Euskaltzaindiaren Hiztegia

Sinonimoa(k)

Sin. suzko erroberak.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

su sarrerari dagokion azpisarrera.

Sektore jakin bateko informazioa

Ik. Izendegia: aspis sugegorri: Vipera aspis.

Landare eta animalien taxonomi izena

Vipera aspis.

sulfhidriko adj. Kim. Azido sulfhidrikoa (H2S): gas koloregabea, arrautza ustel usaina duena

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adibide azaldua da orain, eta azpisarrera gisa jasotzekoa. Eta sulfhidriko sarreran ‘biozidak, bakterioek ez dezaten hidrokarburoa kontsumitu eta sulfhidrikoa sortu, horrek gasaren kalitateari kalte egingo bailioke’ moduko adibide bat jaso.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa azido eta sulfhidriko sarreretan.

sulfuriko adj. Kim. Azido sulfurikoa (H2SO4): olio itxurako isurkaria, oso erregarria, ur-kentzaile eta oxidatzaile bortitza delako, industrian erabilbide ugari dituena

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adibide azaldua da orain, eta azpisarrera gisa jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa azido eta sulfuriko sarreretan.

sulfuroso adj. Kim. Azido sulfurosoa (H2SO3): sufre dioxidoa uretan urtuz lortzen den azidoa

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adibide azaldua da orain, eta azpisarrera gisa jasotzekoa. Eta sulfuroso sarreran ‘Beste aldetik, ozpinari (uher ez dadin) sulfurosoa eranstea onartzen den bitartean, azken produktuko sulfatoen agerpena ere mugaturik dago, litroko 3,5 gramotan’ moduko adibide bat jaso.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa azido eta sulfuroso sarreretan.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu barne(-)sustapen formarik.

barne(-)sustapen 70: Berria 2, Deustuko Unibertsitatea 2, Euskal Herriko Agintaritza, Espainiako Gobernua 44, Laneki 21.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

barne(-)sustapen 3, Berria.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Euskalterm: barne-sustapen (Hezkuntza; Lan-harremanak).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da eta, beraz, azpisarrera gisa jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa sustapen sarreran.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH: AS

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Sinonimoa(k)

Sin. su baxu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

behe eta susarrerei dagokion azpisarrera.

Zerrendakoaren pareko forma(k)

behi suitzar eta suitzar arre, biak onartzekoak dira, lantaldearen ustez.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Arrazak

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Azpisarrera gisa jasotzekoa da, adierak bereiziz (irudizko zentzua ere badu).

Sektore jakin bateko informazioa

Laburtzapenak: Sudan.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

libra sudandar: HiztEn; Sudango libra: LurE.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

dinar sudandar: Estilo Liburua.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Monetak

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

dinar sarrerari dagokion azpisarrera.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Monetak

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

dolar sarrerari dagokion azpisarrera.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

LB 206 (Aizu 9, Argia 6, Berria 81, Deia 8, EiTB 65, Elkar 7, Consumer 2, Euskaltzaindia 1, HABE 1, Jakin 1, Karmel 3, Laneki 9, Uztarria 1) / ETC: 484 / Dabilena: 473

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: euskal sukaldaritza berria: la nueva cocina vasca / Adorez: 0 / Labayru: 0 / NolaErran: la cuisine basque Euskal herriko jakiak – euskal sukaldaritza – eüskal sükaltaritza (ZU) / Euskalterm: euskal sukaldaritza tradizional (TN da) / LeioaOstalaritza: 0

euskal sukaldaritza 5 (“Egun hauetan euskal sukaldaritza tradizionalaren aldeko elkarte bat sortu da Gipuzkoan”).

sukaldaritza iz. Sukaldariaren lanbidea; janariak prestatzeko antzea. Euskal sukaldaritza.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Ohiko lexien atalean jasotzekoa da.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Definizio gisa jaso da EHn eta araututako falta nabarituren baliokidetzat jaso liteke.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa falta eta sumatu sarreretan.

Sektore jakin bateko informazioa

Laburtzapenak: Surinam.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

florin surinamdar: HiztEn, Surinamgo gilder: LurE.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

dolar surinamdar: Estilo Liburua.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Txanpon zaharrak.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

florin sarrerari dagokion azpisarrera.

Sektore jakin bateko informazioa

Laburtzapenak: Suitza, Liechtestein.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

franko suitzar: HiztEn; Suitzako franko: LurE.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

franko suitzar: Estilo Liburua.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

franko sarrerari dagokion azpisarrera.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

gabon-zuzi aztertzean proposatua.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa gabon eta subil sarreretan.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS: Podarcis muralis.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

horma 2 sarrerari dagokion azpisarrera.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

sugandila sarrerari dagokion azpisarrera.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: itsasuge / LurE: itsas-suge / ElhHizt: itsasuge / EskolaHE: -

Forma onartuaren baliokideak

cf. supra aingira morea (batetik, berrikustekoa izan liteke hau; eta, bestetik, adierazle bien arteko lotura egitea komeniko da).

Kategoria

iz.

Landare eta animalien taxonomi izena

Muraena helena.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Sektore jakin bateko informazioa

Laburtzapenak: Suedia.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

koroa suediar: HiztEn; Suediako koroa: LurE.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

koroa suediar: Estilo Liburua.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Monetak

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

koroa sarrerari dagokion azpisarrera.

Sektore jakin bateko informazioa

Laburtzapenak: Sudan.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

libra sudandar: HiztEn; Sudango libra: LurE.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

dinar sudandar: Estilo Liburua.

historiakoa; oraingoa, berriz, dinar sudandar da.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Txanpon zaharrak eta Monetak

OEHko datuak [laburduren azalpena]

LURREKO SU (AN-gip-5vill, B ap. EAEL 123 ). Hogar. Cf. Dh 164 e Itz Azald 109, con el significado de 'fuego de este mundo'. Aurreko baztarrean lurreko sua, kanpana aundi batekin. JAzpiroz 165. Hoguera. Lurreko suan, kafea berotzen ari. Larz Iru 78

LB: lurreko su 4: Berria 2 (Iñigo Astiz: “Etxea askoz ere goxoagoa egiten du lurreko suak, gustura egoten da haren ondoan”, “Lurreko suaren atzetik pasatzen dira berogailuaren tutuak, eta etxe guztira barreiatzen dute gero beroa, gelaz gela dauden berogailuetara”), Deia (Ana Telletxea: “Baserrietan, antzina, lurreko sua ez zen erabat itzaltzen, txingarrak errautsez estaltzen ziren, sugeldoari haize eginez garra goizean berriz fite pizteko”), Euskaltzaindia (Pello Salaburu “Hau nire aita zenari bildu nion etxean. Lurreko sua piztua utzi genuen eta herrira joan. Handik itzuli ginelarik sua itzalia zegoen, errekia eman behar zionak ez baitzion deusik ere eman”); ETC: lurreko su 70: Gotzon Garate (“Gero, ordea, senarraren etxekoek bortxaturik, esandakoa jan egin zuen eta poliziari esan zion sua berak hartu zuela, sukaldeko lurreko suaz konturatu gabe”), Patziku Perurena 4 (“Lurreko sutan ziuka atzeko muturretik apar zuria zeriela ikusten eta aditzen genituen lizar karrote heze haiek, edo lizar morroek, berriz, Orixeren "Suondoko otsa" dakarkidate gogor”), Fernando Rey 16 (“Kanpoan, kalean, oraindik ilun; leihoak izotz-geruza lodi batek estaliak zeuden, eta bertan pare-pareko lurreko suaren dirdai horien isla ikusten zen”), Xabier Olarra 25 (“Han bildu zuen ehizarako behar zuen guztia, lurreko suaren aurrean hartz-larruak ezarri zituen, eta armak, berriz, paretetan, artile zuriz forratutako oholetan, zur ilunez laukiztaturik”), Koldo Zuazo 6 (“Trebera, lurreko suan eltzeak eta zartaginak jartzeko tresna”), Ainhoa Eder 6, Hasier Larretxea 2, Patxi Zabaleta 2, Iñigo Astiz 2, P. Salaburu 1, Antton Luku 1, Elurre Iriarte 1, Jasone Mitxeltorena 1, Ana Telletxea 1, Pablo Sastre 1.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

ElhHizt: 0; Adorez: 0; Labayru: 0; NolaErran: 0.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da eta azpisarrera gisa jasotzekoa Batez ere Naf. markarekin.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa lur eta su sarreretan.

Erabileremu dialektala

Batez ere Naf.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: SASIA(K) SUTU. Provocar; dar pie a. Bide gabe zabiltza / sututzen sasiyak, / ontaratu nau zure / atrebientziyak. AzpPr 78. Sutu da sasiya, / ez da oraiñ asiya. Ib. 119. Danen aurrian berak ibilli / sasi guztiyak sututzen. Auspoa 86-87, 149. Bertso-saio ederrik egiñak giñun biok. Arek sutuko zin sasia, eta nere erruz ez uan itzaliko. Ataño TxanKan 79.

sasiak sutu 1, Elkar (“Abisuak abisu, aurrera jarraitzeko asmoa genuela ikusi zuenean ere, ederki jakin zuen Ugarte eta Xantiren artean sasiak sutzen”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Ez dugu aurkitu sasia(k) sutu formarik.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Ez da oso erabilia, baina esapide hori berreskuratzea egokia izan liteke.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa sasi sarreran.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

su bizian aztertzean, azpisarrera gisa jasotzeko proposatua.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa su eta apal sarreretan.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-arma.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

su sarrerari dagokion azpisarrera.

Zerrenda osagarriak

su baju: Prestas: 5. gaia; 28 lek. (B 1 / G 27).

Sinonimoa(k)

Sin. beheko su.

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

-baxu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

su sarrerari dagokion azpisarrera.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: SU BIZI (V-gip, L, BN, S). Ref.: Lh; Etxba Eib; Elexp Berg. a) Fuego vivo, fuerte. "Ez euki babak su bizixan" Elexp Berg. Zer diot, gathe, presondegi, / zer burreu, zer, su bizia? Gç 195. Zer erretzak egiñen ditu su bizia den purgategiko su andiak? Mb IArg I 255. Jainkoaren aserrezko su bizi illun batek diran gizon, abere, ta beste gauza guziak erre ta auts beltz biurtzen ditu. Cb Eg II 140 (Dv LEd 249 su bizi). Zer egingo dau infernuko su bizi benetakoak. Añ EL1 51. Su bizian Martiri Santuak erre zituztela. Gco II 19. Emon egijozu bada, Jesus maitia, neurrizko-gatz-ozpin oni zeure amodijuaren su bitzija, ixio, ta erre dagizan luurrezko gorputzetako pekatubeen autsak. fB Olg 5s. Eta beretan egiten dabe, su bizi portitzaren bidez, gatza. Izt C 92. Jaungoikoaren Justiziak irazekitako su bizia. Arr May 109. Zure maitetasunaren su bizia oietan piztu. ArgiDL 24. Su biziz dizdiz dagi. Gazt MusIx 125. (Fig.). Cólera. Cf. ejs. de su biziak hartu, s.v. SUAK HARTU. Hura da gure arimako sü bizi bat, zoinek ekartzen baigitu mendekatzera. CatLan 117. b) (Uso adj.). Ferviente. Arima sü biziaguek debozionian egiten ahal dükeie haboruago. Mercy 26. c) "(L; Hb), lanterne" Lh

adib: su 2 iz. Garretan edo txingarretan dagoen erregaia. Alkoholezko su bat piztu zuen. Lasto sua hiltzen den bezala. Ikatz su bat ikusi zuten eta haren gainean arrain bat. Su ttipia, kandela-argia, haize gutik iraungitzen du. Sasi baten artetik argitzen zuen su batek. Su handi baten aurrean berotu ziren. Urrezko aratxea ere su handi batean erre zuen. Edozein haizetxok itzal dezakeen su ahul bat. Infernuko su bizia. || Bakoitzak bere opilari su. // 3 iz. Berotzeko edo jakiak prestatzeko sukaldean pizten den sua. Ik. sutondo. Sukaldeko sua. Katuak suaren ondoan lo egiten du. Irakiten hasten denean, ordu erdiz su bizian eduki. Azukrea esnetan urtu su motelean, gelatina erantsi, eta desegin artean eragin. Bi orduz su txikian egosi ondoren, prest dago hestekia. Errearaz ezazu su eztian. // erretxindu, erretxin/erretxindu, erretxintzen da/du ad. Erretxin bihurtu. Zahartzaroan arrunt erretxindu zen. || Erraz jartzen zen kasketan, erraz tutik erantzun nahi ez eta zapuzten, erraz erretxintzen eta su biziak hartzen. // iragazi, iragaz, iragazten 1 du ad. Isurkari bat iragazkitik igaroarazi. Ik. irazi1. Esnea iragazi eta gatzagia eman. Pare bat minutuz su bizian irakin, eta salda hori beste ontzi batera iragazi. || Airea iragazi. Gas isuriak atmosferara iritsi ez daitezen, CO2a iragazteko eta gordetzeko, proiektuak finantzatuko dituzte.

su bizi 37: EiTB 4 (“Lehenik, poliki-poliki, berdura botatzen dugu; gero, haragia su bizian erregosi; dena ondo batu; ardo beltz pixka bat bota; salda pixka bat; eta poliki-poliki maneiatuko dugu, haragia samur egon arte”), Argia (“Zu sugeldoan, su bizian beste batzuk”), Berria 25 (“Su bizia du, eta konstantea, gainera, eta, horregatik, egur ezin hobea da halakoetarako”), Consumer 3 (“Modu tradizionalean egin nahi badira, su bizian egosten eduki ondoren, apaldu egiten da suaren indarra, mantso-mantso irakin dezan eta estali egiten da eltzea, baina ez erabat“), Elkar 4 (“Ikustekoak don Marianoren begiak, su bizi batek hartuak iduri…!“).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

su bizi 39: Elizen arteko Biblia 8 (“Atenobiok ez zuen hitzik erantzun. Haserreturik, erregeagana itzuli eta Simonen erantzuna adierazi zion, bai eta haren handitasuna eta ikusitako guztia ere. Erregea ere su bizitan jarri zen”), Karlos Zabala 4 (“Su bizi batek bularreko hutsunea erretzen zion orain ere; eskuak gainean ipintzen zituen behin eta berriz, zuloa estali nahirik, bere izana handik ihesi zihoakiola iruditzen baitzitzaion”), Asisko Frantzizko 4 (“Antzina su biziko labean sartutako hiru gazteek izaki guztiak unibertsoaren Kreatzailea gorestera eta ospatzera gonbidatzen zituzten bezala, era berean, Jaunaren Espirituaz beteriko gizon honek ere izaki eta sorkari guztietan denen Sortzailea eta Gobernatzailea etenik gabe ospatzen, goresten eta bedeinkatzen zuen”), Xabier Amuriza 3 (“Badago bero hura gogoan ere, honek suminez irakitean eta begietatik su biziagoa txinpartatzean erakusten duena”), Agustin Otsoa 2 (“Benetan su bizian landu balute bezalako distira zuen orain”), Iñaki Mendiguren (“Beheko su bizi-biziaren aurrean eseri ziren hirurak, piztia kuxkuxero eta susmagarrien kasu ospetsuei buruzko liburukote hautseztatuen orrialdeak astiro pasatuz; tarteka elkarri jakinarazten zioten zerbait interesgarria aurkitutakoan”), Juan Garzia (“Su bizia zen hura; baina, hala lehenago igotzen zela esan ziotenez, zanga-zanga edan zuen, airea botaz ahoan alkandoraren barrenarekin”), Koldo Biguri (“Baina etxe zaharra, su biziz, garretan zegoen”), Ramuntxo Etxeberri…

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Kolokazioa da, azpisarrera gisa jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa su sarreran.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

SU BIZI (V-gip, L, BN, S). Ref.: Lh; Etxba Eib ; Elexp Berg. a) Fuego vivo, fuerte. "Ez euki babak su bizixan" Elexp Berg. * Su bizian Martiri Santuak erre zituztela. Gco II 19.

LB: 32 “Su bizian eduki 4 minutuz alde batetik, eta gorritzean, bestetik beste 4 minutuz” (Berria); EPG: “Benetan su bizian landu balute bezalako distira zuen orain.” (Agustin Otsoa); ETC: “Likidoa loditzen hasitakoan, ur hotz-hotzean tanta bat ipiniko duzu: urtu egiten bada, segi egosten; osorik geratu bada, irakin hiru bat aldiz marmelada su bizian eta itzali.” (Berria).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Elhuyar: su bizian: muy enfadado (hecho una furia); Adorez: su bizian zebilen: andaba muy enfadado; Labayru: 0.

[su] su bizi iz. Indar handiko sua. Infernuko su bizia. Ikustekoak on Marianoren begiak, su bizi batek hartuak iduri! || (su bizian esapidean, jakiak prestatzeko suaz mintzatuz). Irakiten hasten denean, ordu erdiz su bizian eduki.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Azpisarrera gisa jasotzea komeni da, eta adierak bereiztea: 1) sukaldekoa; 2) oso haserre. Forma honekin batera, su txikian, su motelean eta su apalean ere jasotzekoak dira. su bizi azpisarrerako azpiadiera ezabatzeko da, beraz.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa su eta bizi sarreretan.

Euskaltzaindiaren Arauak

EArauak 25

Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Esapideei dagokien sistematika

eman.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

su sarrerari dagokion azpisarrera.

Erabilera-oharrak

OEHko datuak [laburduren azalpena]

su ta fu 1, SMitx Aranz ("Amorru beltzak artzen du / ta an doa Mari su ta fu").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

su ta fu 3: Azurm ("Prosan gerra ideologikoa su ta fu, poesian gerraren nekea"), Aingura/4 2 ("Aurrean labe aundi bat, su ta fu", "Jo ta ke, su ta fu, dingi-danga, txinparta jario bizian, galanki astinduz, estutu, garbitu, leundu ta apaindu dute agoa"); sutafu Egin 1980 ("hor inguruan ari dira Hissen Habre, Defentsa ministroaren soldaduak ere Wadel Kamugue teniente koronelaren tropen kontra sutafu").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

su eta fu jarri : Euskalterm 1 (poner el grito en el cielo) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

su ta fu : SMitx AmaS (IG 438: "danak ao-batez ari zaizkigu ango mirariak goraltzen eta auspotzen su ta fu galda bizian, askirik gabe").

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

EuskHizt, HiruMila, ElhHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Esapideei dagokien sistematika

eta.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

su sarrerari dagokion azpisarrera.

Maiztasuna

g.er.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Esapideei dagokien sistematika

eta

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

su sarrerari dagokion azpisarrera.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

su eta ke (eta su ta ke, su ta kei, su-ta-ke) 6: a) 'su eta gar' adierako 3: Iratz (izenburu gisa: "Su eta ke"), Bilbao IpuiB ("Ta geroago ta gogotsuago, su ta ke, bere gorputz-eskueri eragin eta eragin"), Etxba Ibilt ("Su-ta-ke an geldittu zan gari astintzen"); b) 'sua eta kea' adierako 3: Tt Onsa ("Leze haren zolan, dragon terrible, eta horrible bat, ahotik, su eta ke, urtikiten ziala"), Lard ("Mendiari su eta kea zeriozkan"), Or QA ("Su ta kei darion alkian").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

su (e)ta ke 4: a) 'su eta gar' adierako 3: PAlt ("Nere Irakaslea su ta ke ari zitzaidan"), Iratz ("Mendiz heldu dire / dena su ta ke / Aterbe, laguntza / eta lan eske"), F. Olariaga ("Babiloniako kanpa-zelai haundi hartan etsai guzien kaudiloa itxura izugarri eta ikaragarrian, su eta ke aulki haundian"); b) 'sua eta kea' adierako 1: A. Arozena ("Su ta ke arteko orma-erortze").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

su eta ke : DFrec 1 (Anait: "Su eta ke errepika eta errepika"), HiztEn (AS, jo eta ke), LurE (adib. gisa: su eta gar) // Ez dugu aurkitu ap. AB38, AB50, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

su eta ke : EuskHizt (adib. gisa: 'su eta gar' azaldua), ElhHizt (AS; a sangre y fuego; encolerizado, -a; con mucho empeño), EskolaHE (adib. gisa: su eta gar), DRA (su ta ke: adib. gisa), PMuj DVC (su-ta-ke: ardorosamente, fervorosamente, celosamente; su ta ke adib. gisa: a sangre y fuego) // Ez dugu aurkitu ap. HiruMila, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HiztHand: AS / ElhHizt: AS / EskolaHE: adib. gisa

Esapideei dagokien sistematika

eta.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

su sarrerari dagokion azpisarrera.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: SU EZTI Fuego lento. Egosaraziko duzu bi orenez su ezti batean. ECocin 3. Errearaz zazu su eztian. Ib. 40. Theresaren haragiaren azal-pean irraida bat bezala forogatzen zuen su eztia ez zen gai geroaren beldurrak gorputzean ezarri zion izotza urt-eraztekotz. Mde HaurB 87.

adib: su 3 iz. Berotzeko edo jakiak prestatzeko sukaldean pizten den sua. Ik. sutondo. Sukaldeko sua. Katuak suaren ondoan lo egiten du. Irakiten hasten denean, ordu erdiz su bizian eduki. Azukrea esnetan urtu su motelean, gelatina erantsi, eta desegin artean eragin. Bi orduz su txikian egosi ondoren, prest dago hestekia. Errearaz ezazu su eztian. // [s.u. juliana] juliana eran (ebaki, zatitu eta kideko aditzekin). Barazkiak zatitzeko moduez mintzatuz, zati luze eta mehetan. Barazkiak juliana eran ebaki eta gurin apur batekin su eztian eduki. Tipula txikituko dugu lehenik, juliana eran. // [s.u. oren] oren erdi, oren-erdi Ipar. Oren erdi bat bazuen izerditan hola ari zela. Utz ezazu irakitera oren erdi bat su eztian.

su ezti 24: Aizu (“Gurrutxagak ez du ahaztu bluesa azken lan honetan, baina oraingoan lekua dago funk doinuentzat, kontrabaxu eta hammond organo distiratsuak dituen balada batentzat, folk erreferentzia garaikideentzat eta su eztian erretako rock aleentzat”), Consumer 13 (“Baina badira, eta ez gutxi: entsaladak erabil daitezke, berdura erregosiak, su eztian frijituak, su bizian eginak edo plantxan eginak (kalabazina, berenjena...), piper gorriak edo berdeak, txanpinoiak eta perretxikoak, patata-purea, arroza, ilar erregosiak..“), Berria 7 (“Ezarri berriz kazolan, su eztian; irakin bertan minutu batzuetan“), Argia 2 (“Sotil-sotila, zurruna, intentsua, tentsioz betetako nobela su eztitan ondu”), Laneki (“Egosketa tradizionalak erabiltzen dira (janaria erreta, parrilan, su eztitan egosita, salteatuta, frijituta edo erregosita egitea, eta abar), eta horrek ezaugarri organoleptikoak babesten dituenez, bezeroek gogo onez onartzea lortzen da”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

su ezti 1, Irene Aldasoro (“Izarren su eztien antzera piztu zitzaizkion elkarren arteko bizitzako momentuak, inork ez zekizkienak eta inoiz jakingo ez zituenak, eta memoria argitu zioten”).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Kolokazioa da, azpisarrera gisa jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa su sarreran.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: SU GORI (V-gip ap. Iz ArOñ). Fuego vivo (sentidos prop. y fig.). "Sugórittan agúro egósi" Iz ArOñ. Gehiago tormentatzen du hango su goriak. EZ Man I 121. Ifernuko su gorian. Gç 181. Iskiribatzaille katholikoak behar du izan [...] ikatz biziaren kharra baino su goriagoa. ES 152. Baina sarauban emoten jakue aragijari ta luxurijari su gorijagua. fB Olg 117. Su gorijak ta Erregerik gogorreenaren agiñdu ta berbiak zematuten zituban. JJMg BasEsc 145s. Txakurrari deadarrez / dirautso, baita su gori asarrez. Zav Fab RIEV 1907, 543. Ixiotu egizue nire bijotza zeubenen su gorijan. Ur MarIl 121. Ezta su goritik yaso ere, bide zanez, lor samiña. Zait Sof 41. Diztira utsa biurtu da dena arrezkero: esmeralda belarra, zillarra urmaelaren ura, su gori zeru goibela. Txill Let 61.

adib: gori 3 adj. Galdan dagoena; kartsua. Eguzki izpi zorrotz goria. Infernuko su gorian. Bihotz gori eta amodio kartsu batekin. Negar malko goriak. Odol goria zainetan. Gori-gori egon.

su gori 2: Elkar (“Su gorian nuen bularraldea”), Karmel (“zure hitzen su goritan sendatzen bait nauzu”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

su gori 3: Felipe Juaristi 2 (“Karol Schultzi, ordea, berrogeita hamar zigorrada eman zizkioten eta gero, zauriak su gori, zauriak gorri, zauriak odolbide, zauriak min-huts, zauriak leize sakon zirelarik, gatzez, gatz arruntez, gatz usainik gabekoz, gatz itsasorik gabekoz, estali zituzten denak”), Patxi Zubizarreta (“Aspaldiko oroitzapenek eraginik, amari egindako azken ikustaldiak bultzaturik, nire barrenean ehundaka, milaka sumendi piztu dira bi egunotan; erraiak sutan, su goritan sentitu izan ditut, harik eta, laba guztia isuri ostean, nire barrunbeak hozten hasi diren arte”).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Kolokazioa da, azpisarrera gisa jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa su sarreran.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

esapideok 55 agerralditan jaso dira; horietako bitan bakarrik, da motako lag.ekin (S. Pouvreau-renak biak: "... zeinen ere bihotza hain biziro suakartzen baita"; "gure bihotzek (...) berehala suakhartzen dire haren aldera"); 32tan du motako lag.ekin (edo/eta ergatiboa agerian dela) eta 21etan lag. gabe; su (h)artu 25 aldiz agertu da; 17 aldiz dumotako lag.ekin ("etxeak su hartu du" edo "gau batean etxeak su hartu eta erre zen" modukoetan): B 8 (fB, Astar, Enb, Altuna, Azurm Elorri, Erkiag BatB), G 7 (It Dial, Ag G, Or Mi, Etxde JJ, Munita, NEtx Nola), IE 2 (Dv); eta 8 aldiz lag. gabe ("haren gorrotoan su hartuta egon" modukoetan): B 2 (fB Ic, Gand Elorri), G 1 (Gazt MusIx)IE 2 (Dv Lab, Etcham); suartu bitan: du lag.ekin behin, B (Enb), eta lag. gabe beste behin, IE (FIr); sua (h)artu 7 aldiz, du lag.ekin 6tan ("txondorrak sua hartu du" modukoetan): B 3 (AB AmaE, Bilbao IpuiB, Alzola Atalak), G 2 (Mb IArg), IE 1 (SP); lag. gabe behin, B (Altuna); suak artu 18 aldiz; du lag.ekin 8tan ("hartzen du urlia suak, eta..." modukoetan): B 2 (Zav Fab, Kk Ab), G 6 (Cb Eg, Ub, AA, TAg Uzt, Zait Plat); lag. gabe 10etan: B 4 (Añ GGero, AB AmaE, A BGuzur, Ag Kr), G 6 (Ag G, Ldi IL, Urruz Zer, Berron Kijote, Or Aitork); suak(h)artu 5 aldiz, IE (SP: bitan da lag.ekin eta hirutan lag. gabe); sukartu behin, G (Etxde JJ), lag. gabe.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

su (h)artu 7 aldiz agertu da, lautan du motako lag.ekin: G 1 (Izar baten dirdira), EB 3 (Saioka 3, J. Azurmendi, Zeu zeutara); eta hirutan lag. gabe: G (A. Zubikarai), EB 2 (Elhuyar, J. Azurmendi); sua-artu 2 aldiz, du motako lag.ekin, B (J.B. Eguzkitza).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

su (h)artu :DFrec 2; su-hartu :AB38 1; sua hartu :AB38 1, AB50 3; suak hartu : DFrec 1; suak hartu [du ad.]: DFrec 2, HiztEn.

Jatorrizko forma

su hartu, suak hartu.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Esapideei dagokien sistematika

hartu. Cf. lo hartu, loak hartu, lo(a)kartu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

su sarrerari dagokion azpisarrera.

Erabilera-oharrak

etxeak su hartu du. Cf. suak hartu .

Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Forma arautuaren azalpenaz oharra

adiera jasoz: 'infernua'.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-leize.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

su sarrerari dagokion azpisarrera.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leize sarrerari dagokion azpisarrera.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

su bizian aztertzean, azpisarrera gisa jasotzeko proposatua.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa su eta motel sarreretan.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: SU-PINDAR (-ph- L, BN, S; -pinttar B; -pinter B). Ref.: Lh; Inza Eusk 1928 (II), 106; Izeta BHizt2 (pinter). Chispa (sentidos prop. y fig.). "Su-pinttarra dariola dago ikatz ori (B), ese carbón está chisporroteando" Inza Eusk 1928 (II), 106. "Su-pinterrak sartu ziren nere etxean" Izeta BHizt2 (s.v. pinter). Su pindar bat lastora erorten denian, [...] su handi bat pitzten baitu. AR 359. Ostatutik yohan ziren, [...] khaldan kasik su phindarrak atheratzen zeztela sudur puntatik. Elsb Fram 148. Dena boztua beraz, eta begietarik su pindarra zariola. Jnn SBi 137. Eder da Eskualdun lerdena, / su pindarrak begian, zalurik dohana. Arb Igand 44. Su pindar, iguzki su-azau ikaragarrien bortuan. SoEg Herr 19-12-1957, 1. Iguzki horren su pindarra. JEtchep 64. Harri gresak bere sabeletik su pindarrak jauzarazten dituen bezala. Ardoy SFran 63. Haize burrunba, ortzi karraska, Larrungo gaina su-pindar... Iratz 132. Begia su-pindar. Ib. 113. Goizeko argia su-pindarretan. Iratz 50.

adib: su 1 iz. Zerbait erretzen denean gertatzen den bero eta argi jalgitzea. Suak erre eta kiskali zituen Sodoma aldeko bost herri handi. Su pindarrak. Begietatik sua zeriola. Su egiteko egur gabe. Pagoaren egurra, nahiz ikatza nahiz sua egiteko, onenetakoa. Hain handi eta bizia zen labe hartako sua, non berrogei beso altxatzen ziren garrak. Behin ere itzalia egon ez den hauspeko sua. Baina zeri zaio gehienik sua lotzen ez bada sugai idorrari? Bolborak ez du behar ez su handirik ez denbora luzerik kalte handiak egiteko. || Esr. zah.: Odolak su gabe diraki. Su gaberik ez da kerik. // pindar 1 iz. Ipar. Txinparta. Su pindarrak. Harri bat joz, pindarrak atera. Pindarrak ilaundu direnean. Pindar batez egin daiteke laster gar bat ikaragarria. Pindar bat erori zen bolbora-meta baten gainera.

su(-)pindar 4: Elkar 2 (“Isilean daude, su pindarren hotsa besterik ez da entzuten”), Berria (“Ele labur, eleberri, kantu eta mintzaldiak, bere euskarazko obra osoa plazaratzea inportanta zitzaion elkarteari: Etxea, euskara eta etorkizuna hondatzen zaizkigularik, su pindarrez denen berotzekoa baitu, liburuko azken orrialdeak dioenez”), Argia (“Hori izan zen lehen su-pindarra, eta hortik landa, anitz gogoetatuta eraiki dut ene nortasun abertzalea”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

su(-)pindar 6: Herria 2 (“Su pindar hori, hats espantagarri hori,”), Aingeru Epaltza (“Etxeko atarian lehenbizi eta etxebizitzako eskailburuan gero, txirrina zanpaka egin nuen denborak epeldu zizkidan haserrearen su-pindarrak”), Xabier Mendiguren Elizegi (“Su pindar bat ikusi nuen haren begiradan, eta une batez beldur izan nintzen ordotsak urrixari erasoko ote zion, basurdeak bere eskularru finak erantziko ote zituen”), Oskar Arana (“Teresaren aria hegalariek ez dute berarengan su pindarrik ere pizten; bere ahotsaren melodia bera, iluna, bihurrikatua, Teresa albora utzita igarotzen da, gainetik igarotzen zaio”), Xipri Arbelbide (“Su pindarrak begian, zalurik dohan”).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da eta azpisarrera gisa jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa su sarreran.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

su bizian aztertzean, azpisarrera gisa jasotzeko proposatua; adierak bereiztea komeni da: eta adierak bereiztea: 1) sukaldekoa; 2) poliki.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa su eta txiki sarreretan.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: SU-TXINGAR (Añ (G)). a) Chispa (tbn. fig.). "Centella de fuego" Añ. Doblaturik ta erredoblaturik milla millón áldis, estiréla Jangoikoaren miserikordiain aurkintzean yágo ezi su txinarbát itsasoain érdian. LE in BOEanm 1674 (voc.). Bere onbiurtze zorionekoaren su txingar biziyak sentitzen asi zan. 'Centellas'. Aran SIgn 12. b) (su-txinkar R-uzt ap. Iz R 293). Brasa (tbn. fig.). Birbiztu egitten jakezala egunaro alkarren biotzetako su-txingarrak. Echta Jos 239s. Iakite sendoaren su-txingarrek auspean zirauten. Zait Plat 42. Su-txingarrak estali ta urez busti ditu amak. NEtx LBB 155. Marsellesaren doiñu zoliaz / pizten du [Iparragirrek] Frantzin su-txingar. Ib. 286.

def: suontzi iz. Ontzi biribila, gehienetan metalezkoa, su txingarrez beterik berogailu gisa erabiltzen dena. Hotzak zegoen eta suontzia esku artean zekarren. // adib: txingar 1 iz. Gori-gori dagoen egur edo ikatz zatia, garrik gabea. Txingar goriak. Su txingarrak estali. Eskuan erortzen zaidan geldo edo txingar bat ezin pairatu dut; sugar betikoa nola eramango dut? Begiek txingarrak diruditela. Txingarra baino gorriago jarri zen.

su txingar , Argia (“Nik gehiago estimatzen ditut uda beroko tomateak, festetan entzierro ostetik piper biziekin su txingarretan erreta egiten dituzten tomate puska horiek, baina garaian garaikoa behar”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

su-txingar 4: Elizen arteko Biblia 2 (“Ondoren, aingeruak intsentsu-ontzia hartu, aldareko su-txingarrez bete eta lurrera bota zuen. Berehala, trumoiak, danbatekoak, tximistak eta lurrikara izan ziren”), Jose Morales (“Liuba berriro inarrosi zen, bere zoriontasun basatian erretzen, su-txingarretan bezala”), Fernando Rey (“Denbora tarte luze baten ondoren, pasha bat-batean gelditu, burua goratu eta Ismail Agari begiratu zion su-txingarren pareko begiekin”).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Azpisarrera gisa jasotzekoa izan liteke.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa su sarreran.

Txostenaren laburpena

Ik. informazioa s.u. sutantz.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: suargi / LurE: - / ElhHizt: suargi / EskolaHE: -

Forma garden-ulergarria da

sutargi baino argi eta ulergarriagoa da, lantaldearen ustez.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-argi.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

su sarrerari dagokion azpisarrera.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

LB: 56; ETC: 136.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: su-eragile incendiario, -a ; Adorez: 0, Labayru: 0, NolaErran: 0 / Euskalterm: bonba su-eragile, munizio su-eragile (Herrizaintza; termino onartuak dira).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa su eta eragile sarreretan.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Ohiko lexiaren atalean jasotzekoa da.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Ohiko lexiaren atalean jasotzekoa da.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Ohiko lexiaren atalean jasotzekoa da.