Euskaltzaindiaren Hiztegia

Euskaltzaindiaren Hiztegia

0

buruzburu adb. [Oharra: Euskaltzaindiak, buruzburu-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. buruz buru].

buruzgain

iz. Itzulipurdia.

buruzgainka

adb. Itzulipurdika. Gu, betiko antzera, batean buruzgainka eta bestean hankaz gora.

buruzgora adb. [Oharra: Euskaltzaindiak, buruzgora-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. buruz gora].

buruzki

adb. Aurka. (-i edo -en atzizkiaren eskuinean erabiltzen da). Gurutzeari buruzki dabiltzanak. Beti gure herriaren buruzki ari dira.

buruzkin

adj. Ipar. g.er. Tematsua.

buruzpide

iz. Gip. Burubidea.

buruzuri, buru-zuri

adj. Buruko ileak zuriak dituena. Ik. kaskazuri. Gurdian dakarte Joanes aitona, gure artzain buruzuria.

astegun buruzuri Adkor. Asteguna. Astegun buruzurian erregina baino dotoreago jantzita. Astegun buruzurian, eta dantzara?

buruzut, buru-zut

adj. Burua zut duena. Buruzut ibili.

burzuntz

iz. Ipar. Lertxuna. Oihan urtsuetan heldu da burzuntza.

bus

1 iz. Autobusa, bereziki herrietako garraio publikokoa dena. Bus-geltokitik oso hurbil dago parkea.

2 iz. Inform. Ordenagailu baten edo bi ordenagailuren arteko unitateen artean datuak eta kidekoak bideratzen dituen eroale multzoa.

busti1, busti, bustitzen

1 da/du ad. Ura edo beste isurkari bat zerbaiten azalean itsatsi edo barnera sartu. Ogia ardotan busti. Uretan bustia. Zatar bat gasolinaz busti. Zeharo busti naiz etxerako bidean. Euriak ez du ia kalea busti. Dena busti zara ihintzez. Busti bezain laster lehortua. Begiak busti (malkoz). Eztarria busti: edan.

2 da/du ad. Hizkl. Kontsonanteez mintzatuz, mihia ahosabaira hurbilduz ahoskatu. Ik. palatalizatu. "i" ondoren bustitzen diren kontsonanteak.

3 du ad. (Ardoa-edo) edanez ospatu. Elkarrekin busti behar dugu gure indianoaren etorrera.

busti-busti egin Erabat busti, blai egin. Euri jasa batek busti-busti egin zaitu eta bazatoz etxera hotzak dar-dar. Lubakietatik etorri berri diren soldaduak busti-busti eginda daude.

busti2

1 adj. Bustirik dagoena. Egur bustian ez du suak ezer egiten. Zahi bustia ale batzuekin nahasirik. Arropa bustia eranzten, lehorra janzteko. Euri ondoko eguzkiaren irribarre bustia.

2 adj. Hizkl. Sabaikaria.

busti3

iz. Hezetasuna. Bustia da abereentzat, guretzat bezala, etsairik handiena.

bustialdi

1 iz. Norbait edo zerbait bustitzea, edo bustitzen den aldia. Bustialdi ederra hartu zuen ustekabean.

2 iz. Bainua. Bustialdiak guztiz onak dira askotan urdaileko minentzat.

bustiarazi, bustiaraz, bustiarazten

du ad. Bustitzera behartu. Jordan ibaiko uretan bustiarazten zituela.

bustidura

iz. Bustitzea, bereziki bokal edo kontsonante batena. Ik. palatalizazio. Bustidura letra bikoitzez adierazi.

bustigune

iz. Gune bustia edo hezea.

bustitasun

iz. Hezetasuna. Egur bustian ez du suak ezer egiten; su hartzeko, utzi behar du duen bustitasuna.

bustitze

iz. Ura edo beste isurkari bat zerbaiten azalera itsastea edo barnera sartzea.

busto

iz. Burua eta bularraldea irudikatzen duen pintura edo eskultura.

busturiar

1 adj. Busturikoa, Busturiari dagokiona.

2 iz. Busturiko herritarra.

butaka

iz. Besaulkia.

butano

iz. Kim. Lau karbono atomo dituen hidrokarburo asea, presiopean isurkari bihurtzen den gasa, erregaitzat erabiltzen dena (C4H10). Butano gasa.

butroi

iz. Arrantzan erabiltzen den tresna, onil moduko bi atalez osatua. Ik. pertola. Hala lotzen ditu deabruak eta sartzen bere butroi barruan.

butun iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, butun-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. gutun].

butxet iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, butxet-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. buxet].

buxadura

iz. Buxatzea. Euri zaparrada bortitzak estoldetan sorturiko buxadura. Zainak handitu egiten dira, eta buxadura eta usteltzea heltzen dira.

buxatu, buxa, buxatzen

da/du ad. Hodi eta kidekoetan, igarobidea eragotzi, bidea itxi. Kolesterolak ez du inolako sintomarik ematen, baina ondorio larriak izan ditzake bihotzean, arteriak buxatu egiten dituelako.

buxatze

iz. Hodi edo kideko batean oztopo bat gertatzea edo jartzea, handik igarotzea eragozten edo zailtzen duena.

buxer iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, buxer-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. harakin].

buxeria iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, buxeria-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. harategi].

buxet

iz. Ipar. Aurrekontua.

buxi

iz. Zub. Poxia.

buxon

iz. Tapoia. Xanpain buxonak.

buzeatzaile iz./adj. [Oharra: Euskaltzaindiak, buzeatzaile-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. murgilari].

buzkantz

iz. Heste zati lodienaz egiten den odolkia; ardi odolez eginiko odolkia. Elorrioko buzkantza, zazpi libra eta bost ontza. Pazian buzkantzak egosten.

buzo

1 iz. Lan-jantzia, lohihartzekoa. Aita, buzo urdina jantzita, goizeko zazpietarako sartzen zen egunero fabrikan.

2 iz. g.er. Urpekaria, eskafandraria.

buzoi

iz. Postontzia.

buzoka

1 iz. Ipar. Zapelatza.

2 iz. Ipar. Saia.

buztan

1 iz. Isatsa, bereziki lau oineko animaliena. Txakurraren, katuaren, astoaren buztana. Azeri buztan-harroa. Asto buztan-motza. Zaldi buztan ilez egindako erratz bat eskuan. Ontziak bere gobernurako badu, arrainak buztana bezala, ohol luze bat, lema deritzana. Azaburu edo bakailao buztan batekin konplitu duzue orain arte nirekin. Buztan ukaldiak. || Esr. zah.: Lastozko buztana duenak, atzera begira. Amukozko buztana duena, suaren beldur. Gure katuak buztana luze, bera bezala besteak uste.

2 iz. Atzeko muturra edo aldea, hasieraz edo buruaz bestaldekoa. Azken hitzaren buztana. || Esr. zah.: Gezurrak buztana labur. Martxoa, erdi negu buztan, erdi uda buru.

3 iz. Beh. Zakila. Ikusten dudanean maitearen aztala, jartzen zait buztana adarra bezala.

buztanbeltz

iz. Bisiguaren itxurako itsas arraina, gris urdinkara edo arrea, buztan hasieran orban beltz handi bat duena (Oblada melanura).

buztandu, buztan/buztandu, buztantzen

1 da ad. Hozitu, hazia ernatu. Sor liteke bihi hura, buztan liteke, belar bihur liteke.

2 (Era burutua izenondo gisa). Arroz buztandutik egiten duten edari bizi bat.

buztandun

adj. Buztana duena. Deabru guztiak direla buztandunak esango duzue agian, eta egia da.

buztangorri

iz. Txantxangorriaren eta urretxindorraren kideko txoria (Phoenicurus sp.). Buztangorriak, negurako, Afrikara alde egiten du.

buztanikara

iz. Ibai eta erreka ondoan bizi den txoria, Euskal Herrian aski arrunta, luma zuri, beltz eta hauskarak dituena, eta batez ere intsektuz elikatzen dena (Motacilla sp.). Ildo zabalean buztanikarak, goldearen atzetik jostalari.

buztankada

iz. Buztanaz emandako ukaldia. Baleak buztankada batez hondatzen dituela hurbiltzen zaizkion txalupak. Arrainaren hil aurreko buztankadak.

buztanluze

iz. Txori txiki buztan-luzea, lumajea arrosa, beltza eta grisa duena (Aegithalos caudatus).

buztanzuri

iz. Harri zutetan pausatzen den txori buztan-zuria, zomorroz-eta elikatzen dena (Oenanthe sp.). Ik. iratxori; azpizuri.

buztarri iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, buztarri-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. uztarri].

buztin

iz. Batez ere aluminio silikatoz osaturiko lurra, gehienetan zurixka edo gorrixka, uretan bustita oso bigun eta malgu bihurtzen dena eta, horregatik, ontziak, teilak, adreiluak eta kidekoak egiteko erabiltzen dena. Eguzkiak buztina lehortzen du. Jainkoaren eskuan dago gizonaren bihotza, eltzegilearen eskuan buztina bezala. Buztinezko irudia. Buztina egosi, erre.

buztin-lur Hondar baino buztin gehiago duen lurra, bertan ereiteko txarra dena. Buztin-lurrak ez dio urari barrena sartzen uzten.

buztin mineral, buztin-mineral Miner. Aluminio silikato hidratatua.

buztingile

iz. g.er. Buztinlaria. Ik. eltzegile.

buztingintza

iz. Buztinaz gauzakiak egitea; buztina lantzen duenaren ogibidea.

buztingorri

iz. Buztin mota gorria.

buztinki

1 iz. Buztinezko gauzakia. Buztinkiak eta beirakiak saltzen diren denda.

2 iz. Buztina gai bezala hartua. Lurra arin den tokian, legarra nagusi da eta buztinkia galdatzen du.

buztinlari

iz. Buztinezko gauzakiak egiten dituen eskulangilea. Ik. eltzegile. Buztinezko ontziak esango ote dio buztinlariari: zergatik egin nauzu honelakoa?

buztinola

iz. Buztinezko gauzakiak egiten diren lantegia. Ik. teileria.

buztintsu

adj. Buztin asko duena. Lur harritsu, hondartsu eta buztintsuak. Lur buztintsuak ez du uzten urik aski sartzen. Bide buztintsuak.

buztintzear

1 adj. Buztintzekoa, Buztintzeri dagokiona.

2 iz. Buztintzeko herritarra.

buztinzuri

iz. Buztin mota zuria, buztingintzan erabiltzen dena. Ik. lur zuri; toska; kaolin.

buzuntz iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, buzuntz-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. burzuntz].

bypass

iz. Med. Arteria bateko bi puntu lotzen dituen hodia, bi puntu horien arteko buxadura saihestuz, odolak aurrera egin dezan jartzen dena; hodi hori jartzeko egiten den ebakuntza. Lehendakariak onera egin du atzo bost bypass jartzeko egin zioten ebakuntzaren ondoren.

byte

iz. Inform. Ordenagailuak unitate zatiezin bezala gordetzen duen bit multzoa, gehienetan sei edo zortzi bitez osaturik dagoena.

c

1 Ik. ze1.

2 (Letra larriz). coulomb-en nazioarteko sinboloa.

cabanillastar

1 adj. Cabanillaskoa, Cabanillasi dagokiona.

2 iz. Cabanillasko herritarra.

caboverdetar

1 adj. Cabo Verdekoa, Cabo Verderi dagokiona. Caboverdetar arrantzaleak.

2 iz. Cabo Verdeko herritarra.

cabredoar

1 adj. Cabredokoa, Cabredori dagokiona.

2 iz. Cabredoko herritarra.

cadreitar

1 adj. Cadreitakoa, Cadreitari dagokiona.

2 iz. Cadreitako herritarra.

cal

kaloria-ren nazioarteko sinboloa.

camembert

iz. Behi gazta mota, jatorriz frantsesa, biguna, krematsua eta leuna dena. Camembertaren usaina sumatu zuten besteen gainetik.

camping

1 iz. Kanpadenda edo kideko bat egoitza gisa erabiliz egiten den turismo mota. Ik. kanpin.

2 iz. Turismo mota horretarako prestatutako lekua.

campus

iz. Unibertsitate eraikinak kokaturik dauden gunea eta hura inguratzen duen eremu zabala. Euskal Herriko Unibertsitateko Gipuzkoako campusa.

canberrar

1 adj. Canberrakoa, Canberrari dagokiona.

2 iz. Canberrako herritarra.

cancer

1 iz. (C larriz). Astron. Zodiakoko konstelazioa. Ik. karramarro 4. Cancer konstelazioak ez du izar distiratsurik.

2 iz. Astron., Astrol. Zodiakoa banatzen den hamabi zatietako laugarrena, eguzkia Cancer konstelazioaren aurrean ikusten den aldiari (ekainaren 21etik uztailaren 22 artekoari) dagokiona; zati horri dagokion ikurra. Ik. karramarro 5.

3 iz. Astrol. Aldi horretan jaiotako pertsona. Cancer: une egokia izango da zintzilik geratu diren zenbait gauza eta egoera konpontzeko.

caparrosoar

1 adj. Caparrosokoa, Caparrosori dagokiona.

2 iz. Caparrosoko herritarra.

capricornus

1 iz. (C larriz). Astron. Zodiakoko konstelazioa. Ik. kaprikornio 1. Capricornus konstelazioko bigarren izarrik distiratsuena da 9 Capricorni.

2 iz. Astron., Astrol. Zodiakoa banatzen den hamabi zatietako hamargarrena, eguzkia Capricornus konstelazioaren aurrean ikusten den aldiari (abenduaren 22tik urtarrilaren 20 artekoari) dagokiona; zati horri dagokion ikurra. Ik. kaprikornio 2.

3 iz. Astrol. Aldi horretan jaiotako pertsona. Capricornus: ideiak nahiko argi dituzu eta badakizu zer nahi duzun une honetan.

caracastar

1 adj. Caracaskoa, Caracasi dagokiona. Caracastar agintariak.

2 iz. Caracasko herritarra.

carcartar

1 adj. Carcarkoa, Carcarri dagokiona.

2 iz. Carcarko herritarra.

cascantear

1 adj. Cascantekoa, Cascanteri dagokiona.

2 iz. Cascanteko herritarra.

cash flow

iz. Ekon. Enpresa baten memento jakin bateko sarreren eta gastu arrunten arteko aldea.

castejondar

1 adj. Castejongoa, Castejoni dagokiona.

2 iz. Castejongo herritarra.

casting

iz. Ikuskizun batean aktore, aurkezle, modelo edo figurante gisa aritzeko egiten den hautaproba. Hitzetik hortzera saioaren aurkezlea bilatzeko, casting bat antolatu zuten. Diru mordoa irabaztea eta telebistan irteteko gogoa izatea dira Basetxea-ko castingera aurkezteko amuak.

castriestar

1 adj. Castrieskoa, Castriesi dagokiona.

2 iz. Castriesko herritarra.

catering

iz. Janarien eta edarien hornitze zerbitzua, enpresa espezializatu batek egiten duena, eta ikastetxe, lantegi, ospakizun eta kidekoetan eskaintzen dena. Eskoletako jangela gehienek catering enpresak erabiltzen dituzte. Bertako sukaldeak edo cateringak bultzatzea erabaki politikoa da, garrantzi handikoa.

cava

iz. Ardo zuri edo gorri aparduna, batez ere Katalunian ekoizten dena. Kopa bat cava.

cedi

iz. Ghanako diru unitatea.

cello iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, cello-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. biolontxelo].

cg

zentigramo-ren nazioarteko sinboloa.

chantilly

iz. Esne-gain harrotu azukreduna. Garai bateko opil lehorrak chantillyz edo kremaz betetzen dituzte gaur egun.

charleston

iz. Mus. Erritmo biziko dantza, jatorriz Estatu Batuetakoa, belaunak bereizi gabe, zangoei bira azkarrak eragitean datzana; dantza horren doinua. Jazzaren eta charlestonaren garaia.

charter

iz. Turismo erakunde edo pertsona talde batek errentan hartutako hegazkina; honela antolatutako hegaldia.

chauvinista

adj. Atzerritik datorrena gutxietsiz, bere herria neurrigabeki miresten eta goraipatzen duena. Eta uste zuen, beste jende askok bezala, gure kostako arrainari hobea irizten badiogu, itsasotik platerera bidaia laburra egiten duelako izan daitekeela, eta chauvinistak garelako ziur asko.

chewera

iz. Afrikako hegoaldean, batez ere Malawin eta Zambian, mintzatzen den hizkuntza. Ik. chichewa.

chic

1 adj. Gauzez mintzatuz, bereziki jantziez edo tokiez, dotorea eta modakoa. Londresko auzo chic batean. Kafetegi chic eta modernoetan entzuten diren doinuak.

2 adj. Pertsonez mintzatuz, jantzi dotoreak eta modakoak eramaten dituena; pertsona horri dagokiona. Etxe oneko donostiar chic aberatsak. Pertsona haiekin harremana izatea chica zen oso. Dotore jantzita, ukitu chic batekin.

chichewa

iz. Afrikako hegoaldean, batez ere Malawin eta Zambian, mintzatzen den hizkuntza. Ik. chewera.

chihuahua

iz. Jatorriz Mexikokoa den altzo-txakur arraza; arraza horretako txakurra, gorputz txikia, belarri luze tenteak eta begi handi biribil biziak dituena, lagun egiteko animalia gisa erabiltzen dena.

chisinauar

1 adj. Chisinaukoa, Chisinauri dagokiona.

2 iz. Chisinauko herritarra.

chow-chow

iz. Jatorriz Txinakoa den txakur arraza; arraza horretako txakurra, sendoa, iletsua eta buru-handia dena, akuilu-makuiluen gainean bezala ibiltzen dena.

chuukera

iz. Mikronesian mintzatzen den hizkuntza.

Ci

curie-ren nazioarteko sinboloa.

Oharra: azken eguneraketa 2019-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper