Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

1337 emaitza gain bilaketarentzat

Sarrera buruan (158)


Sarrera osoan (490)

Emaitza kopurua 500 elementura mugatua
Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
matela.
etimologikoa
Etim. En último término de lat. *maxella . De vasc. maxela, tomado como diminutivo, se habrá llegado, a través de mattela, a un supuesto primitivo mat(h)ela .
sense-1
1. (AN-5vill-ulz-erro-burg, L-sar, B, BN, Ae, Sal, S; SP, Lar, Aq 604 (AN), Izt 22v, H; -th- Ht VocGr 376, Arch VocGr, VocBN, Gèze, Dv, H), matel (AN-ulz-mer, L-ain, B, BN, Ae; -th- Lecl), matail ( -all AN-larr-5vill-araq-ulz; Izt 22v (-all)), matala (H (V, G)). Ref.: Bon-Ond 139; VocPir 226; A (matel); Lrq (mathela); Iz Ulz (matéla); Echaide Nav 130; Gte Erd 225 .
Carrillo, mejilla. " Matela ostokiak (BN-lab), carrillos frescos y rollizos" A. " Mathela, augmentatif de maxela " Lrq. En S, Sal y R (sg. A) significa "carrillo grande", a diferencia de mazela y maxela "carrillo pequeñito". v. masaila. Tr. Documentado desde el s. XVI en textos orientales. Hay algún ej. occidental en el s. XX. La forma matail se encuentra en Orixe y T. Agirre (Uzt 157).
Eztuk plazerik artuko eure ardankopa <-çopa> mateleki. "Con tus maxilas de copa en vino" . (Pamplona, 1556) ReinEusk2 92. Baldin norbeitek io baheza eure eskuineko mathelán. Mt 5, 39 (TB, Dv mat(h)ela; He, Ur (V), Ker matraila, HeH mazela, Ur, Or, IBk, IBe masail, Ip, Hual maxela, Echn mazel, Ol matsail). Presuna ianzaharrak, mathela gogortuak edo horzkitua dagoenak. Ax 490 (V 317). Zure matel bietan / ondo ifinirik [jazmiña eta karmiña] . Gamiz 204. Berzéak zafladabát / mateléan ematén. LE Kop 167. Ekhiak bezala brillatzen ahien mathelen kolorik. Etch 524. Mathela lodi eta molde on batetakoak. Elsb Fram 166. Ikusi bazinute hunen min izigarria, nolakoa zen! [...] gorri, beltz, ubel, halako zain batzuek zaukatela matelari. HU Aurp 186. Bi musu eman diozkat bere matela gorriño hetan. Barb Sup 54. Matail bakoitzetan xuloa. Or Mi 7. Matel beroan hotx bat senditu nuen. JEtchep 111.
v. tbn. Arch Gram 56. JE Bur 29 (Ber 71 matel). Zub 94. Zerb IxtS 36. Matel: Iratz 118. Osk Kurl 184.
sense-2
2. Mandíbula. v. matelezur.
Eta aldiz mathelak / ber kolpiaz [otsoari] jauzerazten. Arch Fab 169.
sense-3
3. "Joue, partie latérale, ordinairement plate d'un objet qui présente deux faces. Xirrita baten bi matelak, les deux joues d'une poulie" H.
Gasnaren bi mathelak hurbiltzen dituzte suiari. GH 1935, 13.
azpisarrera-1
MATELA-HEZUR. v. matelezur.
azpisarrera-2
MATELA-GAIN. Mejilla.
Matail-gañetako sukarra itzali eziñik. TAg Uzt 60.
azpisarrera-3
MATELA-GORRI (BN ap. A).
a) Variedad de ciruela. b) (Uso pred.). (Estar, etc.) con las mejillas coloradas.
Neska gazte batzuk, beoka zurien gañean zangalatrau datoz laugainka, bular-arnaska ta matail-gorri. Or Mi 49.
azpisarrera-4
MATELA-GORRIÑO. De mejillas coloradas.
Neskato gazte gurbil, eder, mathela gorriño bat. JE Ber 35.
azpisarrera-5
MATELA-KOSKO. Pómulo.
Matela koskoak gorri gorriñoa. JE Bur 80.
azpisarrera-6
MATELA-ON.
Glotón, de buenos carrillos. "Dijo a la mujer del acusado, o suciaza, matelona" (Pamploa, 1554). LexHNav I 108.
azpisarrera-7
MATELA-OSKI. v. mateloski.
azpisarrera-8
MATTELA (Forma con palat. expresiva).
Xapetendeiko Jondaene sagar mattela horitu batek ginituen tentatuko. Larre ArtzainE 43.
matela
<< MAHAI-GAIN 0 / 0 MATRAILA-GAIN >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper