Hizkuntza-zuzenbidea. Testu-bilduma euskaraz

7. Frantziako Errepublika

7. Frantziako Errepublika


7.1. Gizakiaren eta Herritarraren Eskubideei buruzko Adierazpena (1789)[92]: 11. artikulua

11. artikulua

Pentsamenduak eta iritziak askatasunez komunikatzea gizakiak dituen eskubideetatik baliotsuenetako bat da: herritar orok askatasunez hitz egin, idatz eta inprima dezake; baina, askatasun horretaz abusatuz gero, erantzukizuna izango du, legeak ezarritako kasuetan.


7.2. 51-46 Legea, 1951ko urtarrilaren 11koa, Tokian Tokiko Hizkuntzei eta Dialektoei buruzkoa
(Deixonne legea)[93]

1. artikulua

Hezkuntza Nazionalaren Kontseilu Nagusia arduratuko da, lege honen eremuan eta aldarrikatua izango delarik, baliabide hoberenak bilatzen, tokian tokiko hizkuntzak eta dialektoak laguntzeko, erabiltzen diren eskualdeetan.

2. artikulua

Argibide pedagogikoak errektoreei igorriko zaizkie, irakasleei baimena emateko tokian tokiko hizkuntzak erabil ditzaten lehen mailan eta ama-eskoletan, baliagarriak izango diren neurrian beren irakaskuntzan, bereziki hizkuntza frantsesaren ikaskuntzan.

3. artikulua

Eskaera egingo duen irakasle orok baimena erdiets dezake, astero oren bat erabiltzeko ekintza norabideratuentzat, tokian tokiko hizkuntzen irakurketaren eta idazketaren oinarrizko kontzeptuak irakasteko eta araberako literaturaren atal hautatu batzuk lantzeko.

Ikaskuntza hau aukerakoa da ikasleentzat.

4. artikulua

Irakasleei baimena emango zaie liburuak hautatzeko, beren akademiako errektoreak urtero antolatuko duen zerrenda batean, eskoletako liburutegietan ezartzeko, baliatu ahal izango dituztenak ikasleei ezagutarazteko tokiko kulturaren eta folklorearen aberastasunak.

5. artikulua

Heziketa-eskoletan, aukerako ikastaldiak eta egonaldiak antolatuko dira, ahal den neurrian, beren lanbide-heziketaren denboran, irakaslegaientzat, irakastera joateko xedea badute tokiko hizkuntza bizkor den eskualde batera.

6. artikulua

Lizeo eta kolegioetan, tokian tokiko hizkuntza eta dialekto guztien aukerako ikaskuntza antolatuko da, bai eta tokiko folkloreaz, literaturaz, herri arteez ekintza norabideratuen bidez ere.

7. artikulua

Fakultate-kontseiluen eta unibertsitate-kontseiluen abisuak hartu ondoren, eta Hezkuntza Nazionalaren Kontseilu Nagusiaren proposamenez, sortzen ahal izango dira, kreditu eskuragarrien neurrian, euskaldunei buruzko ikaskuntza-institutuak; horietan, katedrak izango dira, tokian tokiko hizkuntzentzat eta literaturentzat, bai eta ere folklore etnografiarentzat, besteak beste.

8. artikulua

Lizentzia-diploma berriek eta goi-mailako ikaskuntza-diplomek, doktore-tesiek onespena emango diote, ikastaldi horiei jarraituz diren ikasleen lanari.

9. artikulua

Epaimahaietan epaile aditu batek parte hartu ahal duen neurrian, unibertsitateek aukerako azterketa sar dezakete batxilergo-programetan.

10. artikulua

Lege hau, bigarren artikulutik bederatzigarrena arte, bi artikulu hauek barne, aplika daiteke aldarrikapenaren ondotik izango den lehen ikasturtean bretoiera, euskara, katalana eta okzitaniera erabiltzen diren eskualdeetan.

11. artikulua

Zazpigarren eta zortzigarren artikuluen aplikazioak hauexek izango dira, besteak beste:

a) Roazhonen, Ikaskuntza Zeltikoen Institutuak antolatuko du hizkuntza eta literatura zeltikoen irakaskuntza.

b) Bordeleko Unibertsitatean eta Bordeleko Ikaskuntza Iberikoen Institutuan, euskararen eta euskal literaturaren irakaskuntza antolatuko da.

c) Katalan hizkuntza eta literaturaren irakaskuntza antolatuko da Montpellier eta Tolosako unibertsitateetan, Pariseko Ikaskuntza Hispanikoen Institutuan eta Bordeleko Ikaskuntza Iberikoen Institutuan.

d) Okzitaniako hizkuntza, literatura eta historiaren ikaskuntza antolatuko da Aix en Provence, Montpellier eta Tolosako unibertsitateetan.


7.3. Frantziako Errepublikaren 1958ko urriaren 4ko Konstituzioa[94]:
2. eta 75-1 artikuluak

2. artikulua

Errepublikaren hizkuntza frantsesa da [95]

75-1 artikulua[96]

Eskualdeetako hizkuntzak Frantziaren ondare dira.


7.4. Hezkuntzaren Kodea[97]:
L 312-10 eta L 312-11 artikuluak[98]

L 312-10 artikulua

Eskualdeetako hizkuntza eta kulturak Frantziaren ondare dira, haien irakaskuntza lehentasunez lagunduko da non eta haiek erabiltzen diren eskualdeetan.

Haien irakaskuntza eskola-garai osoan eman daiteke Estatuaren eta hizkuntzak edo kulturak erabiltzen dituzten lurraldeetako kolektibitateen arteko hitzarmenean zehaztutako modalitateen arabera.

Eskualdeetako hizkuntza eta kulturei dagokienez, horien irakaskuntza eskola-garai osoan eman daiteke.

Hezkuntzaren Kontseilu Nagusiari kontsulta egingo zaio, L 231-1. artikuluak ematen dizkion eskumenen arabera, eskualdeetako hizkuntzen eta kulturen ikaskuntza laguntzeko baliabideei buruz, hizkuntza horiek erabiltzen diren eskualde horietan.

Eskualdeetako hizkuntzen eta kulturen aukerako irakaskuntza ondoko modu biotako batean proposatuko da:

1) Eskualdeko hizkuntzaren eta kulturaren irakaskuntza;

2) Irakaskuntza elebiduna frantsesez eta eskualdeko hizkuntzan.

Familiei informazioa emango zaie eskualdeetako hizkuntzak eta kulturak ikasteko dauden eskaintzei buruz.

L 312-11 artikulua

L 121-3 artikuluko xedapenen kalterik gabe, irakasleek eskualdeen hizkuntzez baliatzeko baimena dute, lehen mailako eskoletan eta haur-eskoletan, euren irakaskuntzarako lagungarri diren aldi oroz. Halaber, haiek eskualdeko kulturaren elementuez baliatu ahal dira jakiteen, gaitasunen eta kulturaren eta eskola-programen oinarri komuna lortzen laguntzeko.


7.5. 86-1067 Legea, 1986ko irailaren 30ekoa, Hedabideen Komunikazio Askatasunari buruzkoa
(Leotard legea)[99]:
18-8, 28, 33-5, 42, 43-11, 44. eta 48-1 artikuluak

I. TITULUA
Ikus-entzunezkoen Kontseilu Nagusia

18. artikulua[100]

Ikus-entzunezkoen Kontseilu Nagusiak ezarritako jardueren urteko balantzeak izan behar du:

[…]

8) Irratiko zerbitzuen editoreen balantzea; balantze horretan editoreek adierazi behar dute 28-2 bis artikuluaren eta 33-5 artikuluaren xedapenak bete dituztela frantsesezko edo Frantzian erabiltzen diren eskualdeetako hizkuntzetako batez egiten diren musika-lanak emateari buruz, bai eta publikoari proposatutako lanen aniztasunari buruz, eta Ikus-entzunezkoen Kontseilu Nagusiak agerrarazitako hutsak konpontzeko hartutako neurriei buruz eta, neurriok hartu ez baditu, zergatik ez dituen horiek hartu.

[…]

II. TITULUA
Ikus-entzunezko komunikabideen zerbitzuak

I. KAPITULUA
Bide hertziarra darabilten zerbitzuak

III. ATALA
Ikus-entzunezko hedabideen zerbitzuei aplikatu beharreko erregelak

28. artikulua[101]

Programa sozietate nazionalek ustiatzen dutenean izan ezik, lurreko bide hertziarrez hedatzen den zerbitzu bakoitzeko irrati-baliabidea erabiltzeko baimenak emateko, aurretik hitzarmen bat egin beharko da Ikus-entzunezkoen Kontseilu Nagusiaren (Estatuaren izenean) eta baimena eskatzen duenaren artean.

[…]

Hitzarmenak, batez ere, ondoko puntuetako bat edo batzuk izango ditu:

[…]

2 bis. Frantsesezko musika-lanen edo Frantzian erabiltzen diren eskualdeetako hizkuntzez interpretatzen diren musika-lanen proportzio esanguratsu bat; izan ere, proportzio horrek, gutxienez, % 40 izan behar du frantsesezko abestietan; hortik, erdiek, gutxienez, talentu berrienak edo ekoizpen berrienak izan behar dute, eta Ikus-entzunezkoen Kontseilu Nagusiak baimendutako irrati-zerbitzuetako bakoitzak entzute esanguratsuko orduetan hedatu behar ditu, betiere barietate-musikak osatzen dituzten programen zati bakoitzean.

Frantsesezko musika-lanen edo Frantzian erabiltzen diren eskualdeetako hizkuntzez interpretatzen diren musika-lanen erdiak baino gehiago badagozkie frantsesezko musika-lanei edo Frantzian erabiltzen diren eskualdeetako hizkuntzez interpretatzen diren musika-lanei, eta musika-lan horiek zerbitzu batek gehien programatzen dituenak badira, atalase horretatik gorako emankizunak edo entzute esanguratsuko orduetan ematen ez direnak ez dira kontuan hartuko hitzarmenak, 2 bis hau aplikatzeko, finkatutako proportzioei dagozkienez.

[…]

II. KAPITULUA
Ikus-entzunezkoen Kontseilu Nagusiak esleitzen dituen maiztasunak erabiltzen ez dituzten sareek banatutako ikus-entzunezko komunikazio-zerbitzuei aplikatu beharreko xedapenak

I. ATALA
Ikus-entzunezkoen Kontseilu Nagusiak esleitzen dituen maiztasunak erabiltzen ez dituzten sareek banatutako ikus-entzunezko komunikazio-zerbitzuen edizioa

33. artikulua[102]

Estatu Kontseiluaren dekretu batek, behin Ikus-entzunezkoen Kontseilu Nagusiaren iritzia jaso eta gero, hauek finkatuko ditu sareek banatutako irrati- edo telebista-zerbitzuen kategoria bakoitzeko, noiz eta sareok Ikus-entzunezkoen Kontseilu Nagusiak esleitzen dituen maiztasunak erabiltzen ez dituztenean:

[…]

5) Zein diren xedapen egokiak frantsesaren errespetua eta frankofoniaren eragina, bai eta, irrati-zerbitzuentzat, zein diren xedapen egokiak frantsesezko musika-lanak edo Frantzian erabiltzen diren eskualdeetako hizkuntzez interpretatzen diren musika-lanak hedatzeari buruzkoak.

[…]

III. KAPITULUA
Baimenaren mendean dauden ikus-entzunezko komunikazio-zerbitzu guztiei aplikatu beharreko xedapenak

42. artikulua[103]

Ikus-entzunezko komunikazioaren sektoreko antolakunde profesional eta sindikatu ordezkatzaileek, informazio-askatasunaren antolakunde defentsariek, hauek Frantzian onura publikokotzat aitortutakoak badira, eskualdeetako hizkuntzen bulego publikoek eta eskualdeetako hizkuntzak eta kulturak sustatzen dituzten elkarteek, familien elkarteek eta emakumezkoen eskubideen elkarte defentsariek, eta euren sozietate-xede ikus-entzuleen interesak defendatzea duten elkarteek Ikus-entzunezkoen Kontseilu Nagusiari eskatu ahal diote jakinarazpen formala egiteko artikulu honen lehen apartatuan aurreikusitako prozedura has dezan.

III. TITULUA
Ikus-entzunezko komunikazioaren sektore publikoa

43-11 artikulua[104]

[…] Frantsesaren eta, honelakoak daudenean, eskualdeetako hizkuntzen sustapena bermatzen dute, eta Frantziako kultura- eta hizkuntza-ondarearen balioa nabarmentzen dute.

44. artikulua[105]

I. […]

France Télévisionsek eskualdeetan programak diseinatu eta jaulkitzen ditu lurralde horien ezagutza eta eragina, eta, egoki denean, eskualdeetako hizkuntzak laguntzeko. Programa horiek deskonexio berezien bidez emango dira, bai eta ikus-entzule gehieneko ordutegian ere, eta maila nazionalean jaso ahal izango dira. Programok eskualdeko bizitza ekonomiko, sozial eta kulturalaren aniztasuna islatzen dute eta tokian tokiko informazioa eman.

[…]

48-1 artikulua[106]

[…]

Ikus-entzunezko komunikazioaren sektoreko antolakunde profesional eta sindikatu ordezkatzaileek, informazio-askatasunaren antolakunde defentsariek, hauek Frantzian onura publikokotzat aitortutakoak badira, eskualdeetako hizkuntzen bulego publikoek eta eskualdeetako hizkuntzak eta kulturak sustatzen dituzten elkarteek, Familien Elkarteen Batasun Nazionalak aitortutako familien elkarteek eta emakumezkoen eskubideen elkarte defentsariek, eta euren sozietate-xede ikus-entzuleen interesak defendatzea duten elkarteek Ikus-entzunezkoen Kontseilu Nagusiari eskatu ahal diote artikulu honen lehen apartatuan aurreikusitako prozedura has dezan.


7.6. 94-665 Legea, 1994ko abuztuaren 4koa, Frantsesaren Erabilerari buruzkoa (Toubon legea)[107]:
1., 11-I eta 21. artikulua
k

1. artikulua

Frantsesa, Konstituzioaren aginduz Errepublikaren hizkuntza dena, Frantziaren nortasun eta ondarearen oinarrizko osagaia ere bada.

Horixe da hezkuntzaren, lanaren, trukeen eta zerbitzu publikoen hizkuntza.

Orobat, Frankofoniako erkidegoa osatzen duten estatuen arteko lotura nagusia da.

11-I artikulua[108]

Irakaskuntzako zentro publiko nahiz pribatuetan, frantsesa da irakaskuntzaren, azterketen eta lehiaketen hizkuntza, bai eta tesiena eta memoriena ere, salbu eta atzerriko nahiz eskualdeetako hizkuntzen eta kulturen irakaskuntzak salbuespenak egitea behar duenetan, edota irakasle bazkideak nahiz gonbidatuak atzerrikoak direnean.

21. artikulua

Lege honen xedapenak aplikagarriak dira, Frantziako eskualdeetako hizkuntzen legeriari eta araudiei kalterik egin gabe, eta ez dira haien erabileraren aurkakoak.


7.7. Eskualdeetako edo Eremu Urriko Hizkuntzen Europako Gutuna, 1992ko azaroaren 5ekoa,
Frantziako Errepublikak 1999an sinatua[109]

Eskualdeetako edo Eremu Urriko Hizkuntzen Europako Gutunaren sinadura, Budapesten 1999ko maiatzaren 7an.

I. Frantziak sinatzerakoan egin adierazpena

Adierazpen hau idatzirik ezarria da erabaki osoan eta Europako Kontseiluko idazkari nagusiari eman zaio, txostena sinatu delarik 1999ko maiatzaren 7an.

Frantziako Errepublikaren xedea da Eskualdeetako edo Eremu Urriko Hizkuntzen Europako Gutunaren berronespen-txostenean adierazpen hau egitea:

1. Helburua gutxiengoen onarpena eta babesa ez den neurrian, baina bai Europako hizkuntza-ondarearen sustapena, eta bestalde hiztunen «taldea» hitzak eskualdeetako eta eremu urriko hiztunei eskubide kolektiborik ematen ez dien neurrian, Errepublikaren Gobernuak Gutuna ulertzen du adiera bateragarrian Konstituzioaren Hitzaurrearekin, zeinak segurtatzen baitu herritar guztien berdintasuna legearen aitzinean eta bakarrik onartzen frantses populua, herritar guztiak biltzen dituena bereizketarik gabe jatorri, arraza edo erlijioaren aldetik.

2. Errepublikaren Gobernuak ulertzen du 7-1 artikuluko d) paragrafoak eta 9. eta 10. artikuluek printzipio orokor bat adierazten dutela eta ez doazela Konstituzioaren 2. artikuluaren aurka, zeinak behartzen baititu zuzenbide publikoz diren legezko pertsonak, baita zuzenbide pribatuko pertsonak ere frantsesa erabiltzera, zerbitzu publiko kargua betetzen dutelarik, baita erabiltzaileak ere harremanetan direlarik administrazio eta zerbitzu publikoekin.

3. Errepublikaren Gobernuak ulertzen du 7-1 artikuluko f) paragrafoak eta 8. artikuluak zaintzen dutela eskualdeetako eta eremu urriko hizkuntzen ikaskuntza eta irakaskuntzaren hautuzkotasuna, baita adierazten duten historia eta kulturarena ere, eta aipatu irakaskuntzak ez duela helburutzat lurraldeko ikastetxeetan dauden ikasleak baztertzea beren eskubide eta eginbideetatik, aplikagarri baitzaie hezkuntza zerbitzu publikoa betetzen duten edo hauen partzuer diren ikastetxeetako erabiltzaile guztiei.

4. Errepublikaren Gobernuak ulertzen du 9-3. artikuluak onartzen duela legezko idazkien frantsesezko bertsio ofizialak bakarrik duela indar juridikoa, eskualdeetako eta eremu urriko hizkuntzetan ere eskuragarri direlarik, eta frantsesezko bertsioa bakarrik erabiliko dutela zuzenbide publikoz diren legezko pertsonek, baita zuzenbide pribatuko pertsonek ere, zerbitzu publiko kargua betetzen dutelarik, baita erabiltzaileek ere harremanetan direlarik administrazio eta zerbitzu publikoekin.

Ukitutako artikuluak: 1, 7, 8, 9, 10.

II. Frantziak adierazitako 39 neurriak

Frantziako Errepublikak Eskualdeetako edo Eremu Urriko Hizkuntzen Europako Gutunaren berronespen-txostenean erakutsiko ditu, 3-1 artikuluari jarraikiz, zein hizkuntzari aplikatuko zaizkion 2-2. artikuluaren arabera hautatu dituen neurriak. Frantziako Errepublikaren kontuan du, 2-2 artikuluari jarraikiz, Gutunaren III. zatiko apartatu edo paragrafo hauek, zatika edo osoki, aplikatzen ahaleginduko dela:

8. artikuluan:

Apartatuak: 1 a (iii); 1 b (iv); 1 c (iv); 1 d (iv); 1 e (i); 1 e (ii); 1 f (ii); 1 g; 1 h; 1 i.

2. paragrafoa.

9. artikuluan:

3. paragrafoa.

10. artikuluan:

Apartatuak: 2 c; 2 d; 2 g

11. artikuluan:

Apartatuak: 1 a (iii); 1 b (ii); 1 c (ii); 1 d; 1 e (ii); 1 f (ii); 1 g.

2. paragrafoa.

3. paragrafoa.

12. artikuluan:

Apartatuak: 1 a; 1 b; 1 c; 1 d; 1 e; 1 g.

2. paragrafoa.

3. paragrafoa.

13. artikuluan:

Apartatuak: 1 b; 1 c; 1 d.

Apartatuak: 2 b; 2 e.

14. artikuluan:

Paragrafoa: a.

Paragrafoa: b.

Ukitutako artikuluak: 10, 11, 12, 13, 14, 2, 3, 8, 9.

Testuaren kontzeptuak eta esaldiak

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper