Harremana

    Euskaltzaindiaren Hiztegia

    2. Hizkuntza-baliabideak
    3. Hiztegi orokorrak
    4. Euskaltzaindiaren Hiztegia

    463 emaitza bo bilaketarentzat - [201 - 300] bistaratzen.

    borondatezko
    1 adj. Inork eta ezerk behartu gabekoa. Gehienak bizi dira borondatezko ezjakintasun negargarri batean. Bost nahitaezkoak dira, eta beste biak borondatezkoak. Indarrezkoa dela dirudi, ez borondatezkoa. Euskara eskolak, borondatezkoak baina ikastorduen barnean.
    2 iz. Boluntarioa. Gobernuz kanpoko erakunde bateko borondatezkoa da.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borondatezko

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua
    boronde
    iz. Ipar. Kopeta, bekokia. Besoa altxatu zuen borondeko izerdiaren xukatzeko.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: boronde

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: -

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    iz.

    Forma baten adiera(k)

    kopeta, bekokia.

    borra
    iz. Mailu handia. Herkules sendo famatu hura, borra bat edo mailu handi bat eskuetan duela.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: borra

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z5:EEBS:40 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    ik. OEH

    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Lexemen erregulartasuna

    b-/p-.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    iz.

    Forma baten adiera(k)

    mailu handia.

    borradore
    1 iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, borradorek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori 'ezabagailua' adieran ez erabiltzea gomendatzen du; ik. ezabagailu].
    2 iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, borradorek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori 'zirriborroa' adieran ez erabiltzea gomendatzen du; ik. zirriborro].
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borradore

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak baztertua, eta beste batez ordezkatzekoa
    Lantaldearen proposamena: Z10: LBeh12 2020-04-21 Lantaldeak baztertua, eta beste batez ordezkatzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak

    borradore 1 iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, borradore-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori 'ezabagailua' adieran ez erabiltzea gomendatzen du; ik. borragoma; ezabagailu]. 2 iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, borradore-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori 'zirriborroa' adieran ez erabiltzea gomendatzen du; ik. zirriborro].

    borradore 16; zirriborro 1656; borragoma 39. Ez dugu aurkitu ezabagailu formarik.

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    borradore 8; zirriborro 640; borragoma 31. Ez dugu aurkitu ezabagailu formarik.

    Bestelakoak
    Zerrenda osagarriak

    Prestas: 73 lek. (B 46 / G 27)

    Lantaldearen irizpideak

    EHL: Debekua bere horretan uztea proposatu da. Gomendatutako ordezko formak ugariagoak dira, baina ageri da oraindik borradore formaren bat edo beste. Mantendu bai, baina lehenengo adieran ezabagailu utzi behar da soilik, borragoma isiltzekoa da.

    Informazio osagarria
    Mailegu baztertuaren euskal ordaina

    Ik. zirriborro (eta borragoma, ezabagailu).

    borragoma
    iz. Heg. Goma zatia, arkatzez edo tintaz idatzi edo marrazturikoa ezabatzeko erabiltzen dena. Ik. goma; ezabagoma. Borragomarik ez izateak marrazkirik egin aurretik gauzak bi bider pentsatzera zaramatza.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borragoma

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z2:IkHizt 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Jatorrizko forma

    ezabagoma, borragoma

    Lantaldearen irizpideak
    Forma arautuaren azalpenaz oharra

    ik. arauan "ezabagoma Sin. borragoma, goma".

    borraia
    iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, borraiak euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. borraja].
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borraia

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z1:BatHizt 1994-01-13 Lantaldeak baztertua, eta beste batez ordezkatzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]
    Bestelakoak
    Jatorrizko forma

    borrai(n)a, borroina

    Informazio osagarria
    Aldaera baztertuaren ordaina

    borraja

    Lexemen erregulartasuna

    j/i

    Formari buruzko oharrak

    Iritzi-emaileak

     - [E208]: "Bizkaiko leku batzutan behintzat borraia esaten da. Borraja grafiak nahasteak sortzen ditu ebakerari dagokionez, eta ez du logika handirik Loiola, Leioa, leia, anaia, kanpaia, zelaia modukoak idazten baditugu" (1993-01-18)

     - [E124]: ez dakusat hain maiztasun gutxiko hitz honetan lehenago proposaturiko grafia, borraia alegia, zergatik aldatu behar dugun; are gutxiago, dirudienez, ahoskera baturako j /i/ gisa ahoskatzea proposatu nahi bada" (1995-01-25)

     - [I102]: hobestekoa dela uste dut hor aipatzen den arrazoiengatik. Eta hala ere, argudioa ez dago lar ondo muntatua, bi eratako hitzak nahasten direlako: alde batetik morfologiaren ondorioz jota bat daukatenak, eta bestetik historiaren ondorioz halako bat dutenak. Hain zuzen, fonologiari begiratu bagenio bakarrik borraja idatzi beharko genuke, baina bidaja ere bai orduan, edo kanpaja, anaja e.a. Halandaze, hobe borraia idaztea eta azalean antzekoak direnak /aia/ daukatelako molde berean ere idatzi. Beste era batera esanda, bidaia eta ez bidaja bidaiagentzia daukagulako, anaia eta ez anaja anai-arrebak daukagulako, kanpaia eta ez kanpaja, kanpandorrea izan arren, /n/ horren arrastoa galdu duten euskalkietan kanpai esaten delako. Honek, jakina, eta arrazoi morfologiko beragatik Loiola azalduko luke, ez ordea Aiala, Leioa, proiektu edo janbo. Azkena horrela idaztea erabaki du Euskaltzaindiak, eta nik aurreko hiru horiek ere zeinu berberaz idaztea proposatu gura dut, h.d., Ajala, Lejoa eta projektu. Honegaz amaitzeko, eta azken argudio gisa, zera esan behar dut, '[hota]-dun' euskalkietan ere hori egia dela, alegia, [jota] hotsa egon badagoena, ez baina fonema moduan, ezpada berton erakutsi bezala morfologiak baldintzatua. Salbuespen bakarretarikoa Ondarruko eta Oñatiko hizkerak dirateke, hor goixan, beixan eta halako entzuten baitira. Ondarrun bertan hala eta guztiz ere oje 'ohe' esateko bezalako salbuespenak entzuten dira, ez dira asko baina. Edozelan ere, hiztegia eta borraja hitza porposatu duzuen moduan proposatu duzuelarik somatu egiten da, hori idatzi duzuen batzuontzat behintzat oraino ere 'jota' letra gipuzkerazko eta gaztelaniazko [X] edo [hota] hotsarekin identifikatu egiten duzuela, eta ez euskara batuazko [jota]-rekin, Euskal Akademiaren erabaki formalak gora behera. Horrela, bada, zuon iaioa ddaddoa edo yayoa idatzi beharko litzateke, gaztelaniazko 'dado' forma partizipialean baitu jatorria" (1995-01-10)

    borraja
    iz. Belar landare lore-urdina, hosto latz iletsuak dituena, jateko ona (Borrago officinalis). Kardua, brokolia eta borraja neguko barazkiak dira.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borraja

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB
    Lantaldearen proposamena: Z1:HBB 1992-04-23 Lantaldeak besterik gabe onartua

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    Borrago officinalis.

    Formari buruzko oharrak

    Euskaltzainen oharrak

     - [E109]:  borraia / borraja sarreran hobe morrain jartzea.

     - Erabakia: BAgiria (1996-05-31): borraja onartu da.

    borraska
    iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, borraskak euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. depresio; ekaitz].
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borraska

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z3:IrEm 1998-06-10 Lantaldeak baztertua, eta beste batez ordezkatzekoa
    Lantaldearen proposamena: Z10: LBeh31 2020-05-19 Lantaldeak baztertua, eta beste batez ordezkatzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak

    borraska iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, borraska-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. ekaitz; depresio].

    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    Euskalterm: es borrasca eu ekaitz gogor

    borraska 31.

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    borraska 6.

    Lantaldearen irizpideak

    Debekua bere horretan uztea proposatu da, baina ekaitz baliokidea ezabatzea komeni da eta depresio bakarrik utzi.

    Informazio osagarria
    Forma saihestekoa

    Saih. Ik. ekaitz eta depresio.

    Formari buruzko oharrak

    Iritzi-emaileak

     - [P008]: [Sartzeko proposatzen dut] (1994-07-29)

    borratu, borra/borratu, borratzen
    da/du ad. Ezabatu. Arras borratzeko bekatuaren ondore dohakabea.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borratu

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    borratu, borra, borratzen. da/du ad.

    Informazio osagarria
    Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

    borratu, borra, borratzen

    borrero
    1 iz. Heriotza-zigorrak gauzatzeko zeregina duen pertsona. Borreroak bizia kendu zion arte.
    2 iz. Zigortzen duen pertsona. Emakumeak kalez kale erabiltzen ziren eta borreroak azotearekin zehatzen zituen. Berak dira beren arimen borreroak.
    3 iz. Odolgiroa den pertsona. Borrero bihotz-gogorra.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: borrero

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z1:BatHizt 1992-10-29 Lantaldeak besterik gabe onartua
    borroka
    1 iz. Indarrezko ahalegina, norbaitek beste norbait garaitzeko, hari buru egiteko edo zerbait lortzeko egiten duena. Ik. borrokaldi. Etsaien kontrako borroka. Askatasunaren aldeko borroka. Mundu honetako neke, borroka, gudu, pairatze guztiak. Arranoaren eta sugearen arteko borroka. Erlijio borrokak. Armazko borroka. Borroka da bizi denaren legea. Borrokarako gogoa. Borrokari ekin. Borroka utzi. Borroka irabazi. Borroka gogorrean. Borroka borrokaren eske dago beti.
    2 iz. (Animaliez mintzatuz). Arranoaren eta sugearen arteko borroka.
    3 iz. (Gauzez mintzatuz). Elementuak elkarrekiko borroka itsuan. Baga indartsuak harkaitz gogorrekin borroka bizian zebiltzan egunero.
    4 iz. Kirol mota, arau batzuei jarraituz, lehiakide batek beste bat lurrera botatzean datzana. Ik. borroka libre.
    5 adb. Borrokan, borrokatzen. Bizi garelako gabiltza borroka. Etsaien kontra beti borroka diharduena. Ez zara haritzekin borroka hasi gizonen batzuk direlako ustean? Zer daiteke haurkeria handiagorik, abere basa bat gizon batekin borroka ikustea baino?
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: borroka

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z1:BatHizt 1994-01-13 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
    Lantaldearen proposamena: Z3:EEBS:01

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    EEBSko datuak [laburduren azalpena]

    EBko testuetan ez da forma jakin bat nagusitzen: burruka (+ eratorriak) 238 aldiz agertu dira; borroka (+ eratorriak) 233 aldiz. B eta G burruka da nagusi (152 vs. 26), eta IE borroka (15 vs. 2)

    Bestelakoak
    Onartzekoa, formalizatu diren irizpideen aurka

    azken-azkeneko joera borroka egitearen aldekoa delakoan, hau hobetsi du batzordeak (gaztelaniara pasa dena ere hau da)

    Jatorrizko forma

    borroka, burruka

    Euskaltzaindiaren Arauak

    AS: borroka egin, borrokan, borrokan egin.

    Lantaldearen irizpideak
    Forma arautuaren azalpenaz oharra

    AS gisa gehituz: borroka libre .

    Informazio osagarria
    Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

    borroka egin, borrokan egin

    Formari buruzko oharrak

    Iritzi-emaileak

     - [I102]: "nire ustez astakeria galanta egiten du batzordeak burruka-ren ordez borroka onartuz, azkenengo forma hau zenbatzean, zenbat diren berri eta zenbat zahar zehatz-mehatz jakin baino lehen. Izan ere, badaukat eritzi, ez bakarrik burruka dela geografikoki nagusi, ezpada borroka gehienak modernoak direla. Horrez gain, etimologiaz zalantzarik gabe burruka da hobestekoa, zeren burkide-ren ordez borkide ere esan beharko dugu?" (1995-01-10)

    borroka arte, borroka-arte
    iz. Batez ere pl. Ekialde Urruneko zenbait herrialdetako antzinako borrokatzeko artea, gaur egun kirol gisa egiten dena. Ik. arte martzial. Ekialdeko borroka-arteak.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Loturak

    Aztergaia: borroka-arte

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z7:HBL 2014-07-22 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak

    LBeh (2014-04-03): borroka-arte 32: Consumer 9 (adib.: “Tai ji, borroka-arte txinatarra”), Berria 14 (adib.: “Nirr-ek borroka-arte japoniar baten bitartez entrenatzen du gorputza --eta adimena, edo arima”), EiTB 8 (adib.: “13.000 pertsona baino gehiagorentzako lekua duen pabilioi batean ospatuko da, hain da handia borroka-arteen modalitate honek bere sorterrian duen atxikimendua”), DiarioVasco 3 (adib.: “Olaederra Kiroldegiko bazkideek borroka-arteen ikastaroa egiteko aukera izango dute, doan”); borroka arte 2, Berria (“Borroka arteetan ezagunenetakoa da tai txia”), EiTB (“borroka arteen maisua”).

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    EPG: borroka(-)arte 14, Berria (adib.: “Defentsarako borroka artea da taekwondoa”).

    Zerrenda osagarriak

    BerriaEL2013: borroka arteak (arte martzialak*).

    Erdara/euskara hiztegietako datuak

    es artes marciales / fr arts martiaux: Elhuyar: borroka-arteak, arte martzialak / Nolaerran: borroka antzeak / Zehazki: borroka arte(ak) / Labayru: arte martzialak, borroka-arteak / Adorez5000: borroka-arteak.

    Lantaldearen irizpideak
    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    Adierazle egokia da eta horren premia dago.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    iz.

    Numeroa

    Batez ere pl.

    Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

    Ekialdeko borroka-arteak.

    Zerrendako formari azpisarrera dagokio

    Azpisarrera gisa sartzekoa borroka sarreran.

    Formari buruzko oharrak

    Euskaltzainen oharrak

     - Erabakia: EH2016: arte martzial jaso da hiztegian.

    borroka egin
    du/dio ad.-lok. Ik. borrokatu. Harekin borroka egiteko gogoa. Tximeletei borroka egiten. Orain arte bankuen batasunaren alde borroka egin duela gogorarazi du.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borroka egin

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    AS

    borroka libre
    iz. Bi borrokalari elkarren kontra lehiatzean datzan kirola, antzeko beste kiroletan ez bezala, hanketatik heltzea ere onartzen duena. Borroka libreko erakustaldia. Munduan borroka librean ari den emakumerik onenetakoa da. Borroka librean ibili nintzen bitartean ez nuen lesio bat bera ere izan.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borroka libre

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-07-14 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Zerrenda osagarriak

    HitzIrud: "burruka librea = lucha libre".

    Lantaldearen irizpideak
    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    Utzi dagoena, baina borroka librean aritu, ibili adibide bana jaso (2022-01-11).

    Informazio osagarria
    Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

    -libre.

    Informazio lexikografikoa
    Zerrendako formari azpisarrera dagokio

    borroka sarrerari dagokion azpisarrera.

    borrokalari
    1 iz./adj. Borroka batean esku hartzen duena. Borrokalariak elkarrengandik banatzeko. Betiko borrokalariak direla espiritua eta haragia.
    2 iz./adj. Borroka egiteko joera duena; liskartia. Ik. borrokazale. Gizon harro eta borrokalaria. Borrokalari bortitza. Oilar borrokalaria. Baroja borrokalaria zen eta borroka borrokaren eske dago beti.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borrokalari

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:EEBS:10 1994-01-13 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    borrokari [+ burrukari]: EZ Man II; Mg PAb; CrIc; JJMg BasEsc; fB Ic II; Izt C; Dv 1 Cor 9; Hb Egia; Echta Jos; Ag G; Kk Ab I; Tx B I; Kk Ab II; Eguzk GizAuz; Mde Pr; Arti MaldanB; Arti Ipuin; Izeta DirG; Ardoy SFran; borrokalari [+ burrukalari]: Ag AL; Or RIEV 1929; Or Mi; TAg Uzt; Anab Poli; Erkiag Arran; Zait Plat; Ibiñ Virgil; Lab SuEm; NEtx LBB; Ker 1 Cor 9; MIH; "Más empleado al Sur que al Norte. En textos septentrionales sólo se documenta borrokari. Al Sur, las formas en -ari predominan claramente hasta comienzos de este siglo, momento a partir del cual parece que empiezan a imponerse las formas en -lari. En DFrec hay 32 ejs. (uno septentrional) de borrokalari, 15 (uno sept.) de borrokari y 12, meridionales, de burrukalari"

    Bestelakoak
    Forma berri(ago)a da, baina hedatu-nagusitu dena

    erabiliena delako hobetsi da, irizpide orokorraren kontra (cf. LEF)

    borrokaldi
    iz. Borroka denbora edo saioa; bereziki, boxeo borrokaren zatia. Solasbidetzat borrokaldi ikusgarriak egiten zituzten. Bigarren borrokaldian. Ez da hori pilota partida bat, ez Urtainen borrokaldia.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: borrokaldi

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua
    borrokaleku
    iz. Gudu-zelaia. Burgostik Donostiako borrokalekurantz tropak eta armamentuak arinago garraiatzeko. Hamaika estatu eta talde armaturen borrokalekua izan da Kongo 1998tik. Eztabaida berotu eta jantokia borrokaleku bilakatu zen.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borrokaleku

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4B:EEBS:005 2002-11-12 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
    Lantaldearen proposamena: Z11: LBeh35 2024-05-14 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    borroka-leku 1, MEIG ("gure egunotako epikaren borroka-lekua auzitegietan dago") // Ez dugu aurkitu borroka-zelai formarik.

    EEBSko datuak [laburduren azalpena]

    borroka-leku (eta borrokaleku 2, burrukaleku 1) 5: B. Latiegi ("Orleans Berri'n bertan ere, sarri joan oi zan bi mirabe beltz lagun artuta, ain borroka-leku ziran jende beltzaren auzo naasietara"), X. Monasterio ("Borrokatzeko erabaki sendoa hartu du eta, hala eta guztiz ere, badaki, ordua heltzen denean, ez duela borrokalekura joateko indarrik edukiko"), K. Zuazo ("Honetaz gain 1872-76 bitartean burrukaleku bihurtu zen Hego Euskal Herria eta Iparraldera bertara ere hedatu ziren istiluen zipriztinak"), L. Azurmendi ("Urrea, urrea, urrea... bada urrea baino baliotsuagoa den zerbait, maitasuna; trumoirik gogorrenetan zutik iraunarazten didan grina, bularra mazakatzean aurrera jarraitzeko behar dudan begirada samurra, argiz beteriko borroka-lekura igotzeko kemena ematen didana"); borroka-zelai (eta burruk zelai 2, burruka-z. 1) 5: Onaind Virgil ("azkon bat, biurturik, #mdash#gudu-kizkaren asiera, noski#mdash# aidean jaurtzen du ta burruka zelaian sartzen zaizu lerdenki"), Hitz 1976 ("... manifestazio bat egiten baita, gure hiriburuko karrikak, burruka zelai beroak bihurtzen direlarik"), X. Gereño ("Gezurra iruditzen zitzaion portzelanazko figura finaren antzeko anaia hura [...] orain hemen aurkitzea, soldaduen uniformetan, burruka zelaian odolustutzen"), X. Mendiguren B. 2 ("Nire etsaiak [...] nola edo hala lortu zuen nik neure buruari desohore egin niola iradokitzea borroka-zelaitik alde egitean", "honek aitortua zuen [...] borroka-zelaitik alde egitea, bataila galduta dagoenean, ez dela inolako desohorea").

    Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

    burruka leku : DFrec 1 (Anait: "kaleak burruka leku bilakatu dira") // Ez dugu aurkitu ap. AB38, AB50, HiztEn, LurE, Euskalterm.

    Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

    borrokaleku : ElhHizt (lugar de lucha, campo de batalla; estacada) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

    LB: 35 (Aizu 1, Argia 3, Berria 9, EiTB 10, Elkar 5, Erlea 1, Euskaltzaindia 1, Jakin 3, UEU 2); ETC: 94

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    Elhuyar: borrokaleku iz. lugar de lucha, campo de batalla; estacada / Adorez: 0 / Labayru: 0 / NolaErran: 0 // Euskalterm: 0

    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    EIH: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    gudu(-)zelai iz. Bi armada gudukatzen diren lekua. Bi mila soldadu ingururen gorpuak gudu zelai gorrituan geratu ziren arren, historiak dio Oriamendiko Guduak ez zuela garrantzi handirik izan Lehen Karlistaldiaren azken emaitzan.

    Lantaldearen irizpideak
    Hitz konposatu hiztegi-sarrerarik ez dagokiona

    elkarketa librea.

    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    Erabilia eta jasotzekoa.

    Informazio osagarria
    Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

    -leku.

    borrokan
    adb. Borroka egiten. Borrokan ari, bizi. Etsaiarekin borrokan gabiltzan gudariak. Hobe genukeela indarrak neurtzen saiatu, borrokan hasi baino lehen.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borrokan

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:EEBS:07 1994-01-13 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    AS

    borrokan egin
    du ad.-lok. Borroka egin. Neurekin borrokan egin zuena. Bizi nahi badugu, borrokan egin behar dugu.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borrokan egin

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    AS

    borrokari
    iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, borrokarik euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. borrokalari].
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: borrokari

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:EEBS:19 1998-06-10 Lantaldeak baztertua, eta beste batez ordezkatzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    ik. OEH

    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: - / EuskHizt: Ik. borrokalari / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Batasuna egiteko bidea eskaintzen duen forma

    Ik. borrokalari.

    Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

    -ari/-lari.

    borrokatu, borroka/borrokatu, borrokatzen
    1 da ad. Norbait azpiratzeko edo zerbait lortzeko borroka egin. Ik. gudukatu. Etsaien aurka borrokatu. Askatasunaren alde borrokatzen zirela. Lehoia bezala borrokatuz. Gorputzez gorputz borrokatu. Bizi direnak borrokatzen dira.
    2 du ad. Buru egin; menderatu. Ba omen zuen txakur indartsu bat otsoak ere borrokatzen zituena.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: borrokatu

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:EEBS:04 1994-01-13 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    borrokatu, borroka(tu), borrokatzen. da ad.

    Informazio osagarria
    Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

    borrokatu, borroka(tu), borrokatzen

    Informazio lexikografikoa
    Aditz-erregimena

    da ad.

    borrokazale
    adj./iz. Borrokaren zalea dena. Meath konderriko Tara, irlandar errege handi borrokazaleen egoitza. Gorputz sendoa nuenez eta borrokazale porrokatua nintzenez (...).
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borrokazale

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua
    bort
    1 adj. Ezkontzaz at sortua. Ik. sasiko. Badela biderik asko haurra isilik ipintzeko borten etxean. Borta zen, baina bere aitak semetzat ezagutua.
    2 adj. Etorki onekoa ez dena. Gipuzkoa-Nafarroetako aditza borta bide da, sasikoa, eta ez du behar zukeen amaren nahiz aitaren eiterik.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bort

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z1:BatHizt 1992-06-25 Lantaldeak besterik gabe onartua

    Formari buruzko oharrak

    Iritzi-emaileak

     - [E204]: "bastart" edo "haurrin" (1993-02-20)

    borta
    iz. Ipar. Atea. Paradisuko bortak zabaldu. Borta aitzinean. Bortaren gainean ezarria.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: borta

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Bigarren mailan onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    Ipar. 'atea'.

    Informazio osagarria
    Zerrendakoa erabileremu geografiko-dialektal mugatukoa da

    Ipar. Ik. ate

    bortako
    iz. Ipar. Txerria. Ik. urde. Zure etxaldean kabala suerte orotarik baduzu: bortako, zaldi, behi, ahari, ardi, idi eta besterik.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortako

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z5:EEBS:38 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    iz.

    Erabileremu dialektala

    Ipar.

    Forma baten adiera(k)

    urdea, txerria.

    bortazain
    iz. zub. Atezaina.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortazain

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

    Informazio osagarria
    Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

    -zain.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    iz.

    Erabileremu dialektala

    Zub.

    Forma baten adiera(k)

    atezaina.

    bortitz
    adj. Indartsua; ondorio edo eragin handia duena. Anton. ahul. Haize bortitza. Uhin bortitzen oldarra. Surik bortitzenak ahitzen ez duena. Gudu, eraso bortitza. Debeku bortitza. Sukar edo eritasun bortitza. Tentazio bortitzak garaitzeko. Fede bortitza. Emazte azkar eta bortitza. Hainbat etsai bortitzi aurpegi emanik. Eragin bortitzeko erabakia. Aldakuntza bortitza. Ez dakit zergatik hain indar bortitza egozten zaion biribiltasunari.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EHHE
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bortitz

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z1:BatHizt 1992-03-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
    Lantaldearen proposamena: Z3:EEBS:04
    bortizgarri
    adj. zah. Indargarria.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortizgarri

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Partizipio-marken araberako eratorri-konposatuak

    -tz(tu)+g-.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    izond.

    Diakronia

    Zah.

    Forma baten adiera(k)

    indargarria.

    bortizkeria
    iz. Indarkeria. Gorrotoaren eta bortizkeriaren bidez. Bortizkeriak jasan.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EHHE
          EEC
     

    Aztergaia: bortizkeria

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua
    bortizki
    adb. Bortiztasunez, indar handiz. Ik. gogorki. Jazarri zien bortizki eta desegin zituen haietatik gehienak. Mundu honekin hain bortizki josirik. Lehenbiziko aldian ez gaitu ozenki eta bortizki deitzen. Ezin uka adierazi nahi dutena argiro eta bortizki adierazten dutenik. Bortizkiago zigortzeko. Bortizkien desiratzen duena.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bortizki

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:EEBS:07 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua
    bortiztasun
    iz. Bortitza denaren nolakotasuna. Ik. indar; sendotasun. Maitasunaren bortiztasuna. Ekaitzaren, erasoaren bortiztasuna. Miresten du haren bortiztasuna guduan. Erremedio hobea dela eztitasuna bortiztasuna baino.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EHHE
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bortiztasun

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua
    bortiztu, bortitz/bortiztu, bortizten
    da/du ad. Bortitz edo bortitzago bihurtu. Ik. indartu. Janak bortiztu zuenean. Haizea bortiztu zen eta itsasoa handitu. Guduan bortitz eta azkar gaitzala. Finkatzen du fedea, bortizten esperantza, sustatzen eta hedatzen karitatea.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bortiztu

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    bortiztu, bortitz/bortiztu, bortizten. da/du ad.

    Informazio osagarria
    Sistematika batean bil daitezkeen aditzoinak

    bortiztu, bortitz/bortiztu, bortizten

    Formari buruzko oharrak

    Euskaltzainen oharrak

     - [E109]: nik bortiztu kenduko nuke.

     - Erabakia: EArau (1996-05-31): ez da onartu.

    bortu
    1 iz. Mendiko alhapidea. Borturik gorenetan erortzen elurra. Belhaudiko bortuan. Etxean edo bortuan ardiak galtzeko beldurra.
    2 iz. pl. Pirinioak. Orhi da bortuetan mendi gora bat.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EHHE
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bortu

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB
    Lantaldearen proposamena: Z1:BatHizt 1994-01-13 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
    Lantaldearen proposamena: Z3:EEBS:10

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    EEBSko datuak [laburduren azalpena]

    IEko forma; bortu 15 aldiz (IE: 13; EB: 1; G: 1); portu, mendi-portu (G: 2; EB: 7)

    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    'alhapidea'.

    Lantaldearen irizpideak
    Forma arautuaren azalpenaz oharra

    kategoria eta bigarren adiera jasoz: iz. 1 'alhapidea'. 2 Pl. 'Pirineoak'.

    Informazio osagarria
    Lexemen erregulartasuna

    b-/p- aldaerak

    Informazio lexikografikoa
    Forma baten adiera(k)

    'alagu(ne)a'

    Formari buruzko oharrak

    Euskaltzainen oharrak

     - [E208]: esanguran 'mendialde(ko alhapide)a' jarriko luke.

     - [E115]: "Bortu: Ez da alhapide, goimendia baizik, ardien eremua, milatik goikikakoa".

     - [E116]: hemen ere prozedura kontu bat ikusten dut. Lehenbiziko itzulian (orduan zen garaia hau argitzeko) denok onartu genuen bortu 'alhapidea' zela. Orain bigarren adiera bat eman nahi zaio, 'Pirineoak' ere esan nahi duela, alegia. Hau da eztabaidan dagoena. Bestea ezin dugu aldatu. Gehienez ere, esanahia zabaldu 'goimendia' ere badela erantsiz, hori hala baldin bada. Bide batez, 'goimendi' hitza ez dago gure hiztegian, eta ez dakit egongo den ere, ez baitu inolako lekukotasunik (OEH, XX. mendeko corpusa, gaurko literatura. Koldo Izagirrek bakarrik erabiltzen du, auzo baten izen berezi gisa. Nik ez nuke aldatuko lantaldearen proposamena".

     - Erabakia: BAgiria (2000-02-25): adiera gisa 'goi mendia' ezarriko da. // Batzordea (JAA, MA, IS): ez da hasierako definizioa aldatuko. // Erabakia (2005-09-23): "lehen adiera osatu, 'mendiko alhapidea'; bigarren adieran, Pl. 'Pirinioak' (hau baita forma arautua)".

    bortu gain, bortu-gain
    iz. Mendi gaina. Nondik jin zara bortu gain honetara?
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortu-gain

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z9:OEH-AS 2018-01-16 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    OEH: BORTU-GAIN. Cima del monte; zona alta de la montaña. Renpartetik ikusi düt / kanpaiña jentez beterik / bortü gañiala artino / tentaz beita beterik. Xarlem 601. Neskatila eijerra, oi begi ñabarra, / Nuntik jin izan zira bortü gaiñ huntara? ChantP 44. Nere bortu gainetan baniz enoatzen, / gaizkirat balinbazaut bihotza lerratzen, / zure begi garbiez, ama, naiz orhoitzen. Ox 144. Arbuti bortü gaiñetik / Lexera artino deizkü / Jana d'Albretek oihanak / izei ta baguekin hartü. Casve SGrazi 84.

    bortu-gain 2: Berria (“Hango bortu gainetarik kantaren hirugarren bertsio bat eskaintzen du halaber, Benito Lertxundi eta Maddi Oihenarten ondotik”), Argia (“Herriko karrika gorrixketan ibili eta, bortu gainetan oroituko dira”).

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    bortu(-)gain 3: Herria (“Hiriaren erdian eta Ikastola handi eta berriaren ondoan den musika eskolaren aitzinean ongi etorri egin dio lehenik Irujo Etxearen Koldo Biñuales lehendakariak, "Aita Hilario" Txistu taldeak eta "Ereintza" Koralak txistuz eta kantuz lagundurik, seigarren merinaldetik Haraindiko Bortu gainetik, "Ultra Puertos"-etik zetorren Baigorriarrari, haren etxekoeri eta adiskidei; erranez "muga guzien gainetik nafartarrek eta eskualdun guztiek bat egiten dugula eta lan egin dezakegula erakutsi duelako, Haritschelhar jauna behar zuela saristatu"), Itxaro Borda 2 (“Nahiz bortu gainetako elurrak balakatuz hozteko arriskuan dagoen, hegotik buhatzen duen aire beroa, ez da hatsa bulkatzetik gelditzen harik eta zeruaren izkinetarik azken euri-laino mehatxugarriak eten, desegin, menperatu eta ehizatu arte”, “Baina hara non bortu-gain zehargi batetik, nehork ezin zehazki iragar nork eta nondik, tiro batek erdiz erdi urratu zuen Beinaten lagun-mina bilakatzen ari zen Georges apez gaztea”).

    Lantaldearen irizpideak
    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    Adierazle egokia eta erabilia; izen kategorian azpisarrera gisa jasotzekoa. Bide batez, -gain, -azpi, -ondo atzizkiak dituzten izenak berrikustea komeni da, sarrera eta azpisarretan.

    Informazio lexikografikoa
    Zerrendako formari azpisarrera dagokio

    Azpisarrera gisa jasotzekoa bortu sarreran.

    bortusai
    iz. Usain gozogabea zabaltzen duen belar landarea, hosto oso zatikatuak eta lore horiak dituena (Ruta graveolens). Ik. erruda; boskoitz 2. Bortusaia eta apioa ziren etsaia botatzeko indarra zeukaten belarrak.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bortusai

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    Ik. OEH argitaratuan bortu-sai : HeH Lc 11,42 (He arroda belhar, TB rua, Dv errua, Oteiza ruda, Or ezamillo, Ker boskoitz); bortusai : Ol ib. (Leon bortu-sai, Arriand bortuzaia); Amez Hamlet.

    EEBSko datuak [laburduren azalpena]

    Ez dugu aurkitu.

    Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

    bortusai : LurE (Belar-landarea, hosto oso zatikatuak eta lore horiak dituena, eta usain gozogabea zabaltzen duena (Ruta graveolens). ik. boskoitz, erruda. Europako hegoaldean eta mendebalean bizi da, eta Afrikako iparraldean); bortusain : HiztEn (Errutazeoen familiako landare belarkara eta bizikorra, hostoak ebakiak eta loreak horiak dituena. Eskualde mediterraniarrean hazten da #mdash# Ruta graveolens); Euskalterm 2 // Ez dugu aurkitu bestetan: DFrec; AB38; AB50.

    Sektore jakin bateko informazioa

    Ik. Izendegia: bortusain; erruda usaindun: Ruta graveolens. / a) Ik. bortusain, erruda usaindun (Ruta graveolens) fitxako hustuketa Izendegian: albortusai : Font Quer PlantMed; PMuj DCV; arroda : Lcq; Font Quer PlantMed; Irigaray Landareak; bortusai : Font Quer PlantMed; PMuj DCV; Azkue DVEF; Guía PlantMed; bortusaia : Carreras y Gandi GGPVN; Fz. Margarita Plantas; bortusaya : Lcq; Carreras y Gandi GGPVN; Irigaray Landareak; boskoitz : Font Quer PlantMed; boskonde : PMuj DCV; boskote : PMuj DCV; boskotx :, boskotxa : PMuj DCV; X. Irigarai; erruda : Font Quer PlantMed; Polunin Flores de Europa; PMuj DCV; erruda belarra : Fernandez Margarita: Las plantas en la medicina popular.1. Navarra húmeda del noroeste; errudea : Lcc Landare-izenak; izusta : Bouda-Baum; moskatxa : Font Quer PlantMed; PMuj DCV; Guía PlantMed; usa-belar : PMuj DCV; b) Ik. Nekazaritza Hiztegia: bortusain (Sin. erruda usaindun) es ruda fr rue la Ruta graveolens.

    Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

    bortusai : EuskHizt (Belar landarea, hosto oso zatikatuak eta lore horiak dituena, eta usain gozogabea zabaltzen duena (Ruta graveolens) Ik. boskoitz, erruda); HiruMila (1 ruda; 2 cabaña de pastores); EskolaHE (Belar landarea, oso hosto zatikatuak eta lore horiak dituena, eta usain gozogabea zabaltzen duena (Ruta graveolens) Ik. boskoitz, erruda); Lur EF/FE (rue #mdash# landarea); Lh DBF (S. (A.) rue #mdash# plante); DRA (borthusai: Ruda (planta); bortusai: Ruda (planta); II Cabaña de pastores); PMuj DVC (1 GS ruda Bot.; 2 GS choza, cabaña, tugurio de pastores); bortusain : ElhHizt-HiruMila (ruda #mdash# Ruta graveolens) // Ez dugu aurkitu besteotan: Lur EG/CE; XarHizt; Casve EF; HaizeG BF.

    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: bortusain / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    iz.

    Landare eta animalien taxonomi izena

    Ruta graveolens.

    bortuzale joan
    da ad.-lok. Ardiekin mendira joan. Gaualdi txarra, bortuzale doanarentzat.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortuzale joan

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z11:EHL 2021-07-13 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    bortuzale (Empleado en la expr. bortuzale joan 'subir al monte (con los rebaños)') * Zartagiña zaharra etzen seküla bortüzale bera juaiten. Santa Graziako bide lüze eta gaitzen igaraiteko hobe zen hanitxez zunbait lagün algarrekin izan zitian. Const 37. Arthaldia bortüzale juaiteko abiuan da. D. Béhéty GH 1932, 91. Gaihaldi txarra bortüzale duanarentako. Ib. 92.

    LB: 0; EPG: 0; ETC: 0

    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    Elhuyar: bortuzale joan subir al monte (los rebaños, o con los rebaños); pastorear artaldea bortuzale joateko abioan da: el rebaño está a punto de subir a los pastos de montaña; Adorez: portuzale joan: subir al monte (el rebaño), pastorear trashumando; Labayru: 0.

    Bestelakoak

    bortuzale (bortuzale joan esapidean erabiltzen da, '(ardiekin) mendira joan' adierarekin). Gaualdi txarra, bortuzale doanarentzako.

    Lantaldearen irizpideak
    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    Esapidea da eta azpisarrera gisa jasotzekoa. Jaso beste adibide bat bortuzale sarreran.

    Informazio lexikografikoa
    Zerrendako formari azpisarrera dagokio

    Azpisarrera gisa jasotzekoa bortuzale eta joan sarreretan.

    bortxa
    iz. Indar gehiegikeria, indarkeria. Bortxak ez du legerik. Bortxa erabili. Bortxa itsua, hutsala eta ilauna iruditzen zait.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortxa

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z1:BatHizt 1994-01-13 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    AS: bortxa egin, bortxaz.

    Lantaldearen irizpideak
    Forma arautuaren azalpenaz oharra

    AS gisa gehituz: bortxazko (eta bortxaz azpisarrera arautua azalduz: "adlag. Ant. amodioz").

    Informazio osagarria
    Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

    bortxa egin, bortxaz

    bortxa egin
    dio ad.-lok. Indar egin. Ik. bortxatu. Ezdeusetara erakar itzazu bortxa egin nahi didaten tentazioak. Erregelaren arabera biziko denak egunean askotan bere buruari bortxa egin beharko dio. Ez zizun bortxarik egin, zeure nahiz gelditu zinen.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortxa egin

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    AS

    bortxaezin
    1 adj. Ezin bortxatuzkoa. Norberaren etxebizitza eremu bortxaezina da Konstituzioaren ikuspegitik.
    2 adj. Senatari, diputatu, batzarkide eta kidekoez mintzatuz, bortxaezintasun eskubidea duena. Diputatu eta senatariak bortxaezinak dira.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    bortxaezintasun
    1 iz. Ezin bortxatuzkoa denaren nolakotasuna. Bere eskubideak urratu zituztela adierazi zuen: etxebizitzaren bortxaezintasuna eta intimitate eskubidea.
    2 iz. Senatari, diputatu, batzarkide eta kidekoek legearen aurrean duten abantaila, senatuan eta legebiltzarrean egindako adierazpenen edo emandako botoen erantzukizunetik salbuesten dituena. Ik. immunitate 2. Legebiltzarkideek bortxaezintasun eskubidea dutela argudiatuta, Auzitegi Nagusiaren ebazpena indargabetu du Gorenak. Batzarkideek, agintaldia amaituta ere, bortxaezintasuna izango dute karguan jardutean azaldutako iritziengatik.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortxaezintasun

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z10: LBeh78 2020-07-14 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak

    bortxaezintasun 75: Deustuko Unibertsitatea 45, Berria 8, Estatuko Aldizkari Ofiziala 5, Gipuzkoako Batzar Nagusiak 3, Jakin 3, Bizkaiko Batzar Nagusiak 2, EiTB 2, Consumer 2, Argia, EHAA, Eusko Legebiltzarra, UEU, Laneki.

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    bortxaezintasun 30, Berria.

    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    Euskalterm: bortxaezintasun; Iusplaza: bortxaezintasun.

    Erdara/euskara hiztegietako datuak

    es inviolabilidad / fr inviolabilité: Adorez: 1 (Der.) bortxaezintasun, immunitate; 2 intangibilidad: ukiezintasun / Elhuyar: bortxaezintasun / Labayru: bortxaezintasun / Zehazki: bortxaezintasun / NolaErran: -.

    Lantaldearen irizpideak
    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    Erabilia da eta, beraz, jasotzekoa.

    bortxaka
    adb. Bortxa eginez, bortxaz. Ik. indarka. Lausenguz ala bortxaka, alferrik ari dira.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortxaka

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    ik. OEH

    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: AS / EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: AS / ElhHizt: + / EskolaHE: AS

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -ka.

    bortxakeria
    iz. Indarkeria.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortxakeria

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua
    bortxaketa
    iz. Bortxatzea, bereziki emakume bat. Hamar bortxaketaz salatua. Lapurretak eta bortxaketak.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortxaketa

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua
    bortxarazi, bortxaraz, bortxarazten
    du ad. Bortxatu. Armak bihurtzera ezin bortxarazirik.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortxarazi

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: - / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

    bortxaraz, bortxarazten.

    Informazio lexikografikoa
    Aditz-erregimena

    du ad.

    Maiztasuna

    g.er.

    bortxatu, bortxa/bortxatu, bortxatzen
    1 du ad. Indarrez behartu eta amore emanarazi. Senarrak bere emaztea gauza lohiak egitera bortxatuko balu. Egiptora joatera bortxatuak izan ziren. Nork bere burua bortxatu eta garaitu behar du. Inork bortxatu gabe egina. Ez nintzela neure gogoz sartu saltsa horretan, besteren eskez eta bestek bortxaturik baizik.
    2 du ad. Ateez, sarrailez eta kidekoez mintzatuz, indarrez ireki. Jauna, joko dut zure atea, eta, zuk manatu bezala, bortxatuko dut, ez bada irekitzen.
    3 du ad. Norbaitek beste norbaiti edozein eratako sexu-sarketa egin, mehatxua edo indarkeria erabiliz edo biktimaren onarpenik edo ezaguerarik gabe. Gizonak hilez eta emakumeak bortxatuz. Bortxatu ondoren, hil egin zuten. Hamalau urteko neskatxa bortxatu zuelako.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bortxatu

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB
    Lantaldearen proposamena: Z3:EEBS:06 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    bortxatu, bortxa(tu), bortxatzen. du ad.

    Informazio osagarria
    Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

    bortxatu, bortxa(tu), bortxatzen

    bortxatzaile
    iz. Bortxatzen duen pertsona; bereziki, emakume bat bortxatzen duen gizonezkoa. Bortxatzaileentzako zigorra.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bortxatzaile

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

    bortxatze
    iz. bortxatu aditzari dagokion ekintza. Ik. bortxaketa. Hilketa, bahitze, bortxatze eta beste egitate lazgarriak.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortxatze

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: - / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -tze/-keta/-pen.

    bortxaz
    adb. Indarrez. Ez borondatez, bortxaz baizik. Indarka eta bortxaz irabazia. Bortxaz edo gogoaren kontra. Bortxaz bezala egina. Bortxaz eraman zutela heriotzara. Bortxaz eragin zioten Aaroni urrezko irudi bat. Gure herriak, bortxaz eta ezinbestean, ikastolak sortu ditu, eskoletatik aparte.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia
    Loturak

    Aztergaia: bortxaz

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    AS

    Lantaldearen irizpideak
    Forma arautuaren azalpenaz oharra

    azalduz: adlag. Ant. amodioz.

    bortxazko
    adj. Indarrezkoa; nahitaezkoa. Basa eta bortxazkoa izan da 1833tik 1839rako gerla hau. Euskaraz, guretzat bortxazkoak diren legeak beste zenbait euskaldunen eskuko gertatzen dira.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia
    Loturak

    Esaera zaharrak

    Lan gaiztoa, bortxazkoa.

    Aztergaia: bortxazko

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z5:EEBS:40 1998-06-10 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    ik. OEH

    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: AS / EuskHizt: AS: azalpen berritua / HiztEn: - / LurE: AS / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -zko.

    Informazio lexikografikoa
    Zerrendako formari azpisarrera dagokio

    bortxa sarrerari dagokion azpisarrera.

    Kategoria

    izlag.

    bortz
    zenbtz. Ipar. eta naf. Bost.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EHHE
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bortz

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB
    Lantaldearen proposamena: Z1:BatHizt 1992-07-23 Bigarren mailan onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Jatorrizko forma

    bost, bortz

    Euskaltzaindiaren Arauak

    Ipar. eta Naf. h. bost.

    Informazio osagarria
    Euskara batuan hobestekoa

    Ipar. Ik. bost

    bortzehun
    zenbtz. Ipar. eta naf. Bostehun.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bortzehun

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    Ipar. eta Naf. h. bostehun.

    bortzerritar
    1 adj. Bortzerrietakoa, Bortzerriei dagokiena. Ik. bortziritar.
    2 iz. Bortzerrietako herritarra.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    bortziritar
    1 adj. Bortzirietakoa, Bortziriei dagokiena. Ik. bortzerritar.
    2 iz. Bortzirietako herritarra.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    borzgarren
    ord. Ipar. eta naf. Bosgarrena.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borzgarren

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Bigarren mailan onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    EArauak 18: "hau da ordinalentzat Euskaltzaindiak euskara baturako erabakitzen duen idazkera: Bigarren, hirugarren, laugarren, bosgarren (borzgarren), (...) hamabosgarren (hamaborzgarren)".

    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Zerrendakoa erabileremu geografiko-dialektal mugatukoa da

    Ipar. Ik. bosgarren.

    Formari buruzko oharrak

    Euskaltzainen oharrak

     - [I202]: "borzgarren Ipar. h. bosgarren. Naf. gehitu".

     - [E116]: "Hala bada jarri behar da, baina Baztanen bildu ditudan lekukotasun guztiak 'bosgarren' sailekoak dira. Nik ez dut ezagutzen".

     - Erabakia: Erabakia (2005-09-23): "Naf. gehitu".

    borzna
    banatz. Ipar. eta naf. Bosna.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: borzna

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Bigarren mailan onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    EArauak 18: "banatzaileei dagokienez, bana (eta beraz hogeita bana), bosna (borzna), hamabosna (hamaborzna) (...) Laburbilduz, hortaz, hauxe da Euskaltzaindiaren erabakia (...) 3) Distributiboak, -na baliatuz osatzen direnean, honela idazten dira: bana, bosna, ehuna, mila bana, zenbana, e.a. Hauen aldaerak ere (borzna) berdin idatziko dira".

    Informazio osagarria
    Zerrendakoa erabileremu geografiko-dialektal mugatukoa da

    Ipar. Ik. bosna.

    Formari buruzko oharrak

    Euskaltzainen oharrak

     - [I202]: 'borzna Ipar. h. bosna. Naf. gehitu'.

     - [E116]: 'aurreko ohar bera'.

     - Erabakia: Erabakia (2005-09-23): 'Naf. gehitu'.

    bosatu, bosa, bosatzen
    du ad. g. er. (Urak lohia-eta) eraman.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bosatu

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

    Informazio osagarria
    Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

    bosa, bosatzen.

    Informazio lexikografikoa
    Aditz-erregimena

    du ad.

    Maiztasuna

    g.er.

    Forma baten adiera(k)

    (urak lohia eta) eraman.

    bosgarren
    1 ord. Zerrenda batean aurretik lau dituena (5.). Bosgarren ikasgelan. Filipe bosgarrenak. Bigarren kapitulutik bosgarrenera. || Bosgarrenean bizi dira. || Museoaren hogeita bosgarren urteurrena.
    2 adb. Bosgarren lekuan. Bosgarren heldu zenari. Badira zenbait puntu gogoan eduki beharrekoak: lehenik (...); bosgarren Euskal Herriaren bihotza hegoaldean zegoela 1800 inguruan.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bosgarren

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:EEBS:04 1994-01-13 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    "(...) En las tradiciones vizcaína y guipuzcoana predomina claramente la forma bostgarren, aunque no faltan ejs. de bosg-, sobre todo modernos. Las grafías con -k-, exclusivamente meridionales, se documentan en Capanaga, Añibarro e Iztueta (...) y en Zavala. A partir de finales del s. XIX boskarren es frecuente en escritores puristas, tanto aranistas como seguidores de Azkue. En DFrec hay 31 ejs. (uno septentrional) de bosgarren, 15 de bostgarren y 12 de boskarren. #mdash# Cf. Euskara Batuko Batzordearen txostena

    EEBSko datuak [laburduren azalpena]

    EBko testuetan: bosgarren 19 ager., boskarren 14 ager., bostgarren 21 ager.

    Lantaldearen irizpideak
    Beste batzorde batek argitzekoa da
    Informazio osagarria
    Atzizki jakin batzuen bidezko eratorriak

    -garren

    bosgarrenez
    adb. Bosgarren aldiz. Urteko atezain onena izendatu dute, bosgarrenez. Bosgarrenez irabazi du Igeldoko Harria txapelketa.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Loturak

    Aztergaia: bosgarrenez

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: EHL 2021-07-13 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Lantaldearen irizpideak
    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    zazpigarrenez forma aztertzean azpisarrera gisa proposatua.

    Informazio lexikografikoa
    Zerrendako formari azpisarrera dagokio

    Azpisarrera gisa jasotzekoa bosgarren sarreran.

    bosgarrengo
    1 ord. Bosgarrena. Munoandiko bosgarrengo indusketa kanpaina.
    2 adb. Bosgarren lekuan.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Loturak

    Aztergaia: bosgarrengo

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z9:OEH-AS 2018-01-16 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    OEH: BOSGARRENGO. a) Quinto. Bostgarrengo mandamenduak eragozten eta debekatzen du iñor iltzea. Ub 176s. Laugarren eta bostgarrengo jaiotokiak. Izt C 88. b) (En enumeraciones). En quinto lugar. Bostgarrengo: egiten dau pekatu bere bijotzian, edo barruban fedeko artikuluben bat sinistuten eztabenak. Astar II 9. Bostgarrengo: jan edanetan ez ibiltia. Ib. 151. Lenengo. [...]. Bosgarrengo. Maiztarrak erabiltzen dituan mendi edo baso lurrak sei ektarea baño geiago badira, sei ektareatik goragoko oiekin nagusiak nai duana egingo du. Munita 109.

    bosgarrengo 15: Berria 7 (“Bosgarrengoaren kolorea, aldiz, gaur erabakiko da, Santi Pesquerak eta Yolanda Martinez gaur jokatuko baitute bocciako bikote mistoen finala”), EiTB 5 (“Jose Maria Vazquez gaur hautatu dute, bosgarrengoz, Cebek Bizkaiko patronaleko presidente gisa”), DiarioVasco 3 (“Munoandiko bosgarrengo indusketa kanpainaren bisita gidatua egingo da bihar”); bostgarrengo 2, Euskaltzaindia (“Baitabere esquerrac / Erregue jaunari, / Carlos bostgarrengo, ta / Zuben buruari”).

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    bosgarrengo 1, Berria (“Lehen proban [zutikakoa] 10 segundoko aldea atera zion Txapartegik Mugertzari; bigarrengoan [erlojupekoa], laukoa; hirugarrengoan [kolpekakoa], segundo batekoa; laugarrengoan [60 ontzakoa], zazpikoa, eta bosgarrengoan [lau kanaerdiko], hogeikoa”); ez dugu aurkitu bostgarrengo formarik.

    Lantaldearen irizpideak
    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    Adierazle egokia eta erabilia; jasotzekoak azpisarrera gisa bost zenbaki artekoak.

    Informazio lexikografikoa
    Zerrendako formari azpisarrera dagokio

    Azpisarrera gisa jasotzekoa bosgarren sarreran.

    boska
    iz. Zopa, (ogi) puska bustia. Ogi-boskak.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: boska

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z3:IrEm
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    iz.

    Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

    ogi-boska.

    Formari buruzko oharrak

    Iritzi-emaileak

     - [K204]: "esnean ematen diren ogi poziak [Lhande-renetik hartu ditut...]" (1995-03-03)

     - [K204]: "esnean ematen diren ogi poziak [Lhande-renetik hartu ditut...]" (1995-03-03)

    boskatu, boska/boskatu, boskatzen
    du ad. g. er. Zopatu. Artoz boskaturiko gopor esnea jan.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: boskatu

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z3:IrEm 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Informazio osagarria
    Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

    boska(tu), boskatzen.

    Informazio lexikografikoa
    Aditz-erregimena

    du ad.

    Maiztasuna

    g.er.

    Formari buruzko oharrak

    Iritzi-emaileak

     - [K204]: [Lhande-renetik hartu ditut...] (1995-03-03)

    boski
    1 adj./iz. Haurrez mintzatuz, ama ernaldu eta bost hilabetera jaiotzen dena.
    2 adj./iz. Senideez edo umeez mintzatuz, bosteko sabelaldi berean jaiotakoa.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: boski

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

    Orain arte erabili gabea da, baina gaia ere bai

    forma erabili gabea, baina egokia.

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -ki zenb.ekin.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    izond. eta iz.

    Forma baten adiera(k)

    1 bost hilabeterekin jaioa. 2 batera jaiotako bost umeetako bakoitza.

    boskimano
    1 adj. Afrikako hegoaldean bizi den etnia batekoa, etnia horri dagokiona. Mutiko boskimano bat ezagutu zuen ospitalean.
    2 iz. Etnia horretako kidea. Gorenak ebatzi zuen boskimanoek beren lurretan bizi eta ehizatzeko eskubidea zutela.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: boskimano

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z6:LBeh 2013-09-10 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
    Lantaldearen proposamena: Z10: LBeh57 2020-12-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak

    LBeh (2013-06-10): boskimano 40: Elhuyar (“yanomamoak, hadzak, boskimanoak, acheak eta abar, hau da, naturatik gertuago bizi diren herriak”), Berria 38 (“Botswanako boskimanoen egoera mahai gainean ipini du berriz”), EiTB (“Botswanako presidente ohia, langileak, boskimanoak eta Indiako baserritar etsiak daude”).// boskimano 57: Berria 55, EiTB, Elhuyar.

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    EPG: boskimano 52, Berria (“Hiru astean boskimanoen eta Gobernuko ordezkarien lekukotasunak entzun zituen epaileak”).

    Zerrenda osagarriak

    BerriaEL2013: boskimano (Tanzania, Botswana eta Namibia sarreren barruan).

    Erdara/euskara hiztegietako datuak

    es bosquimano / fr broussard: Elhuyar: boskimano / Nolaerran: - / Zehazki: buxman, txaragizaki, boskimano / Labayru: - / Adorez5000: -.

    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    boskimano Bosquimano. Afrikako negrilloak, boskimanoak. Vill Jaink 20.

    Lantaldearen irizpideak
    Geroago erabakitzekoa da

    Oraingoz ez da sartuko, ez dago hain hedatua eta ez du baldintza minimoa betetzen.

    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    Exonomastikak arautua da (190. araua), eta jasotzekoa izan liteke.

    boskoitz
    1 adj. Bost zatiz osaturikoa.
    2 iz. Bortusaia. Boskoitza eta erromeroa.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EHHE
          EEC
     

    Aztergaia: boskoitz

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -koitz.

    Informazio lexikografikoa
    Forma baten adiera(k)

    1 izond. 'bost zatiz osaturikoa'. 2 iz. 'bortusaia'.

    boskoiztu, boskoitz/boskoiztu, boskoizten
    da/du ad. Bost aldiz handiago bihurtu. Etorkinen langabezia-tasa boskoiztu egin da Nafarroan. Errepideak eraikitzeko urteko inbertsioak boskoiztu egin dituzte.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: boskoiztu

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z11: LBeh33 2023-10-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    Ez dugu aurkitu.

    LB 34 (Argia 2, Berria 12, Deia 1, EiTB 11, Euskaltzaindia 1, Nafarroako Gobernua 2, UEU 4); ETC 83

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    Elhuyar: boskoiztu da/du ad. quintuplicar; multiplicar por cinco / Adorez: boskoiztu du ad. quintuplicar / Labayru: 0 / NolaErran: boskoiztu – bost aldiz biderkatu quintupler.

    Lantaldearen irizpideak
    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    bikoiztu, hirukoiztu eta laukoiztu jasoak ditu EHk. Bost artekoak jaso litezke.

    boskotar
    iz./adj. Salestarra. Boskotarren ikastetxe bat zegoen mendi gailur batean.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: boskotar

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -tar.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    iz. eta izond.

    Forma baten adiera(k)

    salestarra.

    boskote
    iz. Bost lagunez osaturiko taldea. Kantari boskotea. Ameriketako Estatu Batuetako hiru zientzialarik eta Suitzako bik osatuko dute boskote hori. Esloveniar pibota hasierako boskotean irten zen iragan astean.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: boskote

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -kote.

    bosna
    banatz. Bakoitzari bost, bakoitzak bost. Bosna ontza urre hartu zituzten. Hiru bider bosna aitagure. Bosna minutuko saioak. Alde bakoitzean lau-bosna kolpe. Bosna mila euro eman zizkien.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia
    Ohiko lexiak

    Aztergaia: bosna

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

    ik. Euskara Batuko txostena

    EEBSko datuak [laburduren azalpena]

    EBko testuetan: bosna 4 aldiz eta bostna 2 aldiz jaso dira.

    Lantaldearen irizpideak
    Forma arautuaren azalpenaz oharra

    gehituz: a) kategoria eta adibidea: "banatz.: bosna mila" eta b) AS gisa: "bosnako izlag."

    Informazio osagarria
    Atzizki jakin batzuen bidezko eratorriak

    -na

    bosnaka
    adb. Bosnako multzotan. Ontzako urreak bosnaka, hamarnaka eta hogeinaka ipintzen. Presoak bosnaka pasatzen ziren.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bosnaka

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: AS / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: AS / ElhHizt: + / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Eratorri-sare sistematikoki osatzekoak

    zenb.en eratorriak.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    adlag.

    bosnako
    adj. Jantokiko mahaiak bosnakoak ziren. Bosnako eta hamarnako multzoak egiten zituen.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Loturak

    Aztergaia: bosnako

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: - / EuskHizt: AS / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -na-ko.

    Informazio lexikografikoa
    Zerrendako formari azpisarrera dagokio

    bosna sarrerari dagokion azpisarrera.

    Kategoria

    izlag.

    bosniar
    1 adj. Bosnia-Herzegovinakoa, Bosnia-Herzegovinari dagokiona. Ik. herzegovinar. Bosniar soldaduak.
    2 iz. Bosnia-Herzegovinako herritarra.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bosniar

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    bosniar (herritarra).

    bosniera
    iz. Bosnian mintzatzen den hizkuntza. Ik. serbokroaziera.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bosniera

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    bosniera 'serbokroaziera'.

    bosoi
    iz. fis. Naturan aurkitzen diren bi oinarrizko partikula motetako bat. Ik. fermioi. Naturan bi motatako oinarrizko partikulak aurkitzen dira: bosoiak eta fermioiak. Fotoiak bosoiak dira. Higgs bosoia.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bosoi

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z7:HBL 2014-07-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak

    LBeh (2014-04-03): bosoi 166: Elhuyar 105 (gehienak “Higgs bosoia”), Berria 34 (guztiak dira “Higgs bosoia”), EiTB 16 (adib.: “Higgsen bosoia”), Argia 11 (“Higgsen bosoia”).

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    EPG: bosoi 1, Berria (“1983: W eta Z partikulak (bosoiak) aurkitu zituzten Carlo Rubbia eta Simon van der Meer zientzialariek”); ZTC: bosoi 16: UEU 13 (adib.: “Beraz, huts delakoak unitatea baino handiagoa izan beharko du, bosoien gasa deskribatu behar badu”), Elhuyar 3 (adib.: “gluoienak [8 mota daude] elkarrekintza bortitza, eta W eta Z bosoienak elkarrekintza ahula”).

    Zerrenda osagarriak

    BerriaEL2013: Higgs bosoia, (Higgsen bosoia*).

    Erdara/euskara hiztegietako datuak

    es bosón de Higgs / fr boson: Elhuyar: bosoi, Higgs bosoi (Fis) / Nolaerran: - / Zehazki: bosoi (Fis) / Labayru: - / Adorez5000: bosoi (Fis).

    Lantaldearen irizpideak
    Nazioarteko forma da, beste gabe onartzekoa

    Espezializatua bada ere, erabili egiten da.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    iz.

    Jakite-arloak

    Fis.

    Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

    Higgs bosoia.

    bospasei
    zenbtz. Bost edo sei-edo. Bospasei aldiz. Bospasei emakume eta gizon. Bospasei aita santu gelditzen omen zaizkigu oraindik azken juizio aurretik.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bospasei

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:EEBS:09 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua
    bospaseina
    banatz. Bakoitzari bost edo sei, bakoitzak bost edo sei. Bazkaritarako, bospaseina txitxirio ale eta ogi txiki bat.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bospaseina

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -na.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    banatz.

    bossa
    iz. mus. Brasildar musika herrikoia, jazzaren eragin handia duena. Marcio Faracoren doinu brasildarrak espero genituen ondoren, baina bossaren ordez Afrikako doinuek ezustean harrapatu zuten entzulea.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bossa

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z7:HBL 2014-07-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak

    LBeh (2014-04-03): bossa 49: Berria 33 (adib.: “Marcia Mariak bossa nova brasildarrera hurbilduko ditu ikusleak”, “hainbat estilo eta erritmoko melodiak prestatu dituzte, eta soul, be bop eta bossa hotsei hurbildu nahi izan dute”), EiTB 4 (adib.: “Joshua Redmanen saxoak distira egin zuen asteazkenean, eta Gilberto Gilen bossa novak gasteiztarrak limurtu ditu ostegunean“), Jakin (“Bossa novako izarra”), Argia 5 (adib.: “Itsasoko korronteei jaramon egin gabe, euskal bossatzat har dezakegun disko xuxurlaria egin du “), DiarioVasco 6 (“Latin jazz, rocka, bossa nova edo salsa besteak beste”, “tangoa, fadoa, bossa...”).

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    EPG: bossa nova : Berria 9 (“21:30ean hasita, jazz eta bossa nova doinuz beteko du Plaza Barria”), Herria (“jazz, bossa, nova...”), Joxemari Iturralde (“Honek argiak erdi-itzalita utzi zituen giro guztiz erromantikoa lortzeko, soilik lanparatxo bat utzi zuen piztuta argi gorrizta batez eta orain entzuten ari ginen musika bossa-nova kantekin osaturiko sorta bat zen”).

    Zerrenda osagarriak

    BerriaEL2013: musika. Bachata, blues, boogie-woogie, bossa, bossa nova, break, cool jazz, country, cumbia, dance, disco, flamenko, folk, free jazz, free rock, funk, garage, gospel, hardcore, heavy, hip hop, house, indie, jazz, jazz fusion, manbo, merengue, metal, new age, pachanga, pasodoble, pop, punk, rai, rap, reggae, reggaeton, rhythm and blues, rock-and-roll, runba, salsa, sanba, ska, son, swing, techno, thrash, trova, twist, txa-txa-txa, txarleston, txotis.

    Lantaldearen irizpideak
    Nazioarteko forma da

    Nazioarteko forma da, eta beste musika mota batzuekin batera sartzekoa.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    iz.

    Jakite-arloak

    Mus.

    bost
    1 zenbtz. Lau eta bat, 5. Eskuko bost hatzak. Bost edo sei lagunekin. Bost hilabete igaro zirenean. Bost mila gizon bezalatsu ziren. Berrehun eta hogeita bost. Bosten bat urte zituela. Lau haiek bostei eraso zietenean. Gure bost bokaleko sistema. Gipuzkoan seitatik bostek ez zekien euskara besterik.
    2 iz. Zenbaki arrunten segidan bosgarrena. Zenbaki bakoitza artelan bilakatzen zen bere esku trebeetan; bosta zen gehien gustatzen zitzaiona. Bost eta bi zazpi dira.
    3 (Data adierazteko). Gaur, urtarrilak bost. Apirilaren bostean joango gara. Datorren hilaren bostean.
    4 (Orduak adierazteko). Bostetan etorri zen. Goizeko bostak arte. Hirurak bost gutxi. Laurak bost gutxitan.
    5 zenbtz. Oso altutzat jotzen den kopuru zehaztugabe bat adierazten duen hitza. (Dagokion sintagma beti mugagabean, eta aditza batez ere singularrean). (Esaldi hanpatuetan edo harridurazkoetan erabiltzen da). Ik. hamaika 5. Bost negar egiten dituzte (edo dute) Euskal Herria utzirik. Bosti eman die sabeleko mina.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EHHE
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Esaera zaharrak

    Adinon da bost ume, alaba bi eta hiru seme. Hobe txori bat eskuan, ze ez bost zuhaitzean. Intxaurrak bost, hotsak hamabost.

    Aztergaia: bost

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB
    Lantaldearen proposamena: Z1:BatHizt 1994-01-13
    Lantaldearen proposamena: Z3:EEBS:07

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Jatorrizko forma

    bost, bortz

    Euskaltzaindiaren Arauak

    AS: bost axola izan (zait motakoa da hedatuena): bost axola zaizkigu auzokoak; ... eta bost: ari gara entzuten geureak eta bost; (nor) bere bostean: maizterrak beti beren bostean gogor.

    Lantaldearen irizpideak
    Beste batzorde batek argitzekoa da

    ik. Euskaltzaindiaren erabaki berria

    Forma arautuaren azalpenaz oharra

    AS gisa gehituz: bostetan .

    Informazio osagarria
    Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

    bost axola (zait erregimena dateke hedatuena: "bost axola zaizkigu auzokoak"); ...eta bost ("ari gara entzuten geureak eta bost); (nor) bere bostean ("maizterrak beti beren bostean gogor")

    bost axola izan
    zaio/dio ad.-lok. Ezer axola ez izan. (zaio motakoa da hedatuena). Bost axola zaizkigu auzokoak. Bost axola zaizkio mutil hari amaren aginduak. Bost axola zaigu non dagoen. Irakasleari bost axola dio horrek. Bost axola digu guri hori hala izanda ere.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
     

    Aztergaia: bost axola izan

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    AS: (zait motakoa da hedatuena): bost axola zaizkigu auzokoak.

    bost duroko
    iz. Bost duroko txanpona. Bost duroko bat patrikan.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bost duroko

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: ZS:HBL 2010-03-16 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    bost duroko "Bost duroko pastelak erosi ditu (bakoitzak bost duro balio) (V-arr), bosna duroko pastelak (G-azp); bost durotan pastelak erosi ditu (V-arr), bost duroon pastelak (G-azp)" Gte Erd 279; Ermano, bost duroko bat eman bear diak. Ag G 131. E? Bost durokoa? Zer dala ta? Ag G, Tori bost duroko paper au. Moc Damu, Tx B (“Bost duroko bat kastatutzeko dudan egondu etzera, / zuk orañ ere puska ederrak daramazkitzu etxera; / ondorenguak maite dituzu egiñagatik zartzera, / istimatuko zaitu semiak ola portatzen bazera”) // bost ogerleko Ain ugari egozan abelgorriak, zein, bost ogerlekoaz erosten zan idi bakotxa. Echta Jos, Bost ogerlekoko papera zidartuteko ba ta eztaukela" A.

    EEBSko datuak [laburduren azalpena]

    bost duroko 1, BBarand (“Aundiak ziran; bost duroko moneda aiña bai”).

    Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

    Ez dugu aurkitu ap. LurE, Harluxet.

    Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

    Ohiko izenlagunak dira EPG-ZTC corpusetan jasoak; cf. bost duroko hitz, ap. P. Lizarralde (“Eta etengabe esaten zituen bost duroko hitzak erakustearren ni animalia txiki eta ezjakina nintzela”, “nire anaiak bat-batean ateratzen zituen bost duroko hitzak zirela medio”, “Ohartu nintzen jada buruan sartu zitzaiola beltzarana bere bost duroko hitzekin kortejatu eta ni morroi moduan bazter utzi behar ninduela”); bost duroko txanpon (eta zigor, multa), ap. X. Etxabe (“Beste batzuek bost duroko zigorra ordaindu behar izan zuten”, "Gauza bakarrean ez datoz bat Jexuxen kontakizuna eta liburua: liburuak dionez, Jexuxek ere ordaindu egin zuen bost duroko multa”), J.M. Irigoien (“Egun batean, kaletik nindoala, zaletu batek ezagutu, bost duroko txanpona bota, eta keinu itsusi bat egin zidan, bere nazkaren adierazgarri, ezpainak zurrundurik eta soa zorrozturik”), J. Zabaleta (“bost duroko billete bat erakutsi dit”). // J. Etxeberria (“Ikasle batek bere eskuetan batzuetan 5 duroko eta besteetan 20 duroko txanpona gordetzen du”), P. Angulo (“Bost duroko bi txanponen artean, eta itsatsirik, duro bat kokatzen da”).

    Agertu den bost duroko bakarra: Consumer ("Super Mario Bross" bideojokoari egin dion doinuak jatorrizko bertsioarekiko leialtasun eta erritmo berbera ez ezik, arima eta malenkoniaren garraztasun sakona agertzen du, laurogeigarrenetako gazteek orduak eta bost duroko txanponak galtzen zituztela nostalgiaz oroitzean”); bost ogerlekoko 1, I. Irazabalbeitia (“Dokumentuaren hizkera hanpatua da, sarritan zehaztugabea, eta bost ogerlekoko hitzez eta kontzeptuz josiegia”); bost ogerleko 1, Berria (“Enfin, litekeena da ministroak politikariek horrenbeste maite duten jokoa besterik ez egitea, hots, bost ogerleko hitzak batu inork konprenitzen ez dituen esaldi ponposoak osatuz“).

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    EPG: bost duroko 8: Berria (“Egun batean, kaletik nindoala, zaletu batek ezagutu, bost duroko txanpona bota, eta keinu itsusi bat egin zidan, bere nazkaren adierazgarri, ezpainak zurrundurik eta soa zorrozturik”), Pello Lizarralde 3 (adib.: “nire anaiak bat-batean ateratzen zituen bost duroko hitzak zirela medio”), Xabier Etxabe 2 (adib.: “Beste batzuek bost duroko zigorra ordaindu behar izan zuten”), Joan Mari Irigoien (“Egun batean, kaletik nindoala, zaletu batek ezagutu, bost duroko txanpona bota, eta keinu itsusi bat egin zidan, bere nazkaren adierazgarri, ezpainak zurrundurik eta soa zorrozturik”), Josu Zabaleta (“Hargatik"; eta bost duroko billete bat erakutsi dit”); bost ogerlekoko 2 J. Sarrionandia (adib.: “Mundu guztiak esaten duena errepikatuko likek gutxi gorabehera,' esango du Andonik. 'Askatasuna, dirua, ohorea, duintasuna eta horrelako bost ogerlekoko berbez beteko likek ahoa”).

    Informazio osagarria
    Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

    Txanpon zaharrak.

    Eratorri-sare sistematikoki osatzekoak

    zenb. + iz. + -ko.

    Informazio lexikografikoa
    Zerrendako formari azpisarrera dagokio

    duro sarrerari dagokion azpisarrera.

    Formari buruzko oharrak

    Euskaltzainen oharrak

     - Erabakia: Osoko bilkura (2015-07-17): Onartua: bost duroko [AS s.u. bost]

    bost ezkutuko
    iz. Bost ezkutuko txanpona. Bost ezkutuko bat eman zion.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bost ezkutuko

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: EArau
    Lantaldearen proposamena: ZS:HBL 2010-03-16 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    Ik. OEH, s.u. bost (Mg CO: “bost eskudoko bat”; Izt C: “bost ezkutuko bat”). Cf. infra ezkutu.

    Lantaldearen irizpideak
    Tradizioak baztertu duen forma

    hedatu gabea.

    Informazio osagarria
    Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

    Txanpon zaharrak.

    Eratorri-sare sistematikoki osatzekoak

    zenb. + iz. + -ko.

    Formari buruzko oharrak

    Euskaltzainen oharrak

     - Erabakia: Osoko bilkura (2015-07-17): Onartua: bost ezkutuko [AS ezkutu sarreran]

    bost liberako
    iz. Bost liberako txanpona. Agerreko andereak bost liberako ederrik bazuen sakelan.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bost liberako

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z9:OEH-AS 2018-01-16 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    OEH: BOST-LIBERAKO. Moneda de cinco francos. Hartako ere behar, nola gastutako, / Nor nahik hirriskatu bi bortz liberako. Hb Esk 214. Egundaino nehork ez du serioski erran plomuzko edo ezteinuzko bost liberakoak balio duela zilharrezkoa. Elsb Fram 158. Agerrek egun guziez bortz liberakoa garbi atheratzen du... Agerreko anderiak bortz liberako ederrik bazien sakelan. JE Bur 59. Bideko dirua doidoi bildua dakote etxekoek, bizpalau bortz-liberakok baitaukate soberakin guzia. Ib. 207.

    bost liberako 2: Aizu (“Plastikozko lehen billetea bost liberakoa izango da eta Winston Churchill lehen ministro ohia zenaren irudia izango du”), Erlea (“Etxe batera sartzen zen,baina sartu ahal izateko, bost liberako billete baten erdia erakutsi behar izaten zuen”).

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    bost liberako 6: Matias Mugica 2 (“Luzaz bilatu, hamar liberako txanpona hartu, atzera utzi, eta azkenik bost liberakoa ateratzera deliberatu zen”), Isabel Arrigain 2 (“Hala, bost liberako diru batek balio duena zehaztu ahal izateko, hau jakin behar da”), Karlos Zabala 2 (“Emakume zahar handi-handi bat zen, sosak eta bost liberako txanponak lerrokatzen ziharduena”).

    Lantaldearen irizpideak
    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    Adierazle egokia eta erabilia; adibide gisa jasotzekoa.

    Informazio lexikografikoa
    Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

    Adibide gisa jasotzekoa libera sarreran.

    bostehun
    1 zenbtz. Bost bider ehun, 500. Bostehun gizon hamar milaren aurka. Bostehun mila. Bata mila pezetakoa eta bestea bostehunekoa.
    2 iz. Zenbaki arrunten segidan bostehungarrena. Bostehunaren aurretik noa. Bostehun eta bostehun mila dira. Mila bostehun eta berrogeian.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bostehun

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z1:Hletra 1992-05-28 Lantaldeak besterik gabe onartua
    bostehuna
    banatz. Bakoitzari bostehun, bakoitzak bostehun. Bostehuna mila.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bostehuna

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -na.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    banatz.

    Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

    bostehuna mila.

    bostehunaka
    adb. Bostehuneko multzotan.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bostehunaka

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1999-10-06 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -na-ka.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    adlag.

    bostehunen
    iz. Bostehun zati berdinetan banatu den zerbaiten zati bakoitza.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bostehunen

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -en.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    iz.

    Maiztasuna

    g.er.

    bostehungarren
    ord. Zerrenda batean aurretik laurehun eta laurogeita hemeretzi dituena (500.). Andres Urdaneta itsasgizonaren jaiotzaren bostehungarren urteurrenean.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bostehungarren

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -garren.

    bosteko
    1 iz. Bost gauza berdinek osaturiko gauza.
    2 adj./iz. Joko kartez mintzatuz, sail bereko bost irudi dituena. Bosteko urrea. Bosteko pika.
    3 iz. lgart. Eskua. Ekarzu bosteko hori! Bostekoa luzatu zion. Bostekoa estutu.
    4 iz. mat. 5 zenbakia. Hiru bateko eta bosteko bat dauzka 1115 zenbakiak.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bosteko

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    bost Naipes: el cinco. Etxba Eib (“Bostakin urten dau triunfotik”), bosteko "El cinco (en el juego de naipes), bosteko A DBols s.v. cinco. Etxba Eib ("Bostekua. Naipes: el cinco. Bostekuakin azkenak eiñ dittu"), Lek EunD (“Seiek bostekoa; bostekoak laukoa... [...]”).

    EEBSko datuak [laburduren azalpena]

    Ez dugu aurkitu.

    Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

    bosteko. HiztEn (bosteko urrea), LurE.

    Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

    Zehazki: bosteko; (el cinco de oros) bosteko urrea; HiruMila: bosteko (bosteko urrea); ElhHizt: bosteko, (el cinco de oros) bosteko urrea.

    Bestelakoak

    Ik. bosteko sarreran "1 iz. Bost gauza berdinek osaturiko gauza; joko kartetan, sail bakoitzeko bosgarren zenbakia. Bosteko urrea".

    Lantaldearen irizpideak
    Forma arautuaren azalpenaz oharra

    bosteko urrea, bosteko pika adibideak eransteko eskatuz.

    Informazio osagarria
    Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

    kartak: ik. oharra s.u. bateko.

    Formari buruzko oharrak

    Euskaltzainen oharrak

     - Erabakia: Osoko Bilkura (2015-09-25): bosteko iz.: bosteko urrea, bosteko pika.

    bosten
    iz. Bost zati berdinetan banatu den zerbaiten zati bakoitza. Bi bosten. Segundo bosten bat. Azken kopuruari bostena gehituz.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bosten

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArau58
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak besterik gabe onartua
    bostetan
    1 adb. Bost aldiz.
    2 adb. Ipar. Askotan. Bostetan geroztik negar egiten dut.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia
    Loturak

    Aztergaia: bostetan

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: - / EuskHizt: AS / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -n: -etan.

    Informazio lexikografikoa
    Zerrendako formari azpisarrera dagokio

    bost sarrerari dagokion azpisarrera.

    Erabileremu dialektala

    Ipar.

    Forma baten adiera(k)

    1 bost aldiz. 2 askotan.

    bostorri
    iz. Arrosaren familiako landarea, zurtoin etzanak, lore horiak eta bost orritxoz osaturiko hostoak dituena (Potentilla reptans). Bostorriaren sustraia sendagintzan erabiltzen da. Bostorri hostoekin egindako ukendua.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bostorri

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: Ik. zaingorri (bostorri) / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

    Informazio osagarria
    Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

    zenb. + iz.

    Informazio lexikografikoa
    Kategoria

    iz.

    Landare eta animalien taxonomi izena

    Potentilla reptans.

    bostortz
    1 iz. Bost edo lau hortzeko goldea. Aitzurra, goldea, laiak eta bostortza. Goldez edo bostortzez lurra urratzen den bezala.
    2 iz. Bost hortzeko sardea.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Aztergaia: bostortz

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

    Informazio osagarria
    Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

    zenb. + iz.

    bostun
    1 iz. mus. Eskalako nota batek eta ondoz ondoko goranzko edo beheranzko lau notek osatzen duten bitartea.
    2 adj. mus. Bitarteez mintzatuz, eskalako nota batek eta ondoz ondoko goranzko edo beheranzko lau notek osatzen dutena. Bostun bitartea.
    3 adj. mus. Akordeez mintzatuz, hiru notaz, nota batetik bestera hirudun bitarteak utziz, eratzen dena. Akorde bostuna.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bostun

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: EArau 2005-09-23
    Lantaldearen proposamena: Z4:EEBS:16 1998-06-10 Lantaldeak erabaki gabe utzia

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    Ik. OEH argitaratuan testu-lekukotasunik gabeko bostun eta bostdun: "[...] zortziko, y mejor zortzidun amarko y mejor amardun [...]. Por esta misma razón laudun a la cuarteta, bostdun a la quintilla" Lar Gram. 382. "Quintilla, metro, bostuna" Lar.

    EEBSko datuak [laburduren azalpena]

    bostun EB 17: B. Arana Martija 14 (adib.: "Sol-Mi bitartea goranzko hiru bostunen bidez osatzen da"), L. Fz. Imaz 3 (adib. "Doitasun bakarra, ondoz ondoko 21 bostunentzat zortziduneko 21 teklako teklatuz lor liteke").

    Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

    bostun : HiztEn, Euskalterm 4 (hauetan akorde bostun gehitu 'acorde de quinta aumentada'; akorde bostun 'acorde de quinta'; bostunen serie orokor 'serie general de quintas') // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, LurE.

    Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

    bostun : ElhHizt // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, XarHizt, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

    Erdaretako formak

    Erdal quinta / quinte formen ordainak: bostarteko : XarHizt, Casve FE; bosteko : HiruMila; bostun : ElhHizt // Ez dugu aurkitu ap. Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG FB, T-L LBF, PMuj DCV, Azkue Aurkibidea.

    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

    Lantaldearen irizpideak
    Forma onartzeko eragozpenak aipatu ditu lantaldeak

    Bebil (forma berri tradizioak bermatu gabea; Musikan, es quinta / fr quinte adierazteko proposatua).

    Informazio osagarria
    Atzizkien araberako erabakiak

    -dun.

    Formari buruzko oharrak

    Euskaltzainen oharrak

     - [E116]: 'Lantaldeak dioen gisa, nik ere ez nuke aipatuko. Bereziegia da oraingo itzulian sartzeko'.

     - Erabakia: Erabakia (2005-09-23): 'ez sartu'.

    bosturteko
    iz. Bost urteko aldia. Zu izan zara taldearen lemazaina bosturteko miragarri honetan. Azken bosturtekoan, egia esan, izan dugu zer ospaturik.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bosturteko

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:EEBS:26 1998-06-10 Lantaldeak erabaki gabe utzia
    Lantaldearen proposamena: Z11: LBeh65 2022-11-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    cf. supra bosturte

    EEBSko datuak [laburduren azalpena]

    bosturte 3 (cf. supra); bosturteko EB 7: GAO 1989 2 ("%5eko bi biurtekoen eta %7ko bosturtekoen zenbatekoa Taula Erantsietan ezarritako antzinatasun oinarrien gain kalkulatuko da kategoria bakoitzerako", "Antzinatasun osagarri pertsonala ezartzen da, %5ekoa bi biurtekotako eta %10ekoa zazpi bosturtekoetako bakoitzean, momentu bakoitzean indarrean dagoen gutxienezko alokairu interprofesionalaren arabera kalkulaturik"); UZEI 4 ("1917ko Urriko Iraultza gertatu eta berehala, munduko lehenbiziko estatu kolektibistak ez zituen bosturteko planak ezarri", "Lau urte beranduago, 1929an, lehenbiziko bosturteko plana jaiotzen da", "ekonomiaren egiturazko aldaketak aurrikusten dira eta horiek epe ertainerako planaren bidea irekitzen dute, bosturteko planarena", "Azkenik, bosturtekoa, urtebeteko planetan banatzen da, eta, ez dira ahaztu behar egiten diren plan bereziak"); Biztanleria 1975-1990 ("1976-80koaren inguruan, hirurogeitamargarren hamarkadako bigarren bosturtekoari dagokiona").

    Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

    bosturteko : DFrec 1, AB50 2 (eta kinkenal 2), HiztEn, Euskalterm 2 (eta kupoaren bost urtetarako lege; bost urterako plan). Ez dugu aurkitu ap. AB38, LurE.

    Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

    bosturte(ko) : HiruMila (cf. supra), ElhHizt, PMuj DVC (bost-urte, bost-urteko #mdash# cf. supra). Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA.

    LB: 65; ETC: 258

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    Elhuyar: bosturteko iz. lustro, quinquenio datorren bosturtekoan gari-ekoizpena bikoiztu egin behar da: hay que doblar la producción de trigo en el próximo quinquenio / Adorez: bosturteko 1 quinquenio, lustro. 2 adj. quinquenal / Labayru: bosturteko 1 iz. quinquenio, lustro. Bosturteko bi bete ditu lanean. 2 izlg. quinquenal / NolaErran: bost urteko kargualdi/agintaldi.

    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

    biurteko, hirurteko, milurteko araututa daude.

    Lantaldearen irizpideak
    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    Jasotzekoa da biurteko, hirurteko, milurteko formekin egin den bezala.

    Informazio osagarria
    Eratorri-sare sistematikoki osatzekoak

    zenb. + iz. + -ko: eraikuntza libreak izan litezkeela aipatu da (ez elkarketako paradigma emankorra), eta batera berrikustekoak dira (cf. supra biurteko).

    Formari buruzko oharrak

    Euskaltzainen oharrak

     - [E116]: 'aurrekoan bezala, orduan, lantaldeak aztertu behar du'.

     - Erabakia: Erabakia (2005-09-23): 'aurrekoa bezala'.

    bota ahala
    1 adb. Bota bezain laster. Plater bana hartu, eta andreak bota ahala, jan zuten babarruna.
    2 adb. Bota ahal den guztia, bota ahal den beste. Ik. jauts ahala; goi eta behe 2. Euria bota ahala dihardu.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bota ahala

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z4:HBL 1998-06-10 Adibide gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    ik. OEH: AS

    Bestelakoak
    Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

    HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: AS / EskolaHE: -

    Informazio osagarria
    Esapideei dagokien sistematika

    ahala.

    Informazio lexikografikoa
    Zerrendako forma adibide gisa ematekoa da

    adib. gisa eskaintzekoa bota sarreran ("plater bana hartu, eta andreak bota ahala jan zuten babarruna").

    bota ahalean
    adb. Bota ahala, bota ahal den beste. Euria bota ahalean ziharduen.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: bota ahalean

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z6:LBeh 2013-12-17 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Lantaldearen irizpideak
    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    adierazle egokia da, eta onartzekoa.

    Informazio lexikografikoa
    Zerrendako formari azpisarrera dagokio

    Azpisarrera gisa sartzekoa bota sarreran.

    Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

    Euria bota ahalean ziharduen.

    Formari buruzko oharrak

    Euskaltzainen oharrak

     - Erabakia: Osoko bilkura (2014-12-19): bota ahalean: euria bota ahalean ziharduen. [azpisarrera gehitu]

    bota eta bota
    adb. Behin eta berriz botatzen. Elkarri loreak bota eta bota ibili dira. Izotza egin duela-eta, larrialdiari aurre egiteko, gatza erabiltzea ulertzen dugu, baina ez negua dela-eta gatza bota eta bota aritzea ezelako kontrolik gabe. Euria, bota eta bota.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
     

    Aztergaia: bota eta bota

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Lantaldearen proposamena: Z9:OEH-AS 2018-01-16 Azpisarrera gisa onartzekoa

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Txostenak
    OEHko datuak [laburduren azalpena]

    OEH: BOTA ETA BOTA. a) Arrojando continuamente. Bota ta bota lorak amaitu arte. Ag Kr 221. Ontziak bota ta bota an zijoan dantzan diruak balio zituan olioa. Anab Poli 61. Bonba andiak bota ta bota / danak kiskaldu artean. FEtxeb 59. Euria etzuan atertzen. Bota ta bota. BBarand 147. Geroxeago, ni aizkoran asi baño leen, euria bota eta bota. Ura giroa! Albeniz 151. b) Diciendo. Bota ta bota, bape utsik egin barik, esan eban "Aita Gurea" azkeneraiño. Bilbao IpuiB 75.

    bota eta bota 11: Deia (“Ondoko taberna zulo batean Alex ikusi genuen, begiak makina txanponjale baten pantailatik hamar zentimetrora itsatsita, errubloak bota eta bota"), Berria 7 (“Juanma Lillo mezu baikorrak bota eta bota ari da azken aldian”), EiTB 3 (“Hauek bota eta bota ari dira”).

    Beste (edozein) iturritako erabilerak

    bota eta bota 22: Berria 3 (“Askok loreak bota eta bota ari dira haren jardunarekin txora-txora eginda.”), Herria (“"Demoen" auzi denboran, auziperatuak kanporatu dituztelarik eta poliza hasi delarik nigar egin-arazteko batzu bota eta bota, Bob Edme argazkilari ezagutua kolpatua izan da”), Pello Zabala 3 (“Horrek ez du ezartzea lortzen; jardun eta jardun, bota eta bota, dakarren abiaduran antzematen zaio”), Karlos Zabala 3 (“Gau eta egun ziharduten suei egurra bota eta bota, eta haien ke lainoa sakabanatu egiten zen astiro zingiradi itzelaren gainetik”), Jon Arretxe 2 (“Ura buru gainetik bota eta bota ibili naiz, ia zorabiaturik, tarte laburrak eginez aretoaren erdiko marmolgunean etzanda”), Harkaitz Cano 2 (“Bota eta bota ari da duela bi egun”), Iñaki Mendiguren (“Harryk erantzun nahi zion arazoa ez zela askoz okerragoa izango ahotik bareak bota eta bota jardutea baino, baina ezin izan zuen, Hagriden melaza-gozokiak matrailezurrak itsatsita utzi zizkion eta”), Joxerra Garzia (“han geratu da, argazkiak jasotzen duen unean bezala, txanponak bota eta bota”), Patxi Zubizarreta (“Jendea harrika hasi zitzaien eta haiek, amorrazioak harturik, kokoak bota eta bota aritu ziren.”), Koro Navarro (“Eta horra non ikusi genian Don Karlos harroputz hori, bere batailoi izugarriekin, granadak bota eta bota, zertarako eta gero lasterka Berara ihes egin behar izateko”), Fernando Morillo (“Euriak montzoia balitz bezala jarraitzen zuen, bota eta bota”), Pako Aristi (“ikusten omen du ontzitxora listua bota eta bota, aparra loditzeko”).

    Lantaldearen irizpideak
    Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

    Adierazle egokia eta oso erabilia; jasotzekoa azpisarrera gisa.

    Informazio lexikografikoa
    Zerrendako formari azpisarrera dagokio

    Azpisarrera gisa jasotzekoa bota sarreran.

    bota1, bota, botatzen
    1 du ad. Jaurti. Zuen artean bekaturik ez duenak bota diezaiola lehenengo harria. Uretara, surtara, errekara bota. Leihotik behera bota. Betiko su eta garren artera bota zituen Luzifer eta haren jarraitzaileak.
    2 du ad. Norbaitek leku garai batetik jauzi egin bere buruaz beste egiteko. (bere burua leihotik bota eta kideko esapideetan). Bere burua leihotik bota eta hil zen. Nire burua Urrexolako harkaitzetik behera botako dudala.
    3 du ad. Eraikinez, zuhaitzez eta kidekoez mintzatuz, eraitsi, lurrera erorarazi. Ni bizi nintzen etxea bota behar omen dute. Botatzen den zuhaitz bakoitzeko lau landatzen ditugu. Presak eta etxeak botatzen edo zubi zaharrak bota eta berriak egiten ikusten hasi gara.
    4 du ad. Landareez mintzatuz, (lore, sustrai, kimu...) berriak sortu. Ik. loratu; sustraitu; kimatu 2. Orain belar berria hasi da jaiotzen, orain daude arbolak lorea botatzen. Zenbait kulturatan zuhaitzak lurraren eta zeruaren lotura adierazten du; lurrean botatzen ditu sustraiak eta gorantz edo zerurantz altxatzen da. Hurrengo udaberrian ernamuin berriak botako dituzte. Adar beretik ondu diren fruituak dira, enbor batek bota dituen adar bi. Kimuak eta loreak bota zituen.
    5 du ad. Eguraldiari buruzko zenbait gertakariz mintzatuz (euriaz, elurraz...), gertatu. Bat-batean, zaparrada ederra bota du.
    6 du ad. Bidali, nonbaitetik alde eragin, kaleratu. Etxetik bota zuen. Lan egiten zuen tokitik bota dute. Jesuitak Espainiatik bota baino urte pare bat lehenago.
    7 du ad. Ahoz esan edo kantatu. Ik. jaulki 2. Gezur biribilik bota gabe. Hauen enbido eta are hordagoari eduki ozena botea zion Larramendik.
    8 du ad. Izerdiaz, malkoez eta kidekoez mintzatuz, kanpora atera, isuri. Ateratzen dute sutegitik agoa, ez izerdi tanta eta bero asko bota gabe. Ura edan behar duk, izerdi asko bota duk. Debalde bota ditut malkoak. Ez zuen malkorik bota elizkizunean. Agortuko dira zeruko hodeiak eta ez dute ur-tanta bat ere botako.
    9 dio ad. Ostikoez mintzatuz, eman. Ostikada bota zion astoak.
    10 du ad. Usain txarraz mintzatuz, dagoen tokitik kanpora hedatu. Pattar-usaina botatzen zuela ahotik goizetan. Usain txarra bota.
    11 dio ad. Jaki bati (ongailu bat edo kideko bat) erantsi edo gehitu. Ik. gatza bota. Batzuek martorria eta menda botatzen diote.
    12 du ad. Isurkari bat ontzi batera isuri. Bota ezazu emeki-emeki libra-erdi bat olio. Ipintzen da lurra edo errautsa saski batean, botatzen zaio ur irakina.
    13 du ad. Hil, bereziki piztia bat. Ik. akabatu 2. 128 kiloko basurdea bota zuten Larraunen.
    14 du ad. Higiarazi. (Gorputzaz mintzatuz, aurrera bota, aurrerantz bota esapideetan). Ik. atzera bota 1. Aurrera bota zuen gorputza. Bi besoak zabalik eta gorputza aurrera botata. Haurra tente jarriko dugu, pixka bat aurrerantz botata.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia

    Esaera zaharrak

    Arrainik ez den urera ez bota sarea.
    bota2
    iz. Oinetako mota sendoa, oina eta zangoaren behealdea estaltzen dituena. Botak jantzi.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia
    bota3
    iz. Sakea. Berak bota, berak errefera.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     
    Azkue Hiztegia
    botagale
    iz. Goragalea. Ik. botagura; botalarri.
    OEH
          Lexikoaren
    Behatokia     XX. mendeko
    corpusa     EHHA
          EEC
     

    Aztergaia: botagale

    Iturria:

    Kodea [?] Data Proposamena
    Araua: Z3:EArauB
    Lantaldearen proposamena: Z3:HBB 1994-01-13 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

    Formari buruzko datuak

    Erabilerak
    Bestelakoak
    Euskaltzaindiaren Arauak

    Sin. botagura, botalarri.

    Informazio osagarria
    Sinonimoa(k)

    cf. botagura, botalarri

    Orrialde guztiak:
     

    Azkue Biblioteka eta Artxiboa

    ORDUTEGIA
    9:00 - 14:00

    Azkue Biblioteka eta Artxiboa Euskaltzaindiaren zerbitzura dago. Horrez gainera, zabalik dago ikertzaile ororentzat, eta bere ahalbideen neurrian euskal kultura gaien ikerkuntza eta hedapena sustatzen eta laguntzen saiatzen da.

    Bibliotekaren katalogoa Artxiboaren katalogoa
    ERAKUSKETA BIRTUALAK

    Egoitza

    • B
    • BIZKAIA
    • Plaza Barria, 15.
      48005 BILBO
    • +34 944 15 81 55
    • info@euskaltzaindia.eus

    Ikerketa Zentroa

    • V
    • LUIS VILLASANTE
    • Tolare baserria. Almortza bidea, 6.
      20018 DONOSTIA
    • +34 943 42 80 50
    • donostiaordez@euskaltzaindia.eus

    Ordezkaritzak

    • A
    • ARABA
    • Gaztelako atea, 54
      01007 GASTEIZ
    • +34 945 23 36 48
    • gasteizordez@euskaltzaindia.eus
    • G
    • GIPUZKOA
    • Tolare baserria. Almortza bidea, 6
      20018 DONOSTIA
    • +34 943 42 80 50
    • donostiaordez@euskaltzaindia.eus
    • N
    • NAFARROA
    • Oliveto Kondea, 2, 2. solairua
      31002 IRUÑEA
    • +34 948 22 34 71
    • nafarroaordez@euskaltzaindia.eus

    Elkartea

    • I
    • IPAR EUSKAL HERRIA
    • Gaztelu Berria. 15, Paul Bert plaza.
      64100 BAIONA
    • +33 (0)559 25 64 26
    • +33 (0)559 59 45 59
    • baionaordez@euskaltzaindia.eus

    Euskaltzaindia

    Hizkuntza baliabideak

    Azkue Biblioteka eta argitalpenak

    pin up casino- Online casino in India

    Orokorrak