Euskaltzaindiaren Hiztegia

Euskaltzaindiaren Hiztegia

0

hostazuri

iz. Arrosaren familiako zuhaitza, azpialdetik zuriak diren hostoak dituena (Sorbus aria).

hostia iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, hostia-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. ostia].

hosto

1 iz. Landareen zatia, fotosintesia egiteko gaitasuna duena, zurtoinetan edo adarretan sortzen dena eta, gehienetan, xafla berde baten itxura duena. Ik. orri. Haritz hosto bat. Gaztaina hostoak. Arbi hostoak. Haritzetako huntz hostoak ebakitzera. Hostoz janzten ditu basoak. Iparrak eragiten dien hostoen hotsa. Hosto ihartuak (Ik. orbel). Hosto asko duen zuhaitza (Ik. hostotsu). Hostoak kimatu. Zuhaitzari hosto guztiak kentzen bazaizkio, galdu egingo da berehala. Hostoak galdutako zuhaitz biluziak. Hosto horzdunak, gingildunak.

2 iz. (Multzokaria). Haritz gorriak hostoa zabalagoa du eta mardulagoa. Zuhaitz idorra eta antzua, hostoaren eta lorearen ondoan fruiturik ematen ez duena.

hosto erorkor iz. Urte sasoi batean batere hostorik gabe geratzen den zuhaitzaren hostoa. Hosto erorkorra duten zuhaitzek lurra aberasten dute. Udareondoak zuhaixkak edo zuhaitzak izaten dira, hosto erorkorrekoak eta, sarritan, arantzaz hornituak. Hosto erorkorreko basoak.

hosto-erorkor Ik. hostoerorkor.

hosto iraunkor iz. Sasoi guztietan hostoak dituen zuhaitzaren hostoa. Mirtoak hosto iraunkor ilunak ditu. Hosto iraunkorreko zuhaitzak. Hosto iraunkorreko oihanak.

hosto-iraunkor Ik. hostoiraunkor.

hosto-zabal Ik. hostozabal.

lore hosto, lore-hosto Petaloa. Belarrez eta lore hostoz egindako entsalada.

hostobakandu, hostobakan, hostobakantzen

da/du ad. g.er. Hosto gehienak galdu edo galarazi.

hostoberritu, hostoberri/hostoberritu, hostoberritzen

da ad. Hostoak berriro irten, hostatu. Ik. hostailatu. Zuhaitzak hostoberritu dira, hor daude berdez jantzirik. Lehenengoz hostoberritzen ari direnean, ez landarerik uki, xamurregiak baitira.

hostodun

adj. Hostoak dituena. Adar mehe hostodunak harturik.

hostoerorkor, hosto-erorkor

adj. Zuhaitzez mintzatuz, urte sasoi batean batere hostorik gabe geratzen dena. Haritza hostoerorkorra da.

hostoiraunkor, hosto-iraunkor

adj. Zuhaitzez mintzatuz, sasoi guztietan hostoak dituena. Gorostia hostoiraunkorra da.

hostope

iz. Hosto azpia; bereziki, zuhaitz hostotsuen azpia. Basoko adaburuen hostopean ezkutaturik. Hostope ilunean haizeak intziri.

hostore

iz. Irinez eta gantz edo gurinez eginiko ore zanpatua, labean erretzean xafla edo orri finak egiten zaizkiona. Itsaskiz beteriko hostorea. Hostorezko pasteltxoak.

hostotsu

adj. Hosto asko duena. Zuhaitz handi hostotsua. Zure mahatsondo hostotsua, erdi inausirik. Abar hostotsuz estaliak. Ur gardenak eta babes hostotsuak bilatzen dituzte.

hostotza

iz. Hostaila. Hostotzan gordea.

hostoxka

iz. Bot. Folioloa.

hostozabal, hosto-zabal

adj. Hosto zabalak dituena. Landare hostozabala.

hotel

iz. Goi mailako ostatua, zerbitzuak eta erosotasunak eskaintzen dituena. Etxegarai hotela. Donostiako Niza hotelean. Hotelean afaltzen. Lehen mailako hotela. Hiru izarreko hotela. Hoteleko harrera aretoan.

hots1

1 iz. Dardaratzen den zerbaitek sorturiko sentipena, entzumenari eragiten diona. Ik. soinu; zarata. Hotsa eta zarata. Hots bat entzun. Hots handia ateratzen. Hots zolia, zorrotza. Lurrikara handi baten hotsarekin. Euriaren hotsa, erortzean. Txin-txin, diruaren hotsa.

2 iz. (Hitz elkartuetan, bigarren osagai gisa). Trumoi hots iluna. Oin hotsa. Hitz hots bat aditu zuen, zioena: (...). Afrika-Asietako herri askatu berrien marmar hotsa ez da Europan ikasi dituzten hitzen oihartzuna baizik. Eguerdiko hamabien kanpai hots astunak. Telefono hotsa. Maiz entzuten dira gure artean hileta-hotsak. Turuta-hotsak. Kantu hots alaia.

3 iz. Hizkl. Ahozko hizkuntzaren hotsak. Hots eta letren arteko bana-banako egokitasuna. Euskararen hots legeak. Hots aldaketen ondoriozko hitz aldaerak. Hots katea.

4 iz. Entzutea, ospea. Sortaldeko jakite berri horren hotsa ez ote zuen ekarri nolabait ere Chahok Euskal Herriraino? Hots handiko hizlaria. Norbait hil zuelako hotsa zeukan.

5 interj. Bokatibo gisa, norbaiti eragiteko edo haren arreta lortzeko izenaren aurrean ezartzen den hitza. Hots, andrea, abia gaitezen. Nagusiaren oinordekoa da; hots, hil dezagun eta bere ondasuna guretzat izango da. "Hots!, ekiok lasterrari" oihu egin zidaten. Hots, bazatozte afaritara ala ez? "Hots, hots!", ziotsoten behorrari.

hotsean adb. Ipar. g.er. Bat-batean.

hots egile, hots-egile iz./adj. Hots egiten duena.

hots egin 1 Hotsa atera. Trumoiak hots egin du, eta oinaztura dator gure gainera. Eguerdiko nahiz iluntzeko aingeru-kanpaiak hots egiten badu. Hotsik egin gabe erantzi zituen soinekoak. || Hots handia eginez erori zen.

2 Deitu. "Mikaela!" hots egin zuen Patxik sukaldetik. Lasterka atera zen sendagileari eta apaizari hots egitera. Ezteietara hots egiten badizute. Telefonoz hots egingo dizut. Ez digute hots egin.

3 Oihu egin; esan. "Kontuz!" hots egin zien orduan Nikanorrek. "Bertso berriak, Xenpelarrek jarriak!" hots egiten du noizean behin. "Ni naiz", hots egiten die Jesusek apostolu izutuei.

hots egite, hots-egite iz. Deia.

hots eman 1 Gidatu. Ardiak hots emateko.

2 Akuilatu. Hots eman idiei.

hots eragin Batez ere Bizk. Hots eginarazi. Txilinari hots eraginez.

hots2

lok. Aurretik esan dena argiagotu nahi dela adierazteko erabiltzen den hitza, hau da-ren baliokidea. Ik. alegia. Galian, Hispanian, Italian, Britanian, hots, Europaren sartalde guztian. Batasunaren aldekoek —hots, guk— ez dugu arras zuzen jokatu "politikari" dagokionez. Egia zor du kritikoak, hots, gogoan bata eta ahoan bestea duela ez ibiltzea.

hotsandi

iz. g.er. Hotsandikoa denaren nolakotasuna. Ik. arrandia 4.

hotsandiko

adj. Handitasunez, jasotasun bereziz egiten edo ospatzen dena. Ik. solemne. Hotsandiko zeremonia.

hotsemaile

iz. Eragilea, gidaria. Nola jarraiki gizona bideari, ez balu hotsemaile Jesusen elea? Axular, euskaldun idazle, gure hotsemaile.

hotz

1 iz. Berorik eza; bero gabeziak eragiten duen sentipena. Neguko hotz gogorrarekin. Hotz handia ari zuela. Esku eta oinak hotzak gogortuta. Goseak argaldurik eta hotzak igarorik (Ik. hotzak). Hotza kentzeko edan.

2 adj. Giza gorputzarena baino tenperatura nabariki apalagoa duena, behar duen berotasuna ez duena. Anton. bero. Ur hotza. Haize hotza. Negu hotzean. Eguraldi hotza. Izotza baino hotzagoa. Harria bezain hotza eta gogorra. Janari hotzak. Izerdi hotza zerion gorputz guztitik. Espetxe ilun hotz honetan.

3 adj. Nekez pozten, berotzen edo hunkitzen dena. Gizon hotza. Bihotza Medelek biguna du, baina hotza. Gizon odol-hotza. Odol hotzean egin zuen. || adj. Karrik ez duena. Gogo hotzaz. Kristau hotzak. Bizitza hotz eta nagi bat badaramat.

4 (Adizlagun gisa). Ez hotz eta ez bero. Hastekoan entzuleak hotz; geroxeago, alde egin zuen hoztasunak; luzaro gabe malkoak ere ikusi nizkion bati baino gehiagori. Helenak burua hotz eduki zuen.

hotzak adb. Hotzez. Ik. hotzik. Ume gaixoa hotzak dago. Hantxe egon ginen, euritan, hotzak, logaleak eta lorik egin gabe. || Hotzak ikaraz dago. Hotzak hiltzen nago.

hotzaren hotzez adb. Hotz handiaren eraginez. Ibaia, hotzaren hotzez, izoztua zegoen.

hotzean 1 adb. Tenperatura hotzean, hotza dagoenean. Ik. hotzetan. Horrela esanez ur irakinak egiten zuen negarra: "ongi miatzen baldin banauzu, hotzean badut indarra". Beroan edo hotzean ijezturiko burdin edo altzairu xaflak.

2 adb. Toki hotzean, hotz egiten duen tokian. Hotzean gorde behar da lagina laborategira eraman arte.

3 adb. Sentimenen edo beroaldiaren eraginik gabe. Ik. odol hotzean; hotz-hotzean. Eskarmentuak egoerak hotzean aztertzen irakatsi dio. Hotzean pentsatuta, mutilak inozo samar jokatu duela uste dut.

4 adb. Muskuluez mintzatuz, ondo berotu gabe. Sorbalda ondo berotzen dut, bolea hotzean joz gero zaintiratu txikiren bat egin dezakezulako.

5 adb. (izan aditzarekin, harremanen hoztasuna adieraziz). Ipar. Martine Aubry eta Ségolène Royal alde bat eskuz esku, kasik ezin bereziak, denbora batez arras hotzean zirelarik.

hotz egin (Eguraldiaz mintzatuz, singularreko hirugarren pertsonan). Ik. hotz izan; hotz egon. Udaberria zen eta oraindik hotz egiten zuen. Hotz egiten zuen arren, izerditan zeuzkan ahurrak.

hotz egon Hotz egin. (Singularreko hirugarren pertsonako adizkiekin erabiltzen da). Berandu da eta hotz dago. Kanpoan haizea dabil eta hotz dago.

hotz eta motz adb. Hoztasunez, karrik gabe. Erosleak badabiltza ikertzen, hotz eta motz, arras ele gutxirekin. Buruz ederki ulertzen dut argudioa, baina lehen bezain hotz eta motz gelditu naiz.

hotzetan adb. Toki hotzean, hotz egiten duen tokian. Ik. hotzean. Gorbeian gaueko ordu batean, hotzetan eta haizetearen erdian zeuden ikusleei, eskerrik asko. Hotzetan gorde.

hotzez adb. Hotz duela, hozturik. Ik. hotzik. Jainkoa zerbitzatu dute gosez eta egarriz, hotzez eta biluzik. Hotzez dardarka hasten da.

hotz-hotzean adb. Bihotz berotasunik gabe. Borrokarako gogoa utzirik, hotz-hotzean aztertu behar genuke auzi hori. Hotz-hotzean hartutako erabakia.

hotz izan 1 da ad. Hotz egin. (Singularreko hirugarren pertsonako adizkiekin erabiltzen da). Hotz denean berotu nahi izatea.

2 da ad. Bizk. Hotz sentipena izan. Hotz naiz. Elai gaixoa hotz zen.

hotz kate, hotz-kate Salgaiak, bereziki janari-edariak eta botikak, ekoizten direnetik kontsumitzen diren unea arte, hotzean gordetzea, garraiatzea eta saltzea bermatzen duen prozesua. Surimia elikagai izoztua denez, egoera horretan mantendu behar da kontsumitu baino lehentxeago arte, hotz katea eten gabe. Halere, txertoen erdiak inguru zaborretan bukatzen du, hotz katea hautsi eta iraungitze data gainditu ondoren.

hotzaldi

1 iz. Eguraldi hotzeko aldia. Anton. beroaldi. Udazkeneko lehenengo hotzaldiak. Neguko hotzaldietan.

2 iz. Bihotz hoztasunezko aldia. Gainez egin behar du pozez; laster dator, ordea, hotzaldia.

hotzarazi, hotzaraz, hotzarazten

du ad. Hoztera behartu.

hotzepel

1 adj. Epela, ez hotza eta ez beroa. Ik. hotzil. Sargoria hotzepel bihurtu da.

2 adj. Epela, kartsua edo sutsua ez dena. Bihotz hotzepela da zurea. || Jainkoaren gauzetan hotzepel.

hotzeri

iz. Hotzak eragiten duen arnasbideetako eritasuna, neurriz gaineko muki jarioa dakarrena. Ik. marranta 2. Hotzeria du. Hotzeriaren aurkako sendagaiak.

hotzete

iz. Hotz egiten duen denbora.

hotzik

1 adb. Hotzez. Hotzik nago. Maiz baraurik, hotzik eta soinekoz urri.

2 adb. Karrik gabe. Ikusirik hain hotzik heldu naizela zeure aldarera.

hotzikara

iz. Hotz sentipenarekin batera gertatzen den ikara, batez ere sukarrak edo giroa hozteak eragina. Heltzeko bezperan hotzikarek hartu zuten Inazio, eta gero sukarrak. Leher eginak, bustiak eta hotzikarak hartuak. Badirudi udazkeneko hotzikara sentitzen dugula gorputzean. Hotzikara bat, hezurretaraino sartu zitzaiona.

hotzikaratu, hotzikara/hotzikaratu, hotzikaratzen

da/du ad. Hotzikara izan edo eragin. Gorputz guztia hotzikaratu zitzaion. Mundua zirraratzen eta hotzikaratzen duten gerra eta gatazkak.

hotzil

1 adj. Epela baino zerbait hotzagoa. Ik. hotzepel. Hotzila dago esnea. Hori beroa?; ezta hotzila ere.

2 adj. Epela, kartsua ez dena. Ene fede hotzila pizteko.

hotzildu, hotzil/hotzildu, hotziltzen

da/du ad. Hotzil bihurtu, hotzil gelditu arte berotu edo hoztu. Bero-bero ibili zen luzaroan gerra hotza; epeldu zen poliki-poliki, hotzildu gero eta are azkenik, hoztu ez ezik, baita izoztu ere. || Hiru gazteei sugarra hotzildu zenien Jainkoa, iguzu, arren, ez gaitzala gu grina tzarren sugarrak kiskal.

house

iz. Mus. Dantzarako musika elektronikoa, Ameriketako Estatu Batuetan, Chicagon, 1980ko hamarkadaren hasieran sortu zena. House ukituko doinuak.

hozbera

adj. Hotzarekiko oso sentibera dena. Agure hozbera. Emakumeak hozberak izaten dira.

hozberarazi, hozberaraz, hozberarazten

du ad. Hozbera bihurrarazi. Adinak hozberarazten du gizona.

hozberatasun

iz. Hozbera denaren nolakotasuna.

hozberatu, hozbera/hozberatu, hozberatzen

da/du ad. Hozbera bihurtu. Pertsona zaharra hozberatzen, minberatzen, irudikortzen eta haserrekortzen da.

hozbero

iz. Tenperatura. Hemeretzi graduko hozberoa.

hozgarri

adj./iz. Hozten duena. Pairamena jaidura suharren hozgarria da.

hozi

1 iz. Ernamuina.

2 iz. Azei eta kidekoei hazten zaien zurtoina.

3 iz. Bot. Landareen ugaltze-zelulen multzoa. Hozi zelulak.

hozidura

iz. Zah. Hozia.

hozitu, hozi/hozitu, hozitzen

1 da ad. Haziez mintzatuz, ernamuina hazten hasi. Ik. erne1; ernatu 2. Haziari hozitzeko, burutzeko eta ontzeko astia eman behar zaio. Beste bihi batzuk hozitu orduko ihartu ziren, ez baitzuten hezetasunik. || Ernamuina hozitu.

2 da ad. Kimatu, kimuz bete. Ik. altsumatu. Inguruan, zuhaitz adar biluziak hozitzen ari.

3 da ad. Azei eta kidekoei hozia goititu. Ik. garatu.

hozka

1 iz. Hozkada. Suge hozka sendatzen duen belarra.

2 iz. Akatsa, koska; maila. Oholean hozka batzuk eginez. Lauzak hozka bat egiten du lurrarekin, harriak ere ez dauzkala oro hein berean zelai. Hegiaren hozka batean apur bat sartua.

3 adb. Hozka eginez, hortzak sartuz. Ik. ausikika; haginka. Hozka ari da. Sugeak hozka pozoitzen du. Hozka eta atzaparka hasi. Hozka eraso zion. || Irud. Lagun hurkoaren izen onari hozka ari zara.

hozka egin Hortzen bidez zerbait hartu eta estutu, hortzak sartu. Ik. haginka egin; kosk egin; ausiki1. Txakur amorratu batek hozka egin zion. Haserre biziz hozka egiten. Talo-erdi bati hozka egin. || Eltxoak hozka egin zion. Kontzientziako harrak hozka egiten dizunean.

hozkada

iz. Hozka egitea; horren ondorioa. Suge pozoitsuen hozkada. Ogia ahoratuz, egundoko hozkadak ematen hasi zen. Hozkadak eta zauriak.

hozkadun

adj. Ipar. Koskaduna.

hozkadura

iz. Teknol. Pieza baten ertzean egiten den ebakidura edo lodiera-murrizketa, beste batekin doitzeko helburuz egiten dena. Zirrindola hozkatuek barne aldetik nahiz kanpotik izan dezakete hozkadura.

hozkailu

iz. Hotza sortzeko gailu bat duen tresna, armairu modukoa, janari edo edari galkorrak, edo hoztu nahi diren gauzak gordetzeko erabiltzen dena. Hozkailuaren izozkailua.

hozkaka

adb. Hozka eginez. Berehala hasi ziren ogi-azalari hozkaka.

hozkamin

iz. Hozkia.

hozkari

adj. Hozka egiten duena. Txakur hozkaria. Infernuko har hozkaria.

hozkatu, hozka/hozkatu, hozkatzen

1 du ad. Hozka egin. Txakurrek hozkatu egin zutela. Lukainka errea geldiro hozkatu eta irentsi zuen. Ezpainak hozkatu zituen.

2 du ad. Hozka bat edo hozkak egin. Ik. koskatu1 1. Gaztainak hozkatu, hobeki erre daitezen.

3 (Partizipio burutua izenondo gisa). Gapirio hozkatuak. Zirrindola hozkatuak.

hozkeria

iz. Hoztasun gaitzesgarria. Gaixo Miren!, nigatik etsita, nigatik hozkeriaren infernura etorrita.

hozketa

iz. Hoztea.

hozki1

iz. Hortzetako sentipen ezatsegina, garraztasunak, gustuko ez diren zarata edo hotsek, zenbait gauza ukitzeak edo horietakoren bat gogoratze hutsak eragina dena. Hozkia ematen dit horrek.

hozki2

adb. Hoztasunez. Hozki so egin, mintzatu. Gure izaera eta mundua hozki aztertuz.

hozkil

1 adj. Bizk. g.er. Hozbera.

2 adj. Bizk. g.er. Ahula.

hozkirri1

1 adj. Eguraldiaz, haizeaz edo kidekoez mintzatuz, apur bat hotza, baina atsegingarria. Ik. hozpil; fresko. Gau haize hozkirria. Ipar bigun hozkirria. Zuhaitzen itzalpe hozkirrian. Alpe hozkirri osasungarrietara joanak ziren udako beroen ihesi. Hozkirri dago.

2 (Izen gisa). Goizeko hozkirri atseginean. Iturri ondoko hozkirrian. Artaldeek hozkirria eta itzala bilatzen dituzte garai honetan.

hozkirri2

iz. Bizk. Hotzikara. Uretatik irtetean, halako hozkirri bat nabaritu du.

hozkirritu, hozkirri/hozkirritu, hozkirritzen

da/du ad. Bizk. Hotza sentitu edo sentiarazi. Aire zirimolak hozkirritu zuen Nathaniel.

hozkitu, hozki/hozkitu, hozkitzen

da/du ad. Hozkia izan edo eman. Nola ez jateak galtzen baititu hortz-haginak, hala behar ez denetik jateak ere, hozkitzen ditu. Gurasoek mahats gordinak jan, eta umeak hozkitu.

hozmindu, hozmin, hozmintzen

da/du ad. Hotzak igaro edo zurrundu, hotzak igaroa edo zurrundua gertatu. Ihintz artean zelai eta eremuetan egiten zuen lo, hozmindua eta goseak pasatua. Eskuak hozminduta dauzkat.

hozpera adj. [Oharra: Euskaltzaindiak, hozpera-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. hozbera].

hozpil

adj. Hozkirria, apur bat hotza, baina atsegingarria. Haize hozpila. Udako goizetan bederatziak arte hozpil dago oraino.

hozpildu, hozpil/hozpildu, hozpiltzen

da/du ad. Ipar. Eguraldiaz-eta mintzatuz, freskatu. Bizkitartean, aldakor maiatz hilabetea; batere arrazoirik gabe, hozpiltzen da airea.

hoztar

1 adj. Hoztakoa, Hoztari dagokiona.

2 iz. Hoztako herritarra.

hoztasun

1 iz. Hotza denaren nolakotasuna, hotza dagoenaren egoera. Haizearen hoztasun eta hezetasunagatik. Lurraldeko giroaren hoztasunak hartaraturik.

2 iz. Erraz berotzen edo hunkitzen ez denaren, karrik ez duenaren, maitasunik agertzen ez duenaren nolakotasuna edo egoera. Bihotzeko hoztasuna. Lagunaren aldeko hoztasuna. Sortu zen zenbait hoztasun haien artean, eta hastandu ziren elkarganik. Hoztasunez mintzatu, erantzun.

hozte

iz. Hotzago bihurtzea, zerbaiten tenperatura jaistea. Hozte-prozesua. Hodeien hoztearen ondorioz.

hozte sistema, hozte-sistema Zerbait, bereziki leku bat, hozteko erabiltzen den tresna edo gailu berezien multzoa. Sareko zerbitzariek hozte sistema oso ahaltsuak behar dituzte era egonkorrean funtzionatzeko. Tutuen arrakaletatik hozte sistemako ura galtzen da Garoñako zentralean.

hoztu, hotz/hoztu, hozten

1 da/du ad. Hotzago bihurtu, zerbaiten tenperatura jaitsi. Ura hoztu. Uretan sartuta hozten ditu edariak. Bazkaria hoztuko zaizu. Izoztu arte hoztu. Hoztearekin ezkoa gogortzen da.

2 du ad. (Eguraldiaz mintzatuz). Asko hoztu du eguraldia azken egunotan.

3 da ad. Hotza hartu. Kalera atera eta zeharo hoztu naiz.

4 da/du ad. Karra gutxitu. Maitasuna, haserrea hoztu. Horrenbesteraino hoztu da gizonen amodioa? Odola hozten zaizunean.

hPa

hektopascal-en nazioarteko sinboloa.

hudigo

iz. g.er. Etsaigoa, etsaitasuna.

hugonote iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, hugonote-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. higanot].

huia

interj. Ipar. Txakurrak xaxatzeko oihua.

huiatu, huia/huiatu, huiatzen

da/du ad. Ipar. (Txakurrak) xaxatu. Txakurrak libratu eta huiatu zituen.

huila

iz. Miner. Karbono proportzioa % 75-% 90 artekoa duen harrikatza. Abando eta Indautxuko etxe askotako berokuntza galdarek ikatza zuten erregai, huila koipetsua.

humanismo

1 iz. Italian XV. mendean sortu zen kultura-mugimendua, Pizkundearen ezaugarri izan ziren gizakiaren eta giza balioen garrantzia azpimarratzen zuena.

2 iz. Gizakia eta giza balioak gainerakoen gainetik jartzen dituen doktrina filosofikoa.

humanista

iz. Humanismoaren jarraitzailea.

humanitario

adj. Jendearen, bereziki jende behartsuaren, aldeko onginahia edo elkartasuna erakusten duena. Erakunde humanitario batean lan egiten du.

humanitate

1 iz. Gizatasuna.

2 iz. Gizadia. Humanitatea iraindu duenak aurka izan behar omen du humanitate osoa.

3 iz. pl. Giza eta gizarte jakintzei, arteari eta literaturari dagozkien ikasketak eta ikasgaien multzoa. Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatea. Zientzia eta humanitateak uztartu beharra aldarrikatu zuen Rensselaerrek.

humanizatu, humaniza, humanizatzen

da/du ad. Gizatiartu. Nola humanizatu gizartea prozesuak hain motel eta albisteak hain azkar doazenean?

humanizazio

iz. Humanizatzea. Gizakiaren humanizazioa garapen intelektualaren eta bilakaera pertsonalaren emaitza da.

humanoide

adj. Gizakiaren itxura edo ezaugarriak dituena. Robot humanoide bat.

humero

iz. Anat. Besahezurra; gainerako ornodunetan, aurreko gorputz-adarreko kideko hezurra. Humeroa hautsia du, eta zauria irekia du oraindik.

humil adj. [Oharra: Euskaltzaindiak, humil-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. umil].

humus

1 iz. Lurrazaleko geruza, landareak eta animalia-gaiak deskonposatzetik sortua. Hango belarrak neurriz kanpo handitzen dira, metaturiko humusaz elikaturik.

2 iz. Irud. Kontua ez da bakarrik taktikak eta metodoak aldatzea, baizik eta estrategia berri horretara eramango gaituen humusa eta pentsamoldea sortzea.

hungariar

1 adj. Hungariakoa, Hungariari dagokiona. Hungariar gitarra-jotzailea.

2 iz. Hungariako herritarra.

hungariera

iz. Hungarian eta inguruko hainbat eskualdetan mintzatzen den hizkuntza.

hunki1, hunki, hunkitzen

du ad. Ipar. Hunkitu.

hunki2

iz. Ukitua. Jainkoaren hunki eztiak onera bihurtzen gaitu. Hunki eta ferekak. Eguzkiaren hunkiak, dirdira batekin, kizkurtzen dio gaina ibaiari.

hunkialdi

1 iz. g.er. Ukitua. Lan bati azken hunkialdia eman.

2 iz. g.er. Jipoia, astinaldia.

hunkiarazi, hunkiaraz, hunkiarazten

du ad. Hunkitzera behartu. Hunkiarazi zizkion bere eskuetako zauriak.

hunkidura

iz. Zirrara, bihotzondokoa. Teresa, hunkiduraren indarragatik, alditxarturik zegoen haren besoetan. Hainbesteko zirrara eta hunkidura eragin zigun horrek guztiak non ez baikinen gauza hitz egiteko ere. Gau ikaragarri hartako xehetasunik txikiena ere hunkiduraz gogoratuz.

hunkigarri

adj. Hunkitzen duena, halako barne zirrara eragiten duena. Hitz hunkigarriak. Kanta hunkigarriak. Zein hunkigarri zaigun egun zure Meza! || Zer da ederragorik, zer da bihotz-hunkigarriagorik?

hunkika

adb. Ukituz, haztatuz.

hunkikor

adj. Hunkigarria.

hunkipen

iz. Hunkitzea. "Nola... egin dute... hori?" esan zuen, hunkipenez etendako hitzekin.

hunkitu, hunki/hunkitu, hunkitzen

1 da/du ad. Zirrara edo bihotz sentipen batek ukitua gertatu. Haren predikuez argituak eta hunkituak, bekatariak haren oinetara erortzen ziren. Deusek ez du hunkitu ahal izan haren bihotza. Sakon hunkitu naute hitz hauek. Jaun hori hunkitua da osoki martiri gaztearen bihotz handiaz.

2 du ad. Ipar. Ukitu. Eskuaz hunkitzen. Makilaz hunkitu. Alemaniako lurra hunkitu arte. Besteren emazterik ez hunki.

hunkitzaile

adj. Hizkl. Hizkuntzaren funtzioez mintzatuz, hiztunaren sentimenduak azaleratzea helburu duena, harridurazko eta desirazko esaldiak erabiliz gauzatzen dena. Ik. emotibo. Funtzio hunkitzailea.

huntz

iz. Landare igokaria, zurtoinetan sortzen zaizkion sustraitxoen bidez horma eta zuhaitz enborrei itsasten zaiena eta hostoak beti berde dituena (Hedera sp.). Huntz adarra, aihena. Haritzetako huntz hostoak ebakitzen. Huntzez estalitako horma.

hupa

1 interj. Ipar. Aupa (adore emateko hitza). Hupa, alegera gaitezen!

2 interj. Ipar. Aupa (zutiarazteko hitza). Zatoz ene altzora, hupa, maite, hupa!

hupatu, hupa/hupatu, hupatzen

du ad. Ipar. Aupatu, gora altxatu. Nola hupa hain gora?

hur1

iz. Hurritzaren fruitua, aski biribila, oskol leuna eta gogorra, eta mami lehor eta jateko ona dituena. Hurrak biltzen. Hurrak hautsi. Hur erreak. Hur baten tamainakoa.

Oharra: azken eguneraketa 2020-01-14

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper