Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

651 emaitza hobeki bilaketarentzat

Sarrera buruan (23)


Sarrera osoan (498)

Emaitza kopurua 500 elementura mugatua
Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
hobe.
tradizioa
tradizioa
Tr. En textos vizcaínos encontramos tanto oba como obe. En Lazarraga domina la primera, aunque hay un ej. de la segunda en el texto B.
sense-1
1. (gral.; SP, Mic 7v, Ht VocGr , Lar, Añ, VocBN , Gèze, Dv, H), oba (V; Dv (V), H, Zam Voc). Ref.: A (obe, oba); Lrq; Echaide Nav 330; Iz ArOñ (óba); Etxba Eib (oba, obia); Holmer ApuntV; Elexp Berg (oba, obe); Gte Erd 155.

(Adj.).
"Mejor cosa" Mic.
tradizioa
Tr. De uso general; se documenta desde Leiçarraga (cf. hobe izan ya en fray Juan de Zumarraga y Dechepare). En DFrec hay 257 ejs. de (h)obe y 9 de oba.

Onhasun hobe bat duzuela zeruetan. Lç He 10, 34 (He, TB, Dv, Ol, Ker, IBk hobe; IBe jatorrago). Bere bizian oi ez ebela / jente obarik topadu. Lazarraga 1170r. Respuesta obea idoroko ebela. Ib. 1152v. Aretx asko dan urtea, besteak baño ez obea. RS 109. Munduan denek eztu borondate obez obedituko nola nik egingo baitut. (c. 1597). FLV 1993, 454. Zer da gauza oberik joatea baño Mezara. Ber Trat 108v. Aldaturen dut bizia berze hobe batera. EZ Man II 74. Gaitz da barurtzea, ianhari ona, edari hobea eta aphetitu ere duzularik. Ax 481 (V 311). Sapore ona dauke ta idaraiten dodan obea da direala aen jateko presta. Mic 13v. Utzak ona hobeagati. O Pr 476. Hautatu behar dugu gure aitzinamenduko hobe iduritu zaizkigun puntuetarik bat. SP Phil 108. Ez da ona Bergara, / zu obea etzara. BBizk 33. Jesüs-Kristek eman behar zian batheiü hobia zeñharatzen zian. Bp II 112. Bi ezpata, bata baino bertzea hobea. ES 102. Auxe dok bide obia. Acto 228. Baldin bada zeruan / jaten usakumerik, / ezin lizake oberik / auxe baño an ere jan. Lar Gram 389. Esparantxa dü ükhenen diala berak egina bezalako bat, edo hobe bat. Mst III 54, 5. Eriotz oberako prestanzak. Mb IArg I 286. Emanen darotzut bertze bat hobea izanen dena. Lg I 360. Pensa zázu obeák diréla zu báño guziák. LE Prog 122. Orregaitik obetzat daukagu osagarri guztirokoak zuei emotea. LoraS 15. Zenbatez obea da astoa gizon ordia baño, zenbatez txakurra? AA III 373. Deus hoberik ukhan balu, orobat emanen zuen. Dh 237. Billau, traidorea, / Antekristua baño / batere ez obea. FrantzesB I 139. Baña ze sendotasuneko exenplu obarik zuben santeenak baño? JJMg BasEsc 227. Txerriari astoak / zion enbidia, / zeren askoz obea / zan aren bizia. It Fab 41. Prestaera obakaz. Ur MarIl 85. Obea izan nai bazera. Lard 422. Neror baithan baino sinheste hainitz hobea nuke zu baithan. Dv LEd 89. Neke andirekin bazan ere leku obera igaro zan. Aran SIgn 88. Zonbatenaz beitzen maithagarriago [...] hanbat [...] gogo hoberekin Jinkoari egin zeioen [seme] haren sakrifizioa. Ip Hil 40s. Ni baiño igarle obea az. A BeinB 88. Ez zitzautan iduritzen deus hoberik egiten ahal nuela. HU Zez 49. Artoberok Josepari emonikoa baño zerbait obea bada [erastuna] . Ag Kr 166. Soinean bi galtza pare, / txarrena hobeaz ahalge. Ox 134. Itxurazko ezer oberik asmatzen duanak. Mok 3n. Gaur baño ordu obean izan dedilla. Lab EEguna 80. Ea zein bataioa ote zan obea [...], Yesusena ala Yoanena. Ir YKBiz 65n. Onak baino hobeak izan zitezte zuek, zuen Aita zerukoa ona baino hobea den bezala. "Perfecti" . Leon Mt 5, 48 (Dv perfet, IBe guztiz onak). Zori obearen / atzetikan. SMitx Aranz 232. Eragitez motelagoa izanik, norbaiten morroi jartzeko obea zegon. Etxde JJ 68. Eztularen kontra ez omen da morroin tizana baino hoberik. Zerb Azk 88. Amar urtez lenago ezagutu balu ez lioke arrera obea egingo. Anab Poli 89. Ai niri emaztegaiak au baiño gauza obarik emoten deust! Bilbao IpuiB 69. Emen egote ona dago; kanpo ortan baño obea. Izeta DirG 33. Eta txoperra bera, ez da asko obea. Erkiag BatB 157. Beren herria ez dezaten utz hobe baten esperantzan. Xa Odol 295. Nola egun ortan bazkari obea jartzen zuten. BBarand 142. Lastua be ez zan dana ona, baña abonuak ez asko obiak. Gerrika 151. Xaharren zerbitzu hobe batentzat asmatua eta xutik ezarria [Egoitza] . Larre ArtzainE 317. Are [urrin] hobea du, behar bada, Paulo Iztuetak. MEIG I 259.
sense-2
2. (Dv, H).
(Sust.).Mejora, provecho; mejoría. " Zer hobe duzu horren ondotik ibiltzea?, quel profit aurez-vous d'aller après lui?" Dv. " Ikhusi zuen etzela hoberik gehiago igurikiz " Ib. " Eriak ez du hoberik, le malade n'éprouve pas de mieux" Ib. " Gure hobea ixiltzea da, notre mieux est, notre meilleur parti à prendre est de nous taire" H. " Hola eginez hoberik eztukezu, agissant ainsi vous n'aurez aucun profit, aucun avantage" Ib. Cf. HOBERANTZ EGIN, HOBERANTZ JOAN, HOBETAN.
Hartarakotz presenteko othoi ene galdea / lauda zazu hala bada arimaren hobea. EZ Man II 28. Guziak guk harzen bageneaki gure hobea gatik direla. Harb 249. Bana zer hobe, zuk gorreti / badagidazu zur' aldeti? 'Quel avantage?' . O Po 1. Zenbat aldiz bizkitartean alferkeriak edo amodio propioak enganatu naute hobearen edo debozionearen itxura faltso batez! Brtc 190. Eta asko midikutarik hainitz jasan, eta bere izate guzia hoberik izan gabe xahutu. Dv Mc 5, 26 (HeH hobekiagotu). Sendatzen hasten da [...]. Bainan hobe hura nekhez heldu da. Prop 1876-77, 39. Alan esaten dabe, baña neuk eztaukat . oberik. Anditu egiten jat ibilleran. Ag Kr 103. Ez neron berehala aitor-erazi ahal üken egia. Bena ezagütürik etziala hoberik, erran zeitan [...]. Const 28. Hik zer hobe aski duk / ni xangrinaturik. (S). Balad 217. Gaitzesten ditute on bikaiñaren legez, eta baiesten obearen itxaropidez, galburua dakarren gari-ondoaz bezala. "Spe frugis" . Or Aitork 68. Orduan ondiñok makilla batekin naikue ondo nebillan; gaur, bigaz da txartuago. Aurrera begirata, obarik eztago. Gerrika 293.
azpiadiera-2.1
Teologo guzien gallurra, Fedearen obea, Eleizaren kutuna, itz batean, Agustiñ au.Lar SAgust 4.
sense-3
3.
(Adv.).
"Mejor, adverbio" Lar, . v. 1 hobeki, hobeto.
Ez al daki Aitak, zuek baiño obe, zer zaizuen komeni? Vill Jaink 183.
azpisarrera-1
EZINAGO HOBE. Inmejorable, perfecto. "Ezinago hobea da (BN-arb)" Gte Erd 119 (junto a ezinago hun, ezinago eijerki, etc., de otras zonas).
azpisarrera-2
EZINIK HOBE. Insuperable.
Erregiña daukagu / ezinik obea, / maite gaituen ama / parerik gabea. Afrika 36.
azpisarrera-3
EZIN HOBE (V-arr-gip, G-azp-nav ap. Gte Erd 118). Perfecto, inmejorable.
Begitarte ezin obea egin zien. Mb IArg I 214. Une ezin obian dator. Mg PAb 189. Toki ezin obea. VMg 10. Horra gauza bat, berenaz ona, ezin hobea. HU Aurp 82. --Ta, meza nagusi ederra aterako zan. --Ezin obea. Lab EEguna 113. Akiakulu ezin obia androi neure ala amurratu erazoteko. Otx 29. Jostaketa ezin hobea. Mde Pr 116. Oraindaño ezin obea izan zaitala zurekin egotea. Anab Poli 137. Orko urtiak ezin obiak. BEnb NereA 199. Helburu ezin hobe eta haundi hauetara. Arti Tobera 265. Honela kimaturik, ezin hobeak dira [novelak], paregabeak, bikainak... MIH 272.
v. tbn. Añ EL1 65. JJMg BasEsc 179. CatBus 13. Ag Kr 190. Echta Jos 98. Enb 170. Ldi BB 30. Eguzk GizAuz 77. SMitx Aranz 206. Munita 86. Bilbao IpuiB 28. Ibiñ Virgil 116.
azpisarrerakoSense-3.1
(Con -ko, adnom.).
Ango jauregitar zori ezin obekoak izango gara. Mb IArg I 236.
azpisarrera-4
EZIN HOBEAGO.
a) (Adj.). Perfecto, inmejorable.
Baitziren ezin hobeagoak [harmak]. Ax 89 (V 61). Ontasun ezin-obeagoari. Ub 58. Idiki ditut iturri ur ederra ta ezin obeagoa zeukatenak. Mg CC 255. Argibide ezin obeagoa eman zuten. Lard 517. Bere prestutasun eziñ obeagoaren argiarekin. Aran SIgn 54. Eta inprentan egin den edizioa ugaria baldin bada, ezin hobeago. MEIG IV 61.
(Con -ko, adnom.).
Eziñ obeagoko / pensamentuba dek. It Fab 66. Ditxa andi ezin obeagoko oek. Izt C 149.
b) (Adv.). Perfectamente.
Jainkoaren esku trebeak ezin obeago atondua eta tajutua. Vill Jaink 42.
azpisarrera-5
EZIN HOBEKO. De (...) perfecto, inmejorable.
Ango jauregitar zori ezin obekoak izango gara. Mb IArg I 236.
azpisarrera-6
JAUNGOIKOAK HOBEA, JAUNGOIKOA HOBEA (Exclam.). "¡(No) falta más! Jaungoikoa obea ori egin izan balitz! Besterik bear ez genduke!" Añ. "Jaungoikoak oba, no faltaba más" A Apend.
Nori burura etorri lekijo [...]? Jaungoikuak obia, naste ederrian sartzen guaz! Kk Ab I 15.
azpisarrera-7
KRISTOK HOBE (Exclam.).
Ta miñ arturik / biraoka / asi zan, asi, / "Kristok oba / zein azan gaisto, / zital txarra!". Zav Fab RIEV 1907, 96.
azpisarrera-8
HOBEAGO. (gral.; SP, Urt I 24, Lar, Añ, Gèze (-ia-), Foix ap. Lh (-ia-), Dv, H; obago Dv (V)). Ref.: A; Etxba Eib (obiagua); Holmer ApuntV; Gte Erd 59.
a) (Adj.). Mejor. "(Lo tengo por más) acertado, obeagotzat daukat" Lar.
Tr. Su frecuencia disminuye en el s. XX.
Baina orain [herri] hobeago bat desiratzen dute, erran nahi baita zelestiala. Lç He 11, 16 (He, TB, Dv hobeago; Ol, Ker, IBk, IBe hobe). [Di]ostaenez, leku on dira / Toscanarekin Lonbardia; / aek gustiak baino bere / obeago ene amore onetsia. Lazarraga (B) 1205v. Beiak on du larrea, obeago jabea. RIs 17. Guri gauza obeagoak emateko. Ber Trat 58v. Hobeago baten gatik gabe dadin biziaz. EZ Man II 93. Iainkoaren atseginak eta plazerak ere hobeagoak eta handiagoak izanen dira Deabruarenak baiño. Ax 505 (V 325). Aen ona ze baliz obago ez leuke montako ezer. Mic 14v. Kastitatezko usain hobeago eta handiago isurtzen dute. SP Phil 418. Hari Jüdiek egin etzerien beno batzarre hobiagoreki. Bp II 20. Arrozoin hauk baino hobeagorik baldin baduzu. ES 200. Iruretan zein da lenago, andiago, zarrago, obeago edo dakiena geiago? El 33. Argi bat beste guztiak baño obeagoa. Lar SAgust 12. Bethi obra hobiagorik egitera. Mst III 54, 6. Zer gauza altuago ta obeagorik Jainkoa baño? Cb Eg II 103. Egun guziez behar du trabaillatu hobeago billakatzen. Mih 11. Enakike deusere erraiten hortan gañan hobiagorik. AR 98. Etorriko da denpora obaago bat. Mg CO 259 (PAb 167 obago). Zerren sakrifizioa baño obeagoa dan. Añ LoraS 169 (186 obago). Iru gauz oek baña zer gauz obeagorik ta gozoagorik izan diteke? AA III 364. Hura beino hobeagoak othe gare? Jaur 177. Zenbat zu baño obaguak jausi dira. Ur MarIl 7. Etziteken bethea yende hobeagoz. Hb Esk 125. Kusairen iritzia obeagotzat artu zuten. Lard 199. Beste bizitza bat asi zan, obeagoa, bigunagoa. Ag G 74. Hik uste baino andre hobeagoa eman zaukan beharrik Jainkoak. Barb Sup 43. Obeagorik billatzen duan / dijua Amerikara [Paulino Uzkudun]. MendaroTx 432. Bata baño bestia obiaguak eta zindduaguak. Otx 22 (99 obago). Ez obeago ta ez kaxkarrago biur ditekenera. Or Aitork 380. Igelak baiña, geroago eta umore obeagoz. Bilbao IpuiB 246. Leku hobeago batetarat. JEtchep 78. Txerrikumeak askoz itxura obeagoarekin iristen ziran perira. BAyerbe 23. Azi onak landara obiagoa atara daian. Gerrika 155. Beste batasun-bide hobeagoa. MIH 223.
v. tbn. Mat XIV. Ch I 15, 1. He Gudu 72. Mb IArg I 240. Egiat 262. Ub 47. Brtc 189. Mg PAb 138. VMg 31. Dh 239. fB Olg 11 (150 obaago). JJMg BasEsc 221. Astar II 254 (265 obago). Echag 260. Etch 308. It Dial 87. Izt C 26. Ur MarIl 119. Dv Lab 131. Bil 61. Balad 48. Laph 184. Aran SIgn 108. Ud 49. Sor Bar 78. Bv AsL 107. AB AmaE 193 (280 obago). Apaol 39. Elsb Fram 118. Arb Igand 34. HU Aurp 140. Alz STFer 144. Itz Azald 86 (36 obago). Echta Jos 225. EusJok 95. Tx B II 151. Enb 43. Zub 89. Zerb IxtS 44. SMitx Aranz 63. Mde Pr 223. Erkiag Arran 177. Zait Plat 20. Vill Jaink 80. Ibiñ Virgil 84. Alzola Atalak 54. Uzt Sas 234. Etxabu Kontu 84. Obago: Zuzaeta 130. CrIc 38. DurPl 88.
b) (Sust.). Provecho. (En la expr. zure, haien... hobeagoagatik).
Haién hobeagoagatik eta emendamendutan gaztigatzen dituala. Lç Ins A 2v. Ezen zordun zara zure hobeagoa gatik Iainkoak onak errepartitu derauzkitzunaz geroztik. Harb 127. Argi saindu hura, zeiña khendu baitarotzut denbora batekotz zure hobeagoagatik. Ch III 7, 4 (SP zure begiramendutan, Mst zü abisatiago izan zintian, Ol zure gurbiltauna).
(Lar, Añ, H). "Alivio, mejoría de un enfermo, obeagoa. Obeagorik badu?, ¿tiene alguna mejoría, algún alivio?" Lar. "Mejoría" Lar y Añ.
azpisarrera-9
HOBEAGO IRITZI. Pensar que es mejor.
Halako edo halako akusatze eginen duela arnegatzea, eta gero hobeago eritzirik egin gabe utztea. Harb 166.
azpisarrera-10
HOBEAGO IZAN. "Hobeago da ixilik egotia" Dv. "Hobeago, hobe dut, il me vaut mieux. Hobeago [...] da, il est mieux" H. v. HOBE IZAN.
Ezen haur ungiz hobeago dut. Lç Phil 1, 23 (He hobeago izan; TB, IBk, Bibl hobe izan). Zeren hobeago baita noizbait ezen sekulan. EZ Man II 101. Neure baithan bizitzea baino zure baithan bizitzea hobeago dudala. Harb 144. Hobeago eta segurago da igurikiko ezpaileratzu bezala bizitzea. Ax 74 (V 49). Hobeago da balinba orai gure konzienziaren xahutzea. Ch I 24, 2. Hobeago dut mundu huntan gastigatu bertzean baiño. Ch III 50, 6. Obeago da konfesatzea. Iraz 64. Hobeago dela mundua arbuiatzea. He Gudu 58. Obeago ote da [...] eragozten ta gelditzen dituztela batzarre lenagokoetan agindu diranak. Lar Fueros 225. Emaitia hobiago dela uste dü eziez hartzia. Mst III 54, 4 (Ch atsegiñago zaio, Ol obesten du). Euskerazko itzetan orren lekuan . B, b esateko ta eskribitzeko errazago ta obeago du. Cb EBO 24. Zénbat obeágo lizáke anitz egitea. LE Prog 106. Obeago det [...] zuen atzaparretan bizitza galtzea. AA III 315. Zenbat obago izango litzateke [...] lau azotetxu emotia. Astar II 104. Agan burua itzian / izango dau obeago. Zav Fab RIEV 1907, 531. Letra horiek gaitzikorrago begientzat eta hobeago izanen da. MarIl IX. Obeago dala [...] abelgorriakin lurrak iriki ta landatzea. Izt C 185. Balathorkiket gaiñerat [tropela] [...] / ez laitek enetzat segur hobeago. Gy 187. Azienda heian egonago eta hobeago da. Dv Dial 62 (It anbat eta obeago). Zenbatez hobeago dukezu zure burua guzien oinpean ikusi nahi izatea. Dv LEd 125. Nun den obeago matsondoak landatzea. Ibiñ Virgil 88. Praille joango baintz, obeago ukek. Insausti 194.
v. tbn. SP Imit III 54, 4. Jaur 385.
azpisarrerakoSense-10.1
(Lar, , H, A).
(Sin aux. explícito).
"Tanto mejor [...], ainbat obeago " Lar, . " Aberats izaitea baiño hospe ona obeago " A.
Aberats izaitea baño hospe ona obeago. RS 2. Urte jaibala bano belua obago. Ib. 321. Aski da atrizioa, eta kontrizioa bada obeago. El 70. Zenbat obeago bigun izaitea / ta biotz errukitsua agertzea? Mg in VMg 106. Zenbat eta aberea denbora geiagoan dagoan ukulluan, anbat eta obeago. It Dial 62 (Ur ainbat obago, Ip hanbat hobiago).
azpisarrera-11
HOBEAGOKO.
a) De mejor.
Pobreak baino kondizione hobeagoko eta hek bezain bertutetsu eztirelarik. SP Phil 383s. Aiñ da egikari onakikoa, non obeagokorik ezin arkitu leikean. Izt C 24. Oiek baño biotz obeagoko Greziar batzuek. Lard 430. Eztarri oneko ta etorri obeagoko Aita sermolari bat. Bilbao IpuiB 235.
b) Mejor.
Ez gero pentsa estranjeriyan ere egiten dala [gauza] obeagokorik. Alz STFer 128. Etzen zainzale hobeagokorik. Zub 26.
(Dv).
Izan ote daitake hori baino hobeagoko debozionerik? JesBih 14.
azpisarrera-12
HOBEAGO USTEZ. Pensando que es mejor. v. HOBE USTEZ.
Lehen plazer egiten zeizün gaizak eta hobiago ustez lehiatüki egin nahi zünianak. Mst III 11, 2 (SP hoberena bezala, Ol obetzat irrikatzen).
azpisarrera-13
HOBEAGOZ ( (G-nav)). Por mejor, pensando que es lo mejor. "Obeagoz egin dot" Gte Erd 239.
azpisarrera-14
HOBEAK EGIN. "Obeak egin norbaiti, valer más, irle mejor. Obeak egingo dik orraatio!, más te valdrá, mejor cuenta te traerá (que no hagas tal cosa). Obeak egingo zion ontan edo artan sartu ez balitz" Gketx Loiola.
azpisarrera-15
HOBEAZ HOBE IZAN. Ser lo mejor.
Gaiza ezinago khostusa, arren, armada. Bena ere gaiza beharra. [...] Hobiaz hobe lizate, begirari beharrik ez ükheitia. Eskual 4-12-1908, 4.
azpisarrera-16
HOBE-BEHAR. Deseo de algo mejor.
Kezka kontentagaitza, hobebeharra, eredu ederragoen ametsa. MIH 48. Besteak beste, ez ote dio askori hobe-behar horrek, zeru-min horrek Txejov-ganako bidea zabaldu? MEIG IX 107.
azpisarrerakoSense-16.1
Interés.
Eta egiaren bidetik obe-bearrak edo beldurrak, gorrotoak edo ongi-naiak, iñolaz-ere ateraziko ez dituanak. "Interés" . Berron Kijote 112.
azpisarrera-17
HOBE-BEHARREAN.
a) En lugar de mejorar.
Sendagille askorengandik asko yasan ta [...] obe bearrean, odol-yarioz gaizkiago zebillan emakume batek. Ol Mc 5, 26 (HeH batere hobekiagotu etzena). Arrezkero, ikasle zenbait biurriagotu egin ziran, obe bearrean, eta txarretik txarragora io zuten. Zait Plat 104. Ta, obe bearrean, [pelota tokian] egindako lan aren ondorena lenengo maillako pelota jokoen amaia izan zala dirudi. Etxabu Kontu 182.
b) (V-gip). Ref.: Etxba Eib; Elexp Berg. "Por considerarlo mejor, considerándolo más propio. Esan netsana esan netsan, obe biarrian" Etxba Eib.
azpisarrera-18
HOBE-BEHARREZ ( (V, G-azp-to, AN-larr)). Ref.: A; A EY III 312; Asp Leiz2; Elexp Berg (obe biarrez); Gte Erd 239.
a) "De buena fe" A. "(Alt), creyendo hacer mejor" A EY III 312. "Como bien mayor; creyendo que era mejor. Obebearrez bakarrik esan nion etxen geldi zedin" Asp Leiz2. "Con la mejor intención, de buena fe. Obe biarrez esan notsan dirua lagako notsala ta gaizki artu zostan" Elexp Berg. "Arek pe obe biarrez jardungo zeben baiña ziero gizajotu zeben mutikua ainbeste mimokin" Ib.
Españak obebearrez Plazarik bikañenak utzi ziozkan bere [Napoleonen] eskura. Izt C 404. Obe biarrez esaten diyotet... Sor Gabon 63. Santa Cruzek egiten zuna obe bearrez egiten zun, beti asmatzen ezpazun ere. Or SCruz 69. Obe bearrez egin det. Lab EEguna 104. Neronek ere Baal-en gezur-igarle asko illerazi bainitun --obe bearrez, bai, obe bearrez--. Or QA 121. Nabarmenegiak dira, izan ere, sail honetan hobe beharrez egin diren hutsak. MIH 70.
Para (hacer algo) mejor.
Bidea gora, lizar batera / igo naiz obe-bearrez. "Para poder observar mejor". Or Eus 232. Uri-Epailleak eskatu dezaizkiote obebearrez, bai Agintaritzari eta Bazkunei, on derizkien xeetasunak. "Para mejor proveer". EAEg 13-12-1936, 531. Andik Donostiko klinika batera ekarri zuten, obe-bearrez, baña alperrik. Ataño TxanKan 272.
(Precedido de gen.). Por su (tu, etc.) bien, pensando que es lo mejor para él (ti, etc.).
Zeure obe-biarrez esate'tsut. SM Zirik 115. Arpegi illuna jarritakoan edo zure obe-bearrez zerbait esandakoan. MAtx Gazt 30.
b) Como si fuera lo mejor.
Jin ziren muxeruak, buxuatik hekiko, / eni, hobe beharrez, aldiz, leher onddo. 'Soi-disant meilleurs'. Etch 324.
azpisarrera-19
HOBE-BEHARREZKO. Bienintencionado.
Xuberotarren dantza ederrak hil-zorian daude, apezpiku berri baten hobe beharrezko ahaleginak direla medio. MEIG I 233.
azpisarrera-20
HOBE BIDEAN. En vías de mejorar.
Hiru pekatari ezagun ikusten ditugu hobe bidean film mingots bezain pizkarri honetan. MEIG I 195.
azpisarrera-21
HOBEDUN (El) que tiene mejor (...).
Eskoladunen artian baño eskolabakoen artian notin buru obedunak egon leitekez. Kk Ab II 80.
azpisarrera-22
HOBE EGIN. Hacer mejor, convenir más. v. HOBE IZAN.
Obe egingo ukek ardiak bear bezela zaindu. Etxde JJ 13. Oba egingo dozu geiago aterik idigiten ezpadeutsazu! Bilbao IpuiB 200. Adarra jotzia baño, obe eingo euke atia zabalduko baesta. SM Zirik 38.
azpisarrera-23
HOBE ERE IZAN (Exclam.). Ser mejor (para).
--Eztet orrenbeste esan nai. --Obe're badezu! Zuk zein dirala uste dezu San Juantarrak? Iraola 76. --Arrek ez duela ezer ere egin. --Obe're badu. Alz Burr 26.
azpisarrera-24
HOBE ETORRI. Convenir más.
Obe jatortzu begi bat galtzea eze ez gorputz guztia Infernuan erretea. LoraS 23.
azpisarrera-25
HOBE EZ ( (V)). Ref.: A; Gte Erd 178. "Oba ez! (Vc), claro está, sin duda; litm., ¡mejor no! (es frase irónica)" A.
Orduan gaur emen geratuko naz. --Oba ez! Zam Man 60. Oba, ez! Bai, ene zaldunok; zatoze neugaz. Otx 111. Ta Mari Pepa, badakigu ba, adurretan gizajea; oba ez! Bilbao IpuiB 85. Alderdi bataren buruzagi, oba ez, Olarratz jauna izango zan. Erkiag BatB 80.
azpisarrera-26
HOBE-EZIN. Inmejorable, insuperable. v. EZIN HOBE.
Zango xorhiki egina / paieruz hob' ezina. O Po 37.
azpisarrera-27
HOBE-GABEKO. Insuperable.
Oroipen biotzeko / Donostiakoak, / len, oraiñ eta beti / obe bagekoak. Echag 203.
azpisarrera-28
HOBE-GURARI. Deseo de algo mejor.
Obe-gurari batek barriro mindu gaizan arte. Gand Elorri 148.
azpisarrera-29
HOBE IRITZI.
a) Amar más. Cf. oniritzi.
Simon Ionaren semeá, hauk baino hobe dariztak? Lç Io 21, 15 (He, TB, Dv, Ker, IBk gehiago maite izan, LE yago maite izan, Leon, Ol e IBe maiteago izan). Ahaidei baino Kristi hobe eritziteko. Lç Mt 10, tít. Baeson aiteak: "Ene semea, / neuri baño oba deretxudana, / ebentxe bizi da ene laztana". Lazarraga (B) 1154rb.
b) Juzgar mejor, creer que es mejor.
Ixi-ixilik egoteari obe eretxi eutsan. Añ EL2 218. Obe deritzat mandazai oriei saltzea. Lard 49. Obe zeritzaion lan egin eta urdalleri asegarria eman. Etxde JJ 184. Ez deritxazue obe Jainkoak emonikoagaz poz-pozik bizitea? Bilbao IpuiB 68. Gauzak dauden daudenan uzteari hobe deritzat. MIH 99.
azpisarrera-30
HOBE-IRIZLE. Que prefiere.
Traidore, temerario, hantuak, Iainkoari baino boluptatei hobe erizle. Lç 2 Tim 3, 4 (He, Dv maiteago dutenak, Ol, Bibl atxikiagoak, Ker maitatzailleago).
azpisarrera-31
HOBE-ITXURA. Aspecto de mejorar.
Bide txarrakin asita ainbat kilometroan balantzaka ginjoazen. Obe-itxurarik ez. Anab Aprika 59.
azpisarrera-32
HOBE IZAN (V-arr-m-gip, G-azp, AN-gip-5vill, BN-lab-ciz-arb, S, R-is; SP, Lar, Añ, Dv, H; oba izan V-gip), HOBE UKEN. Ref.: A; Etxabu Ond 110 y 115; Iz ArOñ (óba da, óbia), R 404; Elexp Berg; Gte Erd 155, 229.
a) (Con aux. trans. bipersonal o, como impersonal, en 3.a pers. sing. de aux. intrans.). Valer más, ser mejor (para). Incluimos aquí los ejs. en el que en el complemento hay un vb. no explícito, por ej., hobe da tellatuan itaxura (izatea). "(Más vale) tarde que nunca, obe da noiz ezen ez iñoiz" Lar. "(Más vale) que yo [...] lo haga, obe det egitea" Ib. "(Más) valiera que yo hablase [...], obeko nuke hitzegitea" Ib. "(Más) vale que yo, que tú, que aquél haga, (c.) obe da" Añ. "Hobe du hartzeko txarra ezenez zor ona" Dv. "Hobeko dugu ematea" Ib. "Hobe dük aza-zopa adiskideareki, ezin ez oillo-salda onerizten ezhaianareki (S)" A. "Óbe dun útz bér lékutan, mejor es dejarlo en el mismo lugar" Iz R 404. "Obe dau...!, ¡más le vale!. Obe dau dirua etxera ez ekarri!" Etxabu Ond 110. "Obazu!, ¡más te vale!" Ib. 115. "Obe dozu ixiltzia" Elexp Berg. "Obe dezu orain jan gero baino (G-azp) [...] obe dezu jatea edatea baino (V-gip, G-azp)" Gte Erd 155. "Hobe dizügü heben egonik (S)" Ib. 155.
Tr. De uso gral., se encuentra desde fray Juan de Zumarraga. Sólo se documenta hobe uken en Leiçarraga. Respecto a su complemento, además de con oraciones condicionales o en modo subjuntivo, aparece con -tu o -t(z)ea. Al Norte se emplea gralmte. -t(z)ea; hay sin embargo ejs. con -tu en Axular, Goyhetche, Barbier (Leg 146), Mirande (HaurB 49), Larzabal (Iru 66) y Mattin (in Xa EzinB 100), en todos, salvo en Goyhetche, alternando con -t(z)ea; con -turik lo usan AstLas (10), Laphitz, Bordel (123), Hiriart-Urruty (Zez 157), Xikito (5), Arradoy (SFran 125) y Casenave. Al Sur se encuentra tanto -tu como, en algo menor medida, -t(z)ea, con un predominio quizás algo mayor del primero en los ejs. con aux. trans. Cf. al Norte Axular, que emplea -t(z)ea para el impersonal, mientras que para el transitivo usa -tu o un vb. en subjuntivo. Hay un ej. de -tua en Txirrita (B II 44). Para el futuro se emplean tanto hobeko como hobe izango (izanen); la segunda forma parece predominar en el s. XX, mientras que la primera se encuentra gralmente. con aux. trans.; hay pocos ejs. con intrans. (Lar, carta a Mb 279, FrantzesB II 39, Hb Esk 184, Elzb PAd 16).
Ene eretxian oba da goarda ditean exilik. fJZ 98. Bortxaz ere gaizki bano hongi egitia hobe da. E 225. Ezen hobe ukhan zukeiten iustiziazko bidea ez lutén ezagutu. Lç 2 Petr 2, 21 (He, TB, Dv, Ol, IBk e IBe hobe izan). Ezen hobe da ezkonzea ezen ez erre izatea. Lç 1 Cor 7, 9 (Bibl hobe izan). Beste bategaz ezkondu arren, / uste badozu oba dala. Lazarraga 1173v. Arren, emon degidala / eska nakion doea, / arimakoz eta gorputzekoz / obe dedan bidea. Ib. (B) 1204v. Kanpuan oba leuke atxurzala, / izango baleu bere beti presa. Ib. (B) 1182rb. Adinona larra baño obe da. RS 30. Obe da gorde ze ez eske. Ib. 320. Alferrik nekatu baño obe da geldirik egon. RIs 4. Hobe zukeien egiazko bidea iakin gabe egon. Ax 469 (V 304). Obe dala bakarrik egotea lagun deungeagaz baño. Mic 13v. Hobe da zuhur baten ustea eziez ehun berzeren sinestea. O Pr 523. Obe dau egoitea. BBizk 16. Zergatik hobe da parropia Mezaren enzütia beste bat beno lehen? Bp II 10. Nafar baño obe diagu / Zaragozako zuria (1705). GavonC Egan 1956 (5-6), 27. Hobe dut beraz utz detzadan. ES 123. Beti ere da obe benialak konfesatzea. OA 139. Zurekin beti gerran baño / obe dot zu baga bakea. Acto 269s. Obeko nukeala itxegi beargai goragoren [...] bati. Lar Cor 300. Hobe düzü heben gaztigatü izatia eziez beste mündian. Mst III 50, 6. Prisaka ta gaizki guzia baño obe da erdia [...] poliki irakurtzea. Mb IArg I 55. Hobe izanen zen harentzat ez balitz egundaino ethorri mundurat. Lg II 253. Obe da Jangoikoen irudiya galdu eta demoniño bat eginik egotia? Zuzaeta 53. Obe dela tellátuan itaxúra ezi ez emastéki bána etxéan. LE Prog 122. Obe dala gorputz zati bat galtzea. Añ LoraS 28. Obe dezu zere gutxiarekin pakean eta garbiro bizi. AA II 186. Hobe den arren bere bathaioko egunean kofesatzea. Dh 61s. Oker juzgetako, oba da ez juzgau. fB Ic II 229. Obe du ez dan jaio. It Fab 99. Akordu txarra ere hobe da onhetsi. Gy 19. Obe dezu orren neskameakin ibilli. Lard 161. Obe dezu alderdi bat galtzea. Ib. 381. Obe da onorian / gaitezen gelditu. Afrika 68. Obe da gerrara juan. Ib. 71. Bertze Español bat harturik hobeko duzue. Laph 100. Obe enuke egon mutu baten gisan? AB AmaE 396. Eta Mariak berak ere ez othe luke hobe handik joaitea? Jnn SBi 45. Hobe da egün bat zure etxen eziez mila mündüko jeietan. Ip Hil 51. Oba ixango da bakotxa beren abira yuatia. A BGuzur 139. Obe da belaunekoari laguntzea, obe da pakea. Ag G 269. Alkar aitu obe da alkar il baño. Kk Ab I 92. Holakoekin etsai baino hobe da [...] ez... adixkide baitezpada, bainan etsai-gabe. Barb Sup 110. Zeruan sartu obe genduke / inpernuan erre baña. Tx B II 122. Obe dezu zeretzat / botik' ori altxatu. Yanzi 110. Ezer txarrik artzekotan oba dalako bizkarraren azkenaz artu burubaz baño. Otx 61. Jaun mera [...] ekhar-araztea hobe zukeela. Lf Murtuts 18. Beure sorterrian urrungabe il obe zukela. Or Aitork 234. Oba izango dot, ausaz, legorrean tirabira egin. Erkiag Arran 126. Hobe duk gure eskutan hizeno hire aithorren egitea. Larz Senper 66. Obe duala bere txikien etorkizunari begiratu. NEtx LBB 85. Bihotzik gabe jaio banintza hobe nuela deritzat. Xa Odol 270. Abil, hihaurek hobe dük / ezkatzian ikhusirik. Casve SGrazi 104. Au Sebastiani ixtia oba izango da. Gerrika 214. Obe nuan ez bazidan iriki. Albeniz 228. Hobeko dugu buruaz eta zentzuaz baliatu. MIH 378. Ixilik egotea hobe izango dut. MEIG IV 64.
(Impers., con aux. trans.). "Obe dik on eta guti, ezik ez anits eta gaizto (Sal)" A.
Joaitekotz, aski goiz hobe dik deliberatzia. Larz Iru 18.
Obe ziyon oliyo-txarruari ondo begiratu. Alz Txib 85. Berriz ere zuk kozinera orri / obe diyozu segitu. EusJok 147.
(Con aux. intrans. bipersonal). Es (era, etc.), mejor (para mí, para ti, etc.).
Nai dubena egiten / obe zaio utzi. Xe 198. Erate aundiari / obe zaio utzi. JanEd I 26. Obe zait biozparrengo amesai ateak ez zoroki zabaltzea. TAg Uzt 286. Elitzaieke gizakumeei obe, nai-ala izaterik. Zait Plat 34. Obe zaizu, ba, begi-bakar zeruan sartzea. MAtx Gazt 48. Agindu santutik atzerantz egitea baiño obe litzakie orrelakoai zuzenbidea leen ez jakitea. Ker 2 Petr 2, 21 (Lç hobe ukhan zukeiten).
(V-ger-gip, G-goi-azp, AN-gip-5vill, BN-arb, S; Dv, H). Ref.: A Apend; Lrq; Etxba Eib; Gte Ed 155, 237. (Sin aux. explícito). "Hobe, tant mieux" Dv y Lrq. "Hobe zeuk neure bartzak bazeunkez (V-ger)" A Apend. "Olako lekuan obe ixiltzia" Etxba Eib. "Obe sartu izan balitz" Gte Erd 237.
Oba txori bat eskuan ze ez bost ezkurrean. RS 432. Etzara obligatu heken konplitzera, eta hobe ez konplitzea. Ax 256 (V 171). Baña anbat obe orienzat. Mb IArg I 334. Hanbat hobe dadin ofizio hartan ardüra are. Egiat 167. Errient ona baino hobe aita ona. Hb Esk 167. Triste bizi naiz eta / ilko banitz obe. Bil 133. Hobe segur heien ondokoentzat! Elsb Fram 166. Itsu baino okher hobe. Arb Igand 93. Zenbat eta illunago, obe. Alz Ram 38. Garazkide izatera baletorz, oraindik askoz obe. Eguzk GizAuz 151. Onak diran gaiak Aztertegietara bidaltzen ez badira obe. EAEg 19-1-1937, 844. Ez aipatzea obe. Or QA 101. Zuloa zenbat eta zabalagoa, obe. Munita 41 (v. tbn.15). Baiña mutilzar geratu baiño / oba sasoian ezkondu. BEnb NereA 174. Ez baniz hiltzen hobe. JEtchep 59. Bertan konpondutzia / danentzako obe. Uzt Sas 256. Etorri ez bagiña / gaur onaño oba. FEtxeb 186. Bospasei gizon, denak ere gaztetsu balinbaziren hobe, joanen ziren sailean larreari goiti. Larre ArtzainE 60. Erdizka edo besteen atzetik ibiltzeko, ez asita obe. Albeniz 49. Garbiak badira gainera, hobe. MIH 78. v. tbn. Dv Lab 125. Laph 20. Aran SIgn 41. HU Zez 177. Ag G 257. Ox 26. Tx B II 85. Lab EEguna 71. ABar Goi 41. TAg Uzt 136. Lf Murtuts 42. Etxde AlosT 84. Mde HaurB 44. Anab Poli 66. SM Zirik 50. Basarri 148. Ugalde Iltz 23. Arti Ipuin 80. And AUzta 85. Zait Plat 97. MAtx Gazt 24. Etxba Ibilt 488. Xa Odol 224. Etxabu Kontu 216. Ataño TxanKan 169. Oba: Altuna 60. Enb 62. Bilbao IpuiB 172. Gand Elorri 163. Erkiag BatB 154.
(Usado, solo o repetido, a menudo como respuesta, con el sdo. de 'mejor así').
--Haukien larrutik egin ditezke marrokin hautuenak [...]. --Hobe, sal diezadazu bat. Hb Egia 132. --Orduban agilando ederra emango ziok. --Obe, parte geiago izango diagu. Sor Bar 20. --Etzait iduritzen beintzat ori egiñgo didanik. --Obe, obe, ojala ni engañatzia! Moc Damu 12. Arimarik ez barneño hartan! Hobe! Barb Sup 45. --Ez. Nahi dut mintzatu. Nik baitazkit zuk ez dazkitzunak. --Hobe, hobe. Geroxago entzunen hut. Larz Senper 72.
v. tbn. Lab EEguna 98. JAIraz Bizia 112.
Mejor dicho.
Erdarari, erdarei hobe, zegokion. MEIG VI 50.
b) (Con aux. intrans. bipersonal). Parecer mejor.
Batzuen beharra dugu tentazionearen denboran, eta bertzeak hobe zaizkigu bakean eta soseguan gaudenean. SP Imit I 19, 5. Gozo geiago eman derautzuten puntuak bihotzean berriz iraganez, edo zenbait bertze gauzaren gainean afekzioneak pitztuz, hobe zaitzun bezala. SP Phil 120. Niri aprendizenzat leheneko zaharren legea hobe zait. INav 135.
azpisarrera-33
HOBEKO (V-gip ap. Elexp Berg; Lar, Dv). De mejor. "Afortunado más, zori obekoa, patu obekoa" Lar. "Etxe hobekoa, qui est de meilleure maison" Dv. "Eztaukazu itxura obeko sagarrik" Elexp Berg. v. HOBETAKO.
Israeldarrak baño ekuste ta siñistanz agitz obekoa da. Mb IArg I 186. Ni baño buru obakua zan asmau zitubana. Mg PAb 141. Humillagoak eta esker obekoak izateko. Gco II 26. Egongo dira gizenagoak, alaiagoak eta osasun obekoak. It Dial 55 (Ur y Dv (h)obeko; Ip osagarritsiago). Frantzian badira gisu-labeak molde hainitz hobekoak. Dv Lab 188. Zori obeko beste denboraz. Bil 111. Dirudun putzak baino / biotz obakoa. Azc PB 138. Nun billatuko eben bada, gizabide, irabasbide ta ikusbide obeko mutilla? Echta Jos 241. Zentzun obekoa itzala uste nian. Ag G 144. Beste batzuek baño / konduta obekua. Tx B II 100. Emengo aritza baño irabazi obekoa da. Munita 39. Oro oraiko . Dumont eta Durand batzu baino usain hobekoak. Zerb Azk 30. Biotz obekoa zan-da. Bilbao IpuiB 227. Probetxu hobeko ahaleginak. MEIG I 157.
v. tbn. Arrantz 109. Ir YKBiz 168. SMitx Aranz 12. JAIraz Bizia 55. Gand Elorri 114. Obako: fB Olg 26.
azpisarrera-34
HOBERA EMAN (- r at H). Mejorar (un enfermo).
Galdegiten zióte ark órdua zeintan emán zuen oberá [eriak] . LE Io 4, 52 (HeH hobekitu).
azpisarrera-35
HOBERAKO. Para mejor.
Apolaren esanen arabera, nere biziaren amaia ta oberako aldakuntza. Zait Sof 108. Auteskundeak, batean onerako, urrengoan txarrerako, iñoiz oberako. Erkiag BatB 65.
azpisarrera-36
HOBERANTZ ARI IZAN. Ir a mejor, mejorar.
Ustekabea, itsu izan oi da. Eztu legerik. Ezta oberantza ari, eztu gorako leiarik. Vill Jaink 47.
azpisarrera-37
HOBERANTZ EGIN. Ir a mejor, mejorar.
Laster oberantz egieban bere makaltasunean. Echta Jos 112. Ganeko egunetan Txantonek oberantz egin eban ezagun-ezagunean. Erkiag Arran 87. Goizean oberantza egin dau eta orain beste gizon dirudi. Ib. 80.
azpisarrera-38
HOBERANTZ ERAGIN. Hacer mejorar.
Matxiñada barik, lege egokiak emonaz, gizarteari oberantz eragin bear ei-yako. Eguzk GizAuz 75.
azpisarrera-39
HOBERANTZ JOAN. Ir a mejor, mejorar.
Gatxa obarantz juan biarrian, txarrerantz egin eutsan. Otx 92. Oiturak poliki-poliki oberantza dijoaztela. Vill Jaink 181.
azpisarrera-40
HOBERIK.
a) (En oraciones exclamativas). Vaya, menudo.
Flema oberik! Ekusi dozu urtetzen daben zerekin? Acto 145.
b) (Precedido de badago, baduk, badugu, etc.). Ni hablar, nada de eso, no.
Edolarik emango didate [Infernuan] ur tanto bat? Badauka oberik. Arr May 51. Nortzuk? Txanton da ni? Baiagok oberik. A BeinB 59. Bainan ez daude segur horrengatik gibelerat egitekotan. Baduk hoberik! HU Zez 189. Laburtu? Antolatu? Badugu hoberik, segurki. Barb Sup 43. Ihes egin behar duela abiatzen... Baduk hoberik!... Nihundik ez dezake utz bildotxaren beharria! Barb Leg 136. Auzira ni ta Jonpe? Bai-yagok obarik! Enb 178. Ez girea egun atherako arteka hertsi bezain lazgari huntarik? Badiagu hoberik, Manex: hertsiagotzen zaiku-ta gure arteka. JE Ber 41. Nok, eta orrek? Ba-dago obarik! Otx 38. Ordu betean eu ara eldu? Baddagok obarik (V-ple-m). A EY III 255. --Baten batek esango yuk: "Zer eztaiak, gero ere, ian edanik gabe!" --Badin oberik! Betiko goserik eza, betiko negarrik eza; iñoiz ez gau, beti egun. Or QA 207. Nikanor, ausaz [sozioa izango dau]? Bai zera Nikanor! Ba yagok obarik! Erkiag BatB 158. c) "Algo mejor. Oberik galdu dogu ibilli biar izan garan baztarretan" Etxba Eib.
azpisarrera-41
HOBERIK EZIN. Inmejorable. v. EZIN HOBE.
Gure Errege Fernando / oberik eziña. Echag 85. Ama gozo txit maite / oberik eziña. ArgiDL 166.
azpisarrera-42
HOBERIK EZINEKO. Perfecto, inmejorable.
Ez dakit nundikakoa dan; baña neretzat oberik eziñekoa izan da, beintzat. TAg Uzt 126.
azpisarrera-43
HOBETAKO. "K aritate hobetakoa, qui a plus de charité" SP. v. HOBEKO.
Minzatze' ederretako, / spiritu are hobetako, / adimenduz, eranzun / nik ezin bezalako. O Po 34. Mundu guztian eztelarik Eskualduna baino [...] bihotz hobetakorik. ES 399.
azpisarrera-44
HOBETAN (Precedido de gen.). Por su (mi, etc.) bien. "Ez hori egin hire hobetan (S)" Gte Erd 239.
Aita hun batek bezala gure hobetan igorten baititu. AR 92. Errenda adi Ferragus / ore hobetan berhala. Xarlem 295.
azpisarrera-45
HOBETARA JOAN. Mejorar.
Aren eskuetan egintza guziak, Yaube lagun, obetara ziyoazala. Ol Gen 39, 3 (Urt Eternalak ungi goanarazitzen, Ker Jaunak gora eragiten).
azpisarrera-46
HOBE USTEAN, HOBE USTETAN. Pensando que es mejor.
Zertara, baña, ene ardiak, / zoazte gora ta gora, / Uribarriko larreak baño / obe ustetan iñora? SMitx Aranz 28. Arestiko berrikeriak [...] salatu behar genituzke, hobe ustean dabiltzanak kontura daitezen. MIH 113.
azpisarrera-47
HOBE USTERIK. Con la mejor intención.
Nausixak obe usterik arpegi asarriakin artu eban, eta errietan ekin zetsan. Etxba Ibilt 479.
azpisarrera-48
HOBE USTEZ. Pensando que es mejor.
Sujet batzuk presentatzen darotzkitzut humillki, / zein baititut hobe ustez hitz lothutan ebaki. EZ Man I 7. [Forma] hau, Beterrikoa [...] Lardizabal goierriarrak ere, hobe ustez, erabili zuena. MIH 80.
hobe
<< hizitatu 0 / 0 hobekitu >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper