Euskaltzaindiaren Hiztegia

Txostenaren laburpena

Ez dugu aurkitu corpusetan eta OEH argitaratuan.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

bolido : HiztEn (1 Astron; 2 hed. Oso azkar doan pertsona edo objetua #mdash# automobila bereziki), LurE, Euskalterm 1. Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

bolido : ElhHizt, HiruMila, Casve EF. Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FB, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

Erdal bólido/bolide formen ordainak: bolido : ElhHizt (1 Astron; 2 fig. Bólido: Nire bolidoarekin hamar minututan han gara), HiruMila; ortzarri : Casve FE, HaizeG FB, T-L LBF. Eta gainera: PMuj DCV: (aerolito) ostarri, oltz-arri, zeru-arri. Ez dugu aurkitu ap. Lur EG/CE eta EF/FB, Azkue Aurkibidea.

Erdaretako formak

fr (DLLF): bolide; it (S. Carbonell): (Meteor) bolide; ca (DCC): bòlid; en (Collins): (Astron) meteorite. (Aut) racing car, hot-rod; car; (Náut) powerboat, speedboat; de (Langenscheidts): Bolid, Meteor(stein), Rennwagen, Bolid(e).

Kategoria

iz.

Jakite-arloak

Astron.

Forma baten adiera(k)

meteoritoa.

Euskaltzaindiaren Arauak

Heg. h. bolaluma.

Euskaltzaindiaren esku utzi da forma erabakitzea

ik. oharra, s.u. bolaluma

Euskaltzaindiaren Arauak

bolikostar (herritarra).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

bolinara.

Kategoria

iz.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

(itsasontzietako soka).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: AS / EuskHizt: AS: azalpen berritua / HiztEn: AS / LurE: AS / ElhHizt: - / EskolaHE: AS

Atzizkien araberako erabakiak

-ra.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

bolina sarrerari dagokion azpisarrera.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

dultzaina.

Sektore jakin bateko informazioa

Laburtzapenak: Venezuela.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

bolivar: HiztEn-LurE.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

bolivar: Estilo Liburua.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Monetak: iz. (Venezuelako dirua). Oharra: bolivar honen eta ondoko boliviano formaren -v- / -b- auzia erabakitzea Onomastika batzordeari dagokio, 38. arauan Bolivia / boliviar -v-dunak ageri baitira, batetik, eta, bestetik, bolibartar -b-duna (Venezuelako Bolibartar Errepublika).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

bolivarista 1, X. Mendiguren B. ("Cartagenako bolivaristek uko egiten zioten konstituzio berria eta agintari berriak onartzeari" — eta bolivartiar: "Vinicio Romero Martínez historialari bolivartiarra").

Beste (edozein) iturritako erabilerak

bolivarismo: Berria 2005-11-24 ("Zer ekarpen egin dezakete sozialismoak eta bolivarismoak XXI. mendeko munduko gizarteari?").

Euskaltzaindiak euskara baturako proposatua

bolibartar bakarrik jaso da, x-tar osaerakoak aztertzean, forma hori eman baitu 38. arau berrituak ("Venezuelako Bolibartar Errepublika"); badirudi x-ismo / -ista osaerakoei ere -b- grafia legokiekeela (nahiz -v-dunak izan Bolivia eta boliviar).

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak.

LBeh (2014-04-03): bolivartar 32: Berria 26 (adib.: “Venezuelako ordezkari bat ere izango dugu, hango errepublika bolivartarraren esperientzia azaltzeko”), EiTB 6 (adib.: “Atzerri politikan, batzuetan, Lulak eta Bacheletek ordezkatzen zuten ezkerra moderatuarekin egin zuen bat , eta beste batzuetan Chavezem eta Moralesen bloke bolivartarrarekin, nahiz eta bere diskurtsoa ez hain erradikala izan”); bolibartar 9: Berria (“ALBA Ameriketako Herrien Itun Bolibartarra eta Unasur Latinoamerikako Nazioen Batasuna bertan izango dira, besteak beste”), EiTB 4 (adib.: “berriro presidente izendatzeko konstituzioak aldatu dituzten Chavez venezuelarrak eta Morales bolibartarrak Zelayaren alde hitz egin dute”), Argia 4 (adib.: “Liderrarekiko kultuaren zantzuak ageri dira Hugo Chavezen jardunean, iraultza bolibartarraren etorkizunarentzat arriskutsua izan daitekeena, eta sakonago aztertuta badira kritikagarriak diren beste alor ugari ere”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: bolivartar 17: Berria 14 (adib.: “Otsailaren 29an izandako 500.000 bolivartarren manifestazioarekin eta Hugo Chavez presidentearen hitzaldi traszendentalarekin Venezuelako Iraultza Bolivartarra fase antiinperialista zabalean sartu zen”), Pako Aristi 3 (adib.: “hori gaur gertatzen da hemen, Venezuelako Errepublika Bolivartarrean”).

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2013: bolivartar. Simon Bolivarren jarraitzailea; ALBA. Gure Amerikako Herrientzako Aliantza Bolivartarra. Laburturik: Amerikarako Aliantza Bolivartarra.

Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

EArau38: “Venezuela. Venezuelako Bolibartar Errepublika”.

Onomastika batzordeak argitzekoa

Onomastikako batzordeari egingo zaio kontsulta, erabakia hartu aurretik.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Monetak: iz. (Boliviako dirua). Oharrak: a) Onomastika batzordeak erabakiko du -v-/-b- auzia; b) -ano amaiera dagokio, forma hori baitu frantsesez, ingelesez eta alemanez ere.

Maileguen egokitzapen sistematikoa

-ano.

Euskaltzaindiaren Arauak

boliviar (herritarra).

Jatorrizko forma

sumendi, (bolkan)

Euskaltzaindiaren Arauak

bolkan* e. sumendi.

Erdaretako formak

OfQuLF: montagne pouvant émettre de la lave || Vulcain || dieu du Feu et du Travail des métaux dans la mythologie romaine.

Nazioarteko forma da, euskal baliokidearekin batera onartzekoa

Euskara batuan hobestekoa

Ik. sumendi

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak.

LBeh (2011-03-03): bolkaniko 5 ager.: Itxaro Borda (“Santorini uhartean, Sartrerekin egin zuen oinezko hauts-bide berdina zapaldu genuen Thiratik Oiara kaldeira bolkanikoaren gainaldetik”), Xabier Martin (“Gidoiari jarraiki, kamerak urrutirago ere eraman zituzten, ordea. Wyomingeko basamortuan, Yellowstongo parke nazionalean eta Mexikon ere filmatu zuten, Yucatan penintsulako heriotzaren krater inguruetan, baita Islandiako glaziarretan eta paisaia bolkanikoetan ere”), Ixiar Zubiaurre (“Samoako uharte bolkanikoetan, izan ere, ezin uka daitezke klima aldaketaren ondorioak badaudela”), Iñigo Astiz (“Txuleta bat jatean, igarri egiten da zaporean ikatz sua edo harri bolkanikozko sua erabili den prestatzeko”), Berria (“Atmosferan eraldatua izan aurretik ehunka urte soilik irauten duen gasaren iturria zein izan zitekeen aztertzerakoan hiru ziren aukerak: meteoritoek eramana izatea, jarduera bolkanikoak eta urak sortu izana edota bizidunek sortua izatea”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: bolkaniko 14: Berria 5 (“Planeta aktiboa izan da, bai ikuspuntu bolkanikotik eta bai ikuspuntu hidrologikotik ere”, “Iturri bolkanikoa izango ote du edo iturri organikoa?”, “Lehen bizidunen aztarnak aurkitu dituzte arroka bolkanikoetan”, “Hegoafrikan zientzialariek Lur planetan bizi izan ziren lehen izakien arrastoak aurkitu dituzte arroka bolkanikoetan”, “oraingoz ez dute Marten eremu bolkanikorik aurkitu”), Ainara Argoitia (“Izan ere, lau uharte bolkanikok osatzen dute: Henderson, Ducie, Oeno eta Pitcairn”), Aritz Garate (“Urrea material bolkanikoan barreiatuta dago”), Kristina Berasain (“Polinesia, uharte anitzak grezieraz, jatorri bolkanikoa duten bost uhartediz osatuta dago”), Jesus Mari Begoña (“harri bolkaniko horrek sortzen dituen irisazioak entzun genituen instrumentuen muturreko erregistroekin eginda”), Javi Cillero (“Une hartan, zatika ari ziren igarotzen Mono Lake aintziraren ondoko harri bolkanikoak hegazkinaren leihotik”), Aingeru Epaltza (“Fernanek gau bolkaniko bat du amets”), Karlos Zabala (“Ur gezazko putzu izugarri handi horri mendi bolkaniko sorta aparta batek jartzen dio markoa”), Ramuntxo Etxeberri (“Eremua nahiko bolkanikoa da”), Joxe Austin Arrieta (“baliteke behinolako animalien bizkarralde zorrotzen antza izatea, baina nik badakit harkaitzak direla, harriak, bolkanikoak seguru aski”).

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

bolkaniko: ElhHizt, Euskalterm 1; Ez dugu aurkitu ap. HiruMila, EuskHizt.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Euskaltzaindiaren Arauak

bolkan* e. sumendi, bolkanismo

Forma erabilia da, giro batzuetan "ahantzia" izan arren

forma erabilia.

Zalantzazkoa da mailegua, lantaldeak zalantzak baititu horren premiaz

bolkan oinarria saihestekoa izanik, ba al dago onartzerik izenondo erreferentziala? Eta behar al da?

Izenondo erreferentzialak

-iko izond. erref.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu bolkan- edo bulkan- formakorik aurkitu.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

bolkan- formako eratorriak 16 aldiz jaso dira, eta bulkan- formakoak 4 aldiz (ez dugu volkan- / vulkan- formakorik aurkitu): bolkanezko 1, NZ; bolkaniko 12 (Gasteiz, OinEntz/1, J. Elorza, J.A. Fernandez 2, GaztEntz/1, A. Martinez, Elhuyar, NaturZ 1996, GeolBiol, BiolGeol/DBHO, J. Cillero); bolkanismo 1, J.A. Fernandez 2, BiolGeol/DBHO); bulkaniko 1, J.A. Fernandez; bulkanismo 2, J.A. Fernandez; bulkanizatu 1, TeknolMekan.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

HiztEn: bolkaniko, bolkanismo, bolkanologia, bolkanologo; bulkanismo (ik. bolkanismo), bulkanizatu, bulkanizazio; LurE: bulkanizatu, bulkanizatze, bulkanizazio, bulkanizitate, bulkanologia; Euskalterm: bolkaniko, bulkanizatu, bulkanizazio, bulkanizatze.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

ZTC: bolkaniko 136; bolkanismo 9; bolkaniklastiko 3; bolkanogeniko 2; bolkanoklastiko 2; bolkanosedimentario 2; bolkanologia 1 // bulkanismo 12; bulkanizatu 2; bulkanismo 3; bulkanizazio 3 // EPG: bolkaniko 14 (Berria 9; J.A. Arrieta, J. Cillero, A. Epaltza, R. Etxeberri, K. Zabala), bulkanologo 1 (A. Urkiza); ez dugu volkan- eta vulkan- formako eratorririk aurkitu.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

ElhHizt: bolkaniko; bolkanismo; bolkanologia; bolkanologo; EskolaHE: bolkaniko // Ez ditugu aurkitu ap. EuskHizt, HiruMila, Lur EF/FE eta EG/CE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

'volcanismo, volcánico/volcanique, volcanisme' eta abarren ordainak hiztegietan: Zehazki: bolkaniko (eta sumendi-), bolkanismo; bulkanismo (Geol.), bulkanizatu, bulkanizatze, bulkanologia, bulkanologialari, bulkanologo; ElhHizt: bolkaniko; sumendi- (hitz-elkarteetan); bolkanismo; bulkanizazio; bulkanizatu; bolkanologo; bolkanologia; HiruMila: 1 (relativo al volcán) sumendi-, sumendiko; 2 (formado de volcanes) sumendizko; 3 (abundante en volcanes) sumenditsu; Casve FE: sümendi-, sümendiko; (ardent) sühar, sütsü, südün, gartsü; HaizeG FB: sumendiko, garmendiko; PMuj DCV: 1 (relat. al volcán) sumendiko, sumendi-(arri = piedra volcánica) 2 (formado de volcanes) sumendizko (lurrak = tierras volcánicas) 3 (muy fogoso, vehemente) sutsu, sudun, suar, suzko, gartsu, gori // Ez ditugu aurkitu ap. Lur EG/CE eta EF/FE.

Erdaretako formak

fr (DLLF): volcanique; (Le PRobert): volcanique, volcanisme, volcanologie / volcanologique / volcanologue; vulcaniser, vulcanisation; en (Collins): volcanic; it (S. Carbonell): vulcanico, vulcanismo; de (Langenscheidts): vulkanisch, Vulkanismus.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

EIH: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Antzekoa da gaztelaniaz eta frantsesez (betetzen du "gutxieneko baldintza")

vol- formakoa da es-fr-en; vul- formakoa de-it.

Euskaltzaindiak euskara baturako proposatua

Forma arautua da, eta cf. bulkanizatu eta bulkanizazio proposatuak.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

LB 32 (Aizu 1, Argia 18, Berria 8, Deia 3, Elkar 1, Uztarria 1); ETC 136

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: 0 / Adorez: 0 / Labayru: 0 / NolaErran: 0.

Erdaretako formak

es bollera; fr gouine: Elhuyar: 3 s.f. (col.) (a veces despectivo) lesbiana / Adorez: Ez da jaso ‘lesbiana’ adierakorik / Labayru: 2 s.f. (vulg.) Lesbiana lesbiana, emakume | andra(zko)/andre(zko) homosexual / NolaErran: lesbiana / BerriaEL: bollera, bollo (boilera*, boilo*). Lagunarteko hizkeran, lesbiana. Inoren esanetan bakarrik erabiltzekoak.

lesbiana adj./iz. Emakumeez mintzatuz, homosexuala dena. Emakume lesbiana batek bikotekidearen semea adoptatu du. Lesbianen arteko harremanak.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Sartu ‘Lesbiana’ definitzailearekin eta dagozkion markekin.

Erabileremu dialektala

Heg.

Mailak

Lgart.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Zerrendakoa erabileremu geografiko-dialektal mugatukoa da

Ik. bala-bala, barra-barra.

Kategoria

adlag.

Kategoria

iz.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

bataioaren ondoren aita-ama pontekoek banatzen duten diru xehea.

Kategoria

iz.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

bataioaren ondoren aita-ama pontekoek banatzen duten diru xehea.

bolondres iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, bolondres-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. boluntario].

bolondres 213; boluntario 2713.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

bolondres 102; boluntario 315.

Euskaltzaindiaren Arauak

bolondres* e. boluntario.

Debekua bere horretan uztea proposatu da. Araua 2000. urtekoa izan arren, oraindik ere dezente erabiltzen da bolondres forma eta, beraz, debekuari eustea komeni da.

Maileguaren beste forma, gaizki edo erdizka egokituaren ordez

gaur franko korritzen duen arren adiera berrian, boluntario oinarrituagoa da honetarako

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak.

Euskaltzaindiaren Arauak

Bizk. 'errota'.

Diakronia

Zah. Ik. errota

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

bolumetriko aztertzean eskatuta. Erabilia da eta, beraz, jasotzekoa.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu bolumetriko formarik.

bolumetriko 53: Berria 4, Deia 7, EiTB, Consumer 3, Espainiako Gobernua 2, Laneki 36.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

bolumetriko 1, Berria.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da eta, beraz, jasotzekoa. Bide batez, bolumetria ere jasotzekoa da.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu boluntariotza formarik.

boluntariotza 271: Aizu, Argia 8, Berria 16, Deia 4, DiarioVasco 6, Euskal Herriko Agintaritza 9, EiTB 8, Consumer 9, Espainiako Gobernua 204, Jakin, Karmel, Laneki 4.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Ez dugu aurkitu boluntariotza formarik.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

es voluntariado / fr volontariat, volontaires: Adorez: 1 [voluntarios] boluntarioak, borondatezko langileak; 2 borondatezko lan, borondate-lan; 3 (Mil.) boluntariotza / Elhuyar: 1 [conjunto de voluntarios] boluntarioak, borondatezko langileak; 2 boluntariotza, borondatezko lan; 3 (Mil.) boluntariotza / 1 (conjunto de voluntarios) boluntarioak, borondatezko langileak; 2 (alistamiento voluntario) boluntariotza / Zehazki: 1 (condición) borondatezkotza, boluntariotza; 2 (conjunto) borondatezko(ak), boluntario(ak); 3 mil (alistamiento) borondatezko izen emate / NolaErran; boluntariogo (BL)– boluntariotza (MD).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da eta, beraz, jasotzekoa.

LBeh (2011-03-03): boluntarismo 2 ager.: Iñaki Zabaleta (“bestetik, HP ausartago eta indartsuagoa ezin egiteko mugak aipatzean, «progresiboa» eta neurtua baizik, behin eta berriz diote errealitatea eta gizartea direla muga, boluntarismoak ez duela tokirik”), Joxerra Senar (“koalizioari bide emateko orduan boluntarismo eta eskuzabaltasun asko egon zela”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: boluntarismo 9: Asier Iturriagaetxebarria 2 (“Hori irakasleen boluntarismoarekin estali dugu, baina asper gaitezke”, “gabezia horiek gure boluntarismo lanarekin beti estaliko direlakoan), Imanol Murua (“Trenarena boluntarismo hutsa da”), Luis Karlos Garcia (“esparru guztien gainean, ekimen askoren boluntarismo hutsa gaindituta”), Berria 2 (“Bizitza osoa daramagu boluntarismotik etorriko denaren zain”, “Kontua da borondate ona boluntarismoarekin ezkontzeak ondorio onak emango dituela, akaso”), Alberto Barandiaran (“boluntarismo militantetik egitura egonkorrera pasatzea”), Karlos Zabala (“Gauzak nolakoak ziren oroitzen garela uste dugu, baina ez gara oroitzen, irazkiak daude beti, oroimenaren irazkiak, neurosienak, boluntarismoarenak, mota guztietako irazkiak“), Rafa Egiguren (“ideologia burges txikiaren esanetara zegoen, eta nazionalismoan, aktibismoan eta boluntarismoan hartzen zuen oinarri”).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Euskaltzaindiaren Arauak

boluntario araua da.

Forma erabilia da, giro batzuetan "ahantzia" izan arren

forma hedatua da.

Forma onartzeko eragozpenak aipatu ditu lantaldeak

erabilera arruntekoaren adiera honexetan arautu da nahikunde, eta hau aski izan liteke (Filosofia eta Psikologiako adiera teknikoa ez da pasaldi honetan argitzekoa).

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

LB 32 (Argia 7, Berria 3, EiTB 2, Elkar 6, Espainiako Gobernua 1, Euskaltzaindia 1, Jakin 4, UEU 8); ETC 105

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: boluntarista iz./izond. voluntarista / Adorez: boluntarista iz. (Fil., Psikol.) voluntarista / Labayru: 0 / NolaErran: boluntarista volontariste // Euskalterm: 0.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Jasotzekoa da lehendik araututako boluntarismo formarekin egin den bezala.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH

bon 7: Erlantz Urtasun 2 (“Bon, bazen ilusioa egiten zidan gauzatto bat”, “Bon, lehenik eta behin sendagileen behar handia dago”), Berria (“bon, Berriozarren UPNk hiru zinegitzi zituen”), Pello Zubiria 4 (adib.: “bon, aitatxi zuberotarra gorria zen”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: bon 127: Herria 19, Berria 15, Menane Oxandabaratz 43, Jon Alonso 11, Ramuntxo Etxeberri 9, Patxi Zubizarreta 7, Matias Mujika 4, Iban Zaldua 3, Daniel Landart 3, Javi Cillero, Eider Rodriguez 3, Rafa Egiguren 2, Pello Lizarralde, Eneko Bidegain, Harkaitz Cano, Josetxo Azkona, Michel Oronoz, Karlos LInazasoro, Joxan Elosegi.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: Ik. beno / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Forma hedatua onartzekoa da, ordain egokirik ez duenean

hedatua dagoen forma hau onartu da.

Kategoria

interj.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Mailak

Beh.

Euskaltzaindiaren Arauak

ik. erregetiar sarrerako adibidea: euskaldun erregetiar eta bonapartetiarrak.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

-tar osaerakoak.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

bonapartetar 3: A. Zavala (“Etzan, bestela, Bonapartetarra izango”), M. Onaindia (“Arestian ere esana dut, Fould ministro bihurtu zenetik, Louis Philipperen gobernuan zatirik inportantena eraman zuen burjes merkatarien taldea, aristokrazia finantzaduna alegia, bonapartetar bihurtu zela”), J. Agirre (“Bonapartetarrak Europa osoa aurrean erabilli ta astindu eben”); bonapartismo 1, E.L. Adan (“Bonapartismoari, Bismarck edo Pariseko Komunari buruzko idazkiak arretaz irakurtzen badira, ordea, noizbehinka badirudi Marxek onartuko zukeela Estatua gizarte osotik aparte jar daitekeela, (...).”); bonapartista 2: J. Intxausti (“II Inperioaldia erortzean, hiru talde ditugu monarkizaleetan: borbondiarrena (legitimistes deituak), orleandiarrak (Orléans-go Louis Philippe I-aren jarraileak) eta bonapartistak.”), J.A. Urbeltz (“Egungo alardeetako kantinerak, folklorista europarrek ejerzito bonapartistetatik aterarazten dute eredua, horrexegatik festa folklore bilakatzean kokatu behar den ekarpen berria dira”); ez dugu bonapartetiar, bonapartezale formarik aurkitu.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

Euskalterm - Pol.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

bonapartetiar Eskualdun erregetiar eta bonapartetiar gehientsuak atsegabetan sartu ziren. Lf ELit 232. enperadoretiar. Partidario del emperador. Duela bi urte enperadoretiar eta erregetiarrekilakoa hautsi zuenean. HU Aurp 55s (se refiere a los bonapartistas). Duvoisin kapitainak ateratu zuen urtekari enperadoretiar bat. Lf ELit 214.

bonapartista 3: Deia (“Gobernamendu berria antolatu zen, liberalismoan oinarriturik baina armada bonapartistaren babespean, porrot egin zuen hegoaldean, hirietako goi mailako merkatarien babesa izan arren”), Argia 2 (adib.: “Bonapartistek orain 200 urte galdutako bataila oroitzen du”); bonapartismo 2: Berria (“Badugu ere bonapartismoaren frantses tendentzia zaharra, buruzagi gidaren aukera”), Jakin (“bonapartismotik hurbil den despotismoa”) ; ez dugu bonapartetar, bonapartetiar, bonapartezale formarik aurkitu.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

bonapartista 3: Itxaro Borda (“Eskualduna astekari bonapartistako artikulu herratsuen irakurketa argigarria da karia horretara: zezenak ziren baiki Errepublikan”), Karlos Zabala (“Gavardek gau batean kontatu zien tabernara espiatzera joaten zen "sorgin zahar hura" koadrila bonapartistak nahi ez zituen zikinkeriez elikatzen zela”), Xipri Arbelbide (“Etxeberri bonapartistak zuen irabazi. 1889an berriz haste”); bonapartetar 2: K. Zabala (“Hantxe ziren mugan debekaturiko liburu politiko guztiak, Bruselako panfletoak, Bonapartetarren eskandaluzko istorioak, enperadorearen atzerriko karikatura barregarriak”), Txillardegi (“Eta No siempre prehto erantzuten omen zion granadatarrak Bonapartetarrari”); ez dugu bonapartetiar, bonapartezale formarik aurkitu.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

bonapartista 2: J. Intxausti: "II Inperioaldia erortzean, hiru talde ditugu monarkizaleetan: borbondiarrena (legitimistes deituak), orleandiarrak (Orléans-go Louis Philippe I-aren jarraileak) eta bonapartistak"; J.A. Urbeltz: "folklorista europarrek ejerzito bonapartistetatik aterarazten dute [kantineren] eredua".

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

Euskalterm - Pol.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

bonapartista: X. Arbelbide ("Etxeberri bonapartistak zuen irabazi. 1889an berriz haste"); I. Borda ("Eskualduna astekari bonapartistako artikulu herratsuen irakurketa argigarria da karia horretara: zezenak ziren baiki Errepublikan"); K. Zabala ("Gavardek gau batean kontatu zien tabernara espiatzera joaten zen “sorgin zahar hura” koadrila bonapartistak nahi ez zituen zikinkeriez elikatzen zela").

Nazioarteko forma da, euskal baliokidearekin batera onartzekoa

bonapartetiar arautua bakarrik jaso zen, x-tar osaerakoak aztertzean; baina bonapartista ere onartzekoa dela uste du lantaldeak.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak eta -tar osaerakoak.

Jatorrizko forma

atomo-bonba

Euskaltzaindiaren Arauak

'lehergailua'.

Formen arteko bereizketa semantikoak

lehergailua; cf. ponpa

bonba atomiko 55: Argia 8, Berria 20, EiTB.com 27.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: bonba atomiko 78: Berria 37, Herria 5, Fernando Morillo 10, Edorta Jimenez 4, Fernando Rey 4, Iñaki Mendiguren 3, Pello Zabala 3, Joxerra Garzia 2, Koldo Biguri 2, Joan Mari Irigoien 2, Joseba Zulaika, Bego Montorio, Mikel Hernandez, Xabier Mendiguren Elizegi, Juan Garzia, Filosofiako Gida; atomo(-)bonba 10: Pello Salaburu 7, Koro Navarro, Gotzon Garate, Iñaki Mendiguren.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: AS / EskolaHE: -

Euskaltzaindiaren Arauak

arautua dago jada, adibide gisa.

Eraikuntza librea, lexikalizatu gabea

eraikuntza librea.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

azpisarrera gisa sartzekoa, bonba sarreran.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

EEC: 16 (Elkar 2, EiTB 1, Kondaira 6, Herria 4, Hitza 2, Labayru 1) / LB: 21 (Argia 2, Berria 10, EiTB 1, Elkar 1, UEU 7) / ETC: 121 / Dabilena: 23

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: 0 / Adorez: bonba-hegazkin: iz. bombardero / Labayru: 0 / NolaErran: bombardier avion bonba hegazkin / Euskalterm: 0.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta azpisarrera gisa jasotzekoa.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

EEC: 84 (Aizu 1, Euskaltzaindia 1, Elkar 14, Berria 16, Elhuyar 9, Open Data Euskadi 9, Argia 8, Susa 6…) / LB: 95 (Aizu 1, Argia 11, Berria 29, Deia 2, EiTB 23, Elhuyar 11, Elkar 8, Consumer 1, Euskaltzaindia 1, Jakin 2, UEU 6) / ETC: 416 / Dabilena: 260

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: bonba nuklear (Arm.) bomba nuclear / Adorez: 0 / Labayru: bonba nuklear iz. bomba nuclear / NolaErran: 0 / Euskalterm: 0.

megatoi iz. fis. Energia unitatea, milioi bat tona trinitrotoluenoren leherketak askatzen duen energiaren baliokidea dena (Mt). Talkaren indarra bi megatoiko bonba nuklearraren leherketaren antzekoa izango zen.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta azpisarrera gisa jasotzekoa. Lotu bonba atomiko eta atomo(-)bonba azpisarrera arautuekin.

LBeh (2014-04-03): bonba-pakete 34: Deia (“Urte batzuk geroago, bonba-pakete bat jaso zuen”), EiTB 33 (adib.: “Txeroki ordu erdiz izan da Ismael Moreno epailearen aurrean. Hark 2002ko urtarrilean eta otsailean bi bonba-pakete bidaltzea egotzita auzipetu du”); bonba pakete 6: Berria 2 (adib.: “AEBtako Maryland estatuko gobernu eraikinetan bi bonba pakete lehertu dira”), EiTB 4 (adib.: “Erromako enbaxada guztiak alerta egoeran daude Txile eta Suitzakoan bonba pakete bana lehertu eta bi lagun zauritu ondoren”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: ez dugu aurkitu bonba(-)pakete formarik.

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2013: -.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia da.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa sartzekoa bonba sarreran

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ez da jaso bonbaketa, bonbardari formarik; ager. banakoak dira bombardeo (Vill Jaink: "Zer dela ta Apologetika-bombardeo au?, esango duzu menturaz"); bonbardero (Salav: "Urkiolan geundela, etortzen ziran emezortzi aideplano bombarderoak [...]") eta, OEH argitaratuan, bonbardamendu (Lf ELit: "Bonbardamendua hastean Aita Blas bi lagunekin zen eta hirurak otoitzari lotu zitzaizkon bere alde").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

EB dira bonbardaketa 1 (UnescoAlb 1990); bonbardamendu 1 (Herria 1969); bonbardari 1 (Gabai/8); bonbardeo 7 (F. Olariaga 5, G. Nazabal, P. Iparragirre); bonbardero 4 (J.L. Aramendi 2, M. Legasse, Ijitoaren "poleoiak").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

bonbaketa : AB50 1; bonbaketari : HiztEn (hegazkina / soldadua); bonbardaketa : HiztEn, LurE, Euskalterm 4 (hauetan aire bonbardaketa, bonbardaketa elektroniko, elektroi-bonbardaketazko soldadura); bonbardamendu : AB38 1; bonbardatzaile : DFrec 1; bonbardatze : LurE; bonbardeaketa : AB38 1; bonbardeo : DFrec 4, AB38 1, AB50 5 (hauetan bat hitz bonbardeo); bonbardero : AB50 1; bonbazketa : AB38 1.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

Beste hiztegiak: a) bonbardaketa : HiruMila, ElhHizt, EskolaHE, Casve EF eta PMuj DVC: bonba-eraso (bombardeo), bonbaketa (bombardeo) b) 'bombardero' adierako beste hauek: bonbakari : PMuj DVC (bombardero); bonbaketari : ElhHizt (1 bombardero (soldado); 2 (avión) bombardero), PMuj DVC (bombardero); bonbardari : HiruMila (iz. bombardero) // Ez ditugu aurkitu ap. EuskHizt, Lur EG/CE eta EF/FE, XarHizt, HaizeG BF, Lh DBF, DRA.

Erdaretako formak

Erdal bombardeo, bonbardero / bombardement, bombardier formen ordainak: HiruMila: bonbardaketa / bonbaketari, bonbardari // ElhHizt: 1 bonbardaketa; 2 (fig.) bonbardaketa, eraso / bonbaketari, bonba-jaurtitzaile // Casve FE: bunbardatze / bunbardabiu, bunba-hegazkin // HaizeG FB: bonbardamendu / ø // T-L LBF: bonbardamendu / ø // PMuj DCV: bonba eraso, bonbaketa / ø // Ez ditugu aurkitu ap. Lur EG/CE eta EF/FE, XarHizt, Azkue Aurkibidea.

bonbaketa iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, bonbaketa-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. bonbardaketa; bonbardamendu; bonbardatze].

bonbaketa 26; bonbardaketa 1725.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

bonbaketa 12; bonbardaketa 386.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Forma erregularra edo paradigmaren araberakoa da hobestekoa

bonbardatu arautuaren eratorri erregularrak hobetsi dira.

Debekua bere horretan uztea proposatu da. Forma gomendatuak nagusi badira ere, oraindik ageri dira batzuen batzuk. Hala ere, bonbardamendu forma hobetsitakoetatik kentzekoa izan liteke, corpusetan agerraldi bakar bat ere ez duenez.

Eratorri-konposatu baztertuaren ordaina

Ik. bonbardaketa, bonbardamendu, bonbardatze.

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-keta/-mendu/-tze.

bonbaketa eta bonbardeo formak berrikustean proposatu da forma honi g.er. marka jartzea eta bidalketetatik kentzea.

Forma berria da, eta hobestekoa lehiakideen kaltetan

-ea- formakoak saihesteko

Euskaltzaindiaren Arauak

bonbardatu, bonbarda, bonbardatzen. du ad.

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-tze/-keta/-mendu.

bonbardeo iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, bonbardeo-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. bonbardaketa; bonbardamendu; bonbardatze].

bonbardeo 10; bonbardaketa 1725; ez dugu aurkitu bonbardamendu formarik.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

bonbardeo 6; bonbardaketa 386; ez dugu aurkitu bonbardamendu formarik.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Debekua bere horretan uztea proposatu da. Forma gomendatuak nagusi badira ere, oraindik ageri dira batzuen batzuk. Hala ere, bonbardamendu forma hobetsitakoetatik kentzekoa izan liteke, corpusetan agerraldi bakar bat ere ez duenez.

Mailegu baztertuaren ordaina

Ik. bonbardaketa, bonbardamendu, bonbardatze.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

bonbardino Bombardino. Agertzen dira zortzi gazte, lau bioliñekin, bi flautekin, bat triangulubekin eta beste bat bonbardinuekin pasakallia jotzen. Sor Gabon 50. Alde batean metalezko yoareak (instrumentuak): kornetin, bonbardino, tronboi ta abar. A Y 1934, 9.

bonbardino 50: DiarioVasco 26, Berria 7, Uztarria 5, Argia 4, Aizu 3, Goiena 3, Elkar, Deia.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

bonbardino 2, Iban Zaldua.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Euskalterm: bonbardino (TN).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da eta, beraz, jasotzekoa.

Kategoria

iz.

Diakronia

Zah.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

EIH: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Mailegu baztertuaren euskal ordaina

Ik. suhiltzaile.

Euskaltzaindiaren Arauak

Heg.

bonbo 12: Alvaro Perez de Sanroman (“bonboa lehen, kaxa gero...”), Mikel Garcia (“Duela hiru urte izugarrizko bonbo, liburuxka eta istoriorekin aurkeztu zuten elkarbizitza proiektua”), Garikoitz Goikoetxea 2 (“bonbo batean zenbakiak sartzen dituzte, eta bestean sariak. Bi bonboetako bolak batera aterata erabakitzen dute zenbaki bakoitzari dagokion saria”), Izibene Oñederra (“San Ildefonsoko umezurtzengan izan genuen ipinia euskal begia, egon ginen zain bonbo handien aurrean”), Maribi Ugarteburu 2 (“Ez gara eroriko fatalismoan, nahiz jakin auzipetuok inoren borondate politikoen menpe dantzan dabilen bonbo baten barruan sartu gaituztela”, “Ezin gara geratu buelta eta buelta dabilen injustiziaren loteriako bonbo horri begira”), Eñaut Gantxegi (“Munillaren izendapenari bonboa ematea”), Josetxo Azkona (“bonboen kalaka etengabea”), EiTB.com 3 (“Gabonetako loteriaren zozketan erabiltzen den bi bonboen sistemaren ordez bonbo anizkoitzak erabiliko dira”, “boskoitza dela bonbo hontako saria”). // bonbo 71: Aizu 2, Argia 8, Berria 27, Deia, DiarioVasco 19, EiTB 7, Elkar 2, Erlea, Karmel 2, Uztarria 2.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: bonbo 7: Berria 1, Unai Iturriaga 3, Harkaitz Cano, Josetxo Azkona, Pako Aristi.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

bonbo 1 "(Vc, G), una especie de buque de cabotaje, falucho" A. Goizean goizeti eguzkiez batera ioan nintzen bonbo batera. Bonboa esaten da gure itxaserrietan Galiziarren . falucho, ingelesen Vessel-gaiti. A BGuzur 141. bonbo 2 Bombo. Bonbo zar bat, kornetin mallatu bat eta brontzezko plater batzuk ioten iru gizon. Ag Ioan 274. Zelan ibilten dira komediantiak kalerik kale, bonbua ta platilluak dxo ta dxo? A Txirrist 56. Euretako emakume batek pun! pa, pun! pa, pun! pa... joten zuan bonboa. Osk Kurl 86.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Euskalterm: bombo: dunbal (TN, Arteak, Musika-instrumentuak), bonbo (Merkat.).

Erabilera oso urriko forma

hedatu gabea da. Musikakoa adierazteko, dunbal arautua.

Mailegu baztertzekoa da, ez baitu baldintza minimoa betetzen

ez du mailegu onartzekoen gutxienekoa betetzen.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Nahiz eta dunbal den forma estandar arautua, ez du arrakasta handirik izan. Jaso liteke Heg. markarekin eta ‘dunbala’ definitzailearekin.

Forma baten adiera(k)

dunbala.

Erabileremu dialektala

Heg.

Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Heg.

Forma baten adiera(k)

txokolatezko gozokia.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Antzekoa da gaztelaniaz eta frantsesez, eta beste gabe onartzekoa

baldintza minimoa betetzen du (eta egokitzat dauka J-L. Davantek).

Kategoria

iz.

Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. eta Naf. 'txapela'.

Erabileremu dialektala

Ipar. Ik. txapela

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-t+d-.

Atzizkien araberako erabakiak

-dun.

Kategoria

iz.

Diakronia

Zah.

Forma baten adiera(k)

boneta daramana.

LBeh (2014-04-03): bongo 4: Elhuyar 2 (adib.: “Eta, gainera, izaera baikorra eta irekia zuen; esate baterako, ezaguna da bongoak jotzea gustuko zuela, eta haren biografia anekdota barregarriz beteta dago”), Argia (“Aurrerago bongoak jotzen ikasi zuen, eta musikari talde bat bilduta, Parisko musikal lehiaketa batean ere parte hartu zuen”), DiarioVasco (“Trikitixarekin batera, oraingo honetan, beste tresna hauek izango dira trikitixaren laguntzaile: bongoak, afrikar danborra, xilomarimba, kriskitinak, temples block kutxa, udua, masailezurra, zilindroa, etab.”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: bongo 4: Berria 3 (adib.: “Salterioa, lautea, hiru arrabita, kontrabaxua, bongo moduko danborrak, pianoa eta bost gizonezko ahotsak izan zituen laguntza gisa, juxtu-juxtu tenperatuak,tremolo asko eginaz baina ondo kontzertatuak”), Sonia Gonzalez (“Bihotz taupadek Afrikako bongo guztiek baino burrunbada handiagoa sortzen zidaten belarrietan eta handik aurrera ez ote nintzen gor geratuko pentsatzera ere heldu nintzen”).

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2013: -.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

es bongó / fr bongo: Elhuyar: - / Nolaerran: - / Zehazki: bongo / Labayru: -/ Adorez5000: bongo.

Nazioarteko forma da

Nazioarteko forma da, hedatua dago, eta beste gabe onartzekoa.

Kategoria

iz.

Numeroa

Batez ere pl.

Jakite-arloak

Mus.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

LB 34 (Argia 4, Berria 1, DiarioVasco 1, EiTB 13, Elhuyar 2, Elkar 10, UEU 3); ETC 204.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: 0 / Adorez: 0 / Labayru: 0 / NolaErran: 0 / Euskalterm: 0.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia. Sartu.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Maileguen egokitzapen sistematikoa

-ns-.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Maileguen egokitzapen sistematikoa

-ntz-.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Mailak

Beh.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

zoriona.