, Lar, Añ, Hb, H, Zam Voc ). Ref.: A (praka, fraka); Iz ArOñ (éuskerasko, frákaak, prakaak); Etxba Eib (prakak, frakak); Etxabu Ond 106; Holmer ApuntV (prakak, fraka); Elexp Berg (praka, fraka); Gte Erd 174.
(Gralmente. pl.).Pantalones; calzones, calzas. "Bragas o calzones" Mic 5v. "Bragas" Lcc, Lar y Añ. "Calzas" , "calzones" Añ. "Culottes, grègues, habit aux basques courtes, lacées" Lh. " Éuskerasko frákaak, tenían un botón en la cintura y por bragueta tenían una tapa de tela que levantaba" Iz ArOñ 110. " Ixkiratako prakak, se refiere a pantalones que son cortos para burlarse de quien los lleva" Etxabu Ond 106. " Praka bakeruak erosittut " Elexp Berg. .
Indazu fraka terziopelo akutxilladuzkoak. Mic 12v. Praka luze bategaz. DurPl 78. Jarten bazara gizategijan, zikinduko dituzu prakaak. Mg PAb 117. Belauna agirian / prakeen zulotik. Zav Fab RIEV 1909, 37. Onen alkandora ta frakakin abarka mantarrak janzi. Izt C 248. Eunezko praka zarrak. AB AmaE 217. Praketako boltsikotik. Apaol 24. Negarrak azi al baleiz / gizonak umetan, / ezingo nintzan sartu / aitaiten fraketan. Azc PB 339. Orla dabilkite gure gizona, batian bere batakin eta bestian besteren frakekin. Iraola 25. Txapela urdiña, amilla urdiña, praka urdiña. Ag G 94. Gure urietako andere apaingarri-zaleak kaltzaz, prakaz jantzi nai izan ebezan. A EEs 1916, 111. Yipoea ta prakak. "Calzas" . Or Tormes 83. Braka batzuei arabakiak jartzen ari da. Alz Burr 11. Anai nagusiago guzien praka igatuak erabilli-bearra. Markiegi in Ldi IL 12. Kentzen yozak / alkondara ta praka urdiñak. Laux AB 92. Ara beste barik frakak bajatu ta nun ipiñi eban atzia zulo parian. SM Zirik 46. Prakak lotuten ebazan bitartean. Bilbao IpuiB 166. Lebita-luze, praka-labur eta iru puntako [...] txapelagaz. Alzola Atalak 141. Praka edo galtzak jantzi. MMant 45. Praka panazko bana. Gerrika 68. Nondik datozkio Oñatiko San Migeli urrezko "praka" horiek? MEIG I 224.
v. tbn. JJMg BasEsc 207. Zab Gabon 51. Ud 40. Urruz Zer 31. Kk Ab I 68. JanEd II 43. Otx 139. Erkiag Arran 40. Osk Kurl 213. BEnb NereA 212.
azpiadiera-1.1
Fraka baltzean puntada zuria, umeak iñorenak eta andra nagia, ezta gizonentzako bizimodu andia (V-arr).A EY III 130. Praka baltzetan ari zuria etxat niri inoiz faltadu (V-m). Id. ib. IV 135 (tbn., con alguna variación, en MAtx Gazt 33).
azpiadiera-1.2
(Como símbolo del valor o la autoridad varonil).
Txepetx jaio ta Miru nai daben gizonak / praken lekuan jantzi obe leukez gonak. AB AmaE 242. Auzira zetan juan etxaukok gixonak / zentzuna eta prakak ondo daukazanak. Enb 178. Ago ixilik. Etxe ontan brakak ire emaztiak dituela bazekiau-ta. Alz Burr 29. Itxuria, aren etxian andria asiko zuan frakak jazten. SM Zirik 43. Emakumia prakaren jabe / ta gizon kanpo-zaliak. BEnb NereA 175. Andreak agintea / badauka etxian / eta gizonen frakak / jantzi gorputzian. And AUzta 133s (119 prakak).
azpiadiera-1.3
(Como sinécdoque de 'varón').
Zuri prakak erakartzen zaittutenez, narakarte ni ere gonak eta iñun gona konturik bada, ez dira urruti nere zankoak. Etxde Alost 74s.
azpiadiera-1.4
Betik gora prakak jazten dituanik iñon bada [= 'si hay algún hombre'], betor Iñazio Marin ondora! Ag G 105.
azpiadiera-1.5
" Praka barri asko ez eiñ, dirurik, etekinik, atera ez. [...] Orrek pe liburuak eskribitzetik etzeban praka barri asko eingo " Elexp Berg. .
Ez dau mutillak, ezkur orregaz, praka barri askorik egingo. Erkiag BatB 145. Euskerak dakarkidan irabaziakin, praka berri asko ez degu egingo. Ataño TxanKan 19.
sense-2
2. praga (L ap. A). Bragueta.
sense-3
3. Cada una de las perneras del pantalón. " Eskumako prakia apurtu jat " Elexp Berg. .
azpisarrera-1
PRAKA-BARREN ( (V-ger-gip, G-azp)). Ref.: A; Elexp Berg. Bajo del pantalón.
Oñetakoak kendu ta praka barrenak gora jaso zituanean. Ag Kr 140s. Oñetakuak eta praka-barrenak loi-loi eginda lupetzez. Kk Ab I 60. Mutillak praka barrenean igurtzi zituan eskuak. Erkiag BatB 87.
azpisarrera-2
PRAKA-BELAUN. Rodilla del pantalón.
Txirristadaka eskuak eta praka belaunak urraturik eukazan. Ag Kr 143.
azpisarrera-3
PRAKA BETE LAN. Mucho trabajo. v. GALTZAK BETE LAN.
Danean dago praka bete lan-da. Ataño TxanKan 11s.
azpisarrera-4
PRAKA-GORRI ( (V, G ap. A)). a) "Diablo [...]. Se usa sin el artículo -a [...]. Praka-gorri dator" A. Diablo, demonio; espítitu maligno.
Askoren ustez prakagorri oek eltxoen irudikoak dira. JMB LEItz 100. Prakagorri guztiek baletoz auntzok uxatuteko. Akes Ipiñ 32.
b) "Miquelete, militar a sueldo de las Diputaciones vascas; litm., de pantalón rojo" A.
c) (Referido a las piernas de los demonios).
"Alde txarreko" aldra andijak agertu zirala Andikoetxen, euren prakagorri, buztan, adar ta guzti. Kk Ab II 89.
azpisarrera-5
PRAKA-GURUTZE. Entrepierna de pantalón.
Ikullu barrutik irten zan irixko batek, Lauziri, praka kurutzetik oratuta aidean sartamillaka bota zuan. Elizdo EEs 1913, 123.
azpisarrera-6
PRAKA-IZTER. Parte alta de la pernera del pantalón.
Praka iztarrean dauz atzak igortziten. AB AmaE 217.
azpisarrera-7
PRAKAK HARTU EZINIK. Con inquietud, preocupación.
Or dabil gure etsaia / prakak artu eziñik, / esaten ezin daula / Euzkadigaz gauzonik. Enb 93.
azpisarrera-8
PRAKAK ASKATU. Soltar los pantalones (euf. por 'defecar').
Onen billan Saul zebillen bein batean, frakak askatu bearrak eman zion, eta isillik egin naiez, ar-zulo oietatik batean sartu zan. Lard 173. Batalloiaren atzeko aldian yoiazan soldauetarik bat urten zan bidetik, prakak azkatu biar ebazala-ta. Kk Ab II 101.
azpisarrera-9
PRAKAK BETEAN. "Prakak betean dabil, anda muy apurado (V-ger)" A EY III 248.
Arrezkero, [agintaritzak] andizki kordokatzen du erritarren bakea: bidegabekeriak oro bere gain artzen ditu: bere kalte aunditan diran makurrak eta geiagorik ere egiten ditu, prakak betean ibilki. Zait Plat 18.
azpisarrera-10
PRAKA-MANTAL. Delantera del pantalón.
Daguaneko esposariyoko arropak gorritu ditu ladrilluba bezela; batez ere, galtz-ipurdiyak eta praka-mantalak beintzat, azariyaren isatza dirudite! Moc Damu 16.
azpisarrera-11
PRAKA-MENDEL ( (V ap. A)). Ruedo del pantalón.
azpisarrera-12
PRAKA-MOTZ, PRAKA-MOTX (El) que lleva pantalones cortos.
Laister atzian itxi eben praka motza. Kk Ab II 177 (cf. ib. unas líneas más abajo, usado ya como apodo: etzan ondiño agiri Prakamotz). Gizonezkoak, tira ba! prakamotz eta galtza labur-samarrak izan arren. Erkiag Arran 25. Nola diteke gaur ain utsa zu [itxasoa], / atzo baziñan beterik? / Praka motx oiek ez al dakite / zureganako biderik? Basarri 164.
azpisarrera-13
PRAKAN-PRAKAN. "Prakan-prakan eztago gizona (V-m), no en todos los pantalones hay hombre" A.
azpisarrera-14
PRAKA-PARE ( (V-gip, G-azp)). Ref.: Elexp Berg; Gte Erd 25. Pantalones, par de pantalones. "Iru praka-pare besteik etxat gelditzen" Elexp Berg. "Beste praka-paria ondatuta daukat" Ib. "Pare bat praka (V-gip)" Gte Erd 250.
Pare bi fraka miesazkoak. Mic 14v. Bada ezpadan be praka pare bi eroango yozakela esan ei yok. Bilbao IpuiB 17.
azpisarrera-15
PRAKAPEAN. Debajo del pantalón.
Prakapean eukan buztanetik eldu-ta, sasi-arte batera bota eban [azeria] . Bilbao IpuiB 203.
azpisarrera-16
PRAKA-SAKELA. Bolsillo del pantalón.
Ezkerreko praka-sakeletik ardaia, galtzairua ta subarrija atara. Kk Ab I 102s.
azpisarrera-17
PRAKA-UZTAI. "Fraka-uztai (V-ple-arr), piezas de hierro con que se endurece y se afirma la rueda cerrada de carros, no la rueda de radios" A.
azpisarrera-18
PRAKA ZURI ( fraka z. ), PRAKA XURI ( fraka x. Hb, H; frakatxuri Lar). "Calzoncillos" Lar. "Calzoncillos [...] fraka zuriak, galtza txuriak, uzkeronziak" Añ. "Caleçons de toile" Hb.
azpisarrera-19
PRAKETAN. "Fraketan, en bragas. Una de las edades del niño. Gure umia atzo arte gonetan; gaurtik aurrera fraketan" Etxba Eib.
azpisarrera-20
PRAKETAN HARTU EZINIK, PRAKETAN HARTU EZINDA. No cabiendo en sí.
Pozen pozaz praketan artu eziñik dabiz. Kk Ab I 99. Ta eurai atzera eragingo eutsenik ondiñokoan etzala jaio ta, orretara arroen arroaz praketan be artu ezinda. Kk Ab II 11.
azpisarrera-21
PRAKETAN EGON (Precedido de gen.). Estar en el lugar (de).
Olango gauzak emen entzunda / asko dabiz amesetan, / diñuelarik: Nor egon leiken / Barroetaren praketan! BEnb NereA 67.
azpisarrera-22
PRAKETAN KABITU EZINDA. "Pozez zoratzen. Batzuetan harrokeria puntu bat adierazten du. Semiak karreria irabazi dabela ta praketan kabidu ezindda jeuan . Praketan kabidu ezindda jaok kontzejal urten dabelako" Elexp Berg (s.v. kabidu).
azpisarrera-23
PRAKETAN SARTU (Precedido de gen.). Meterse en los asuntos (de).
Zeure lekuan konpondu zaitez, / ez sartu iñon praketan. BEnb NereA 112.
praka
<< plaza 0 / 0 puntzet >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper