Euskaltzaindiaren Hiztegia

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH argitaratuko azpisarrerak: BI SOSEKO (BN-baig ap. Satr VocP; Urt, Dv, H). Moneda de diez céntimos. "Cistophorus, bisoseko bat, bisosekoa, bisoseko baten arditak" Urt V 157. "Pièce de deux sous" Dv. // Ala nahi izan othe zuen bere bisosekoaren balioaz berehala segurtatu? Elzb PAd 22s. Bi soseko harekin, gero, gereziak erosi zituen. Barb Leg 62. // BOST SOSEKO (BN-baig, S; bortz L, BN, S; Hb ap. Lh, H). Ref.: Lh (bortz); Lrq (bost); Satr VocP. Moneda de veinticinco céntimos. "Real, 25 cts." Satr VocP. // HAMAR SOSEKO (BN-baig ap. Satr VocP; H). Moneda de cincuenta céntimos. // Eman zion etxeko andreari hamar-soseko xuri bat. Elzb PAd 34. Huna hamar sosekoa, andre! Barb Leg 143. v. tbn. HU Zez 39. // HOGEI SOSEKO (BN-baig ap. Satr VocP; hogoi H). Moneda de un franco o una peseta. // Gero hor gaindi hamar, hogoi soseko bat xahu. HU Zez 39. Mahain gainerat botatzen du hogoi soseko bat. Barb Sup 98. v. tbn. Elsb Fram VI. // SOSEKO. "Qui est d'un sou. Soseko ophila, petit pain d'un sou" Dv. // Barato. Liburu on guzia fransesez egina; / soseko liburu bat gabe Eskalduna! Hb Esk 5. Soseko gazeta tzar bat erosten duzu eta ahal bezala irakurtzen. Lap 28 (V 16). // (Fig.). De escaso valor, mediocre. // Etsaien arabera ere, lehen Eliza-gizonek mehe zuten izpiritua, bazen soseko hainitz: nola egin dute yakinek baino gehiago? Hb Egia 152.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Ik. ap. Klasikoak S.A. sos-erdi: I. Iñurrieta (“Holandan florin deritzan txanpona dute; florinak hogei sos balio ditu, edota berrogei sos-erdi [...] Kanbioa berrogeita hamalautan badago, hiru liberako ezkutuak berrogeita hamalau sos-erdi balioko du; hirurogeitan badago, hirurogei sos-erdi balioko du; zilarra Frantzian urri bada, hiru liberako ezkutuak sos-erdi gehiago balioko du; ugari bada, berriz, sos-erdi gutxiago”, “berrogeita hamar sos-erdirekin ezkutu bat jasotzen dudanean”, “Demagun ezen, zilarraren pisu-legeen arabera, zilarrezko hiru liberako ezkutuak berrogei sos-erdi balio zituela, eta kanbioa paperean eginda, paperezko ezkutu horrek zortzi sos-erdi besterik ez zuela balio: aldea lau bostenekoa litzateke”).

Euskaltzaindiaren Arauak

:hamar sosekoa.

Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

soska.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Txanpon zaharrak.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH s.u. sos; eta azpisarrera s.u. hogei: “Moneda de una libra”. // Prop 1876, HU Zez, Barb Sup.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Txanpon zaharrak.

Eratorri-sare sistematikoki osatzekoak

zenb. + iz. +-ko.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

sos sarrerari dagokion azpisarrera.

Forma baten adiera(k)

(libera bat).

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-s+d-.

Atzizkien araberako erabakiak

-dun.

Euskaltzaindiaren Arauak

sosegatu, sosega, sosegatzen. da/du ad. g.er.

Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

sosegatu, sosega, sosegatzen.

Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: soseguz .

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: SOSEGUAN. En paz, tranquilamente. Zer da iustuki bizitzea, bakean eta soseguan bizitzea baizen? Ax 443 (V 289). Bakean eta soseguan gaudenean. SP Imit I 19, 5. Eman arren bitartean / soseguan gorputza. Arg DevB 99. Manera hortan bere konzienzia soseguan emanik. Ch III 48, 6. Izpiritua soseguan eta pausuan konserbatuko dugula. He Gudu 151. Artzaiñ bat bizi izan zen soseguan luzaro. Gy 82. Engañu gabe ta pake soseguan gelditzen ziran ezkero. Aran SIgn 102. Egon bedi soseguan; ez diyot faltatuko. Iraola 81. Gure artzaina dadin / bizi soseguan. Etcham 156. (Con determinantes). Gure haragia lehen geldi eta sosegu onean zegoena. Ax 400 (V 261). Arima, beraz nahi baduk / bizi sosegu handian. Gç 108. Sosegu perfet batean. He Gudu 107. Anima aflijitu ura sosegu andian ta Jaunaren pakean betiko geratu zan. Cb Just 119. Nahi baduzu egiazko soseguan jarri. MarIl 30. Sosegu ederrean bere etxera biurtu zan. Arr May 155. Sosegu handienean dago Limburg. StPierre 39. Ez naiz sosegu osoan. Xa Odol 83. v. tbn. Bv AsL 166.

adib: sosegu iz. Baretasuna. Salbatzailea baitan aurkitzen zuen bere sosegua. Sosegu eta bake gozoan hil zen. Soseguan egon, bizi. Batak besteari begiratzen genionean, den-dena gatzaturik gelditzen zen, sosegu betezko geldiune soil batetik dilindan.

soseguan 7: Elkar 4 (“Logale zegoen, eta ibaiaren soseguan lo egiteko guraria zuen, urak itsaso amaiezinera zihoazen artean”), EiTB 2 (“Bizikletaz, bidaia soseguan hartu nahi bait zuten. Vietnameraino iritsi dira, eta han beteko dute bidaiaren urteurrena”), Erlea (“Geldi daitezela pozik, eta ni soseguan”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

soseguan 13: Joan Mari Irigoien 3 (“Bai, bazekiat, halarik ere, ezen pentsu beltz batek ez hauela bakean ez soseguan uzten, zeren, hasteko, nekez lot daiteke suizidioa atsegintasunarekin, eta zeren, ondorez, izugarria idurituko zaik, lehenengo istantean bai bederen... baina hago trankil, Joanes”), Xabier Amuriza (“Lukreziorengan ez dugu, ordea, halako ezer ikusten, epikureismo metafisikoa baizik, non bere ikuskeraren ‘fisikoaren’ oinarri ontologikoak azaltzen diren, hori bai, begirada beti ere maisuaren eta eskolaren bereizgarri izan zen hartan, askapenean eta soseguan, jarririk”), Josu Zabaleta 3 (“Gauero berritzen den krisi horren ondoren, soseguan hartzen dut lo azkenik, goiza argitzen duen arte”), Rafa Egiguren (“Sarri joaten zinen gaztetan: harri handiak eta ur lasterrak, txoriak airean txioka eta amuarrainak, gorriz jantzita, errekan gora igeri; eta zu, eguzki berotan, lasai, soseguan... aire garbiz beteta bularra”), Pedro Alberdi (“Josu R ikusmiratuz zihoan, eguzkiaren aztarnek zer-nolako mutazioa eragiten zuten, kalearen soseguan urraturiko meharguneetan barrena; eta hala, bidean aski aurrerago, erdiguneaz beste aldean luzatzen zen errainu bati jarraiki, zinta txuri bati erreparatu zion, salduerosiaren biltokietatik gorantz”), Itxaro Borda (“Izuak eragin dardaraz filmatzen zuen argazkitan hartua izatera presatzen zen plazaren erdiko jendetza: bakean eta soseguan bizitzea xede baldin bazen, erantsi zuen Graxik kamera Agatari pasatuz, herria zein euskal nortasunarekiko distantziarik ez zitzaion norberak bere gogoari zilegitu behar”), Joseba Sarrionandia (“Goio topa nezakeela uste nuen, Kaiondoko auzoan bizi zen, laguna besterik ez zitzaidan falta hango soseguan, baina ez nuen inon ikusi”), Harkaitz Cano (“Olivier eskuizkribuaren azken lerroak irakurri ondoren hartu zuen nonbait loak, erabateko soseguan, irribarre imintzio bat aurpegian”).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Inesiboan lexikalizatutako adberbioa, azpisarrera gisa jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa sosegu sarreran.

Atzizkien araberako erabakiak

-z.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

sosegu sarrerari dagokion azpisarrera.

Kategoria

adlag.

Atzizkien araberako erabakiak

-ka.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

sos sarrerari dagokion azpisarrera.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: +

Atzizkien araberako erabakiak

-kari.

Kategoria

izond.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

diruzalea.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

soslai forma behin azaldu da, adlag. gisa erabilia (Ax); eslaian ere behin ageri da (JE Ber: "Erromanoek egin zubi zahar beregizkoaren muthurretik etxe xuriño batzu, eslaian, harrapatzera bezala badoazkio petik gora"). Ik. OEH argitaratuan eslaitu sarrera ere.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

soslai forma 4 aldiz azaldu da, iz. gisa erabilia, EB-EgAs (Saioka 8; Natur arloa, J.A. Arrieta; J. Saizar, M. Arrieta); soslaitu birritan, EB (ESB, D. Urbistondo); eslai formarik ez da agertu.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

soslai : AB38 1, HiztEn-LurE; soslaitu : AB38 1, Euskalterm 1 ("erakuskari soslaitu 'muestra sesgada').

Txostenak eskainiko duen informazioa behar da

adlag. zen lehen ("eguzkiak saihetsetik, soslai ematen du"); iz. gisa erabiltzen da gaur ("irabazlearen soslaia"), eta, ondorioz, soslaiz forma hartu du adlag.ak. Ikus erabilerok, eta Ipar. eslai, eslaian formekiko erlazioa.

Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

AS

Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

sosteko.

Atzizkien araberako erabakiak

-n: -an.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

sost sarrerari dagokion azpisarrera.

Forma baten adiera(k)

bat-batean.

Kategoria

adlag.

Maiztasuna

g.er.

Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

AS

Atzizkien araberako erabakiak

-ko.

Forma baten adiera(k)

bat-bateko.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

sostean sarrerari dagokion azpisarrera.

Kategoria

izlag.

Maiztasuna

g.er.

Txostenaren laburpena

Ez dugu OEH-EEBS corpusetan aurkitu.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

sostengaezin : HiztEn (ezin sostenga daitekeena) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

sostengaezin : HiruMila (insostenible), ElhHizt (insostenible, que no se puede sostener); sustenga-ezin : PMuj DVC (indefendible, insostenible) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA.

LB: 43 (Aizu 3, Argia 11, Berria 10, EiTB 7, Consumer 1, Jakin 3, Laneki 1, Euskaltzaindia 1, UEU 6); ETC: 96

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: sostengaezin izond. insostenible, que no se puede sostener / Adorez: sostengaezin adj. insostenible / Labayru: 0 / NolaErran: 0. / Euskalterm: 0

Erdaretako formak

es insostenible; fr insoutenable, intenable: Elhuyar: 1 adj. eutsiezin, sostengaezin, ezin eutsizko peso insostenible: pisu eutsiezina 2 adj. (fig.) defendaezin eso que dices es insostenible: esaten ari zaren hori defendaezina da / Adorez: 1 ezin eutsizko, eutsezin, sostengaezin, ezin iraunezko; desarrollo insostenible: ezin iraunezko garapena. 2 indefendible: defendaezin, ezin aldeztuzko / Labayru: 1 adj. Que no se puede sostener o soportar astun, latz, ernegagarri, enpagugarri, antojugarri, gogaikarri (aburrido), eroanezin(eko)/eramanezin, jasanezin(eko)/jasanezin, ezin jasan leiteken(a)/daitekeen(a); difícil de aguantar eroangatx/eramangaitz, jasangatx/jasangaitz, jasaten gatxa dan(a)/jasaten gaitza den(a), sakon (profundo), handi (grande); fuerte indartsu, gogor, sano. Estamos pasando una situación insostenible: Egoera latza bizi dugu. A causa de la tensión de los exámenes se crea un ambiente insostenible: Azterketek eragiten duten tentsioa dela eta, giro jasanezina sortzen da. 2 adj. (fig.) Que no se puede defender con razones defendiduezin(eko)/defendaezin, ezin defendidu leiteken(a)/ezin defenda daitekeen(a), defendiduten gatxa dan(a)/defendatzen gaitza den(a) (difícil de defender) / NolaErran: a) insupportable ezin jasanezko – ezin soportatuzko (BL) – ezin süportatüzko (ZU) – jasanezin (zab.) – jasangaitz – eutsiezin; b) indéfendable, inadmissible ezin defendatuzko – ezin aldeztuzko (MD).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

sostengatu, sostenga, sostengatzen 1 du ad. Eutsi; eduki. Lau zutabek sostengatzen dute etxea. 2 du ad. Lagundu. Jende on guztiek behar dute elkar sostengatu.

Forma onartzeko eragozpenak aipatu ditu lantaldeak

erabili gabea da lantaldearen informazio-iturrietan; eta okerra denik esan gabe, horren premiarik ez dela ikusten, aipatu da.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta jasotzekoa.

Atzizkien araberako erabakiak

-ezin.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

susten- formakoak 130 aldiz azaldu dira, IE-ZuAm (eta EB 3); sosten- formakoak 68 aldiz (B 4, G 15, L-BN 39, EB 10); sustengatu (süstengatü, süstengaldu 1) 92 aldiz: IE 60 (Lç, EZ, Gç, Ch, He Gudu, Mih, Dh, JesBih, MarIl, Jaur, Hb Esk, HU Zez, Elsb Fram, Etcham, StPierre, Larz Iru, Xa), ZuAm 30 (Tt Arima, Mst, Xarlem, Ip Hil, Casve SGrazi), EB 2 (MEIG, Arti Tobera); sustengu (süstengü) 32 aldiz: IE 19 (Lç, EZ, Gç, Ch, He Gudu, Lg, Mih, Monho, JesBih,MarIl, Gy, Zub), ZuAm 12 (Mst, CatLan, AstLas, UskLiB, Xarlem, CatS, Ip Hil), EB, 1 (MEIG); sustengatzaile (süstengazale) 3 aldiz: IE 2 (Ch, Xa EzinB), ZuAm 1 (UskLiB); sustengari (süstengari) 2 (EZ Man, Xarlem); süstengagarri 1 (Mst); sostengatu 23 aldiz azaldu da: IE 21 (EZ, Ax, Harb, ES, CatLuz, Bordel, Etcham), EB 2 (MEIG); eta sostenditu G 1 (Tx B), sostendu B 2 (Añ GGero); sostengu 34 aldiz: B 2 (Añ GGero), G 11 (Gazt MusIx,Vill Jaink, Lasa Poem), IE 15 (EZ Noel, Ax, Mat, SP Phil,ES), EB 6 (MEIG); sostengutza EB 2 (MEIG); sostengari IE 3 (ES); sostenitu [ad.] 3, G (Xe, EusJok).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

susten- 11 (IE 9; Egin 2); sosten- 57; sustengatu (süstengatü) 6 aldiz azaldu da: IE 4 (Herria, A. Aguergaray, J. Casenave), EgAs 2 (Egin); sustengu (süstengü) 3 aldiz, IE (P. Bordaçarre, Eskualduna, Herriz Herri); sustengatzaile 1 (Xalbador); sustengatze -estakuru 1 (Herria 1973); sostengu (eta konposatuak: barne-sostengu, sostengu-funtzio, sostengu-zelula) 20 dira, EB-EgAs (J.M. Torrealdai, J. Bergara, J. Sierra, Oihenart taldea, J. Gonzalez, J. Galtzada, M. Lasa, I. Sarasola, J. Sudupe, E.J. Hezkuntza saila, G. Garate, J.J. Uranga, J.A. Irigarai, L. Haranburu-Altuna, UZEI, M.A. Unanua, Bertsolaritza; Hemen, Zabal); sostengatu 34 aldiz azaldu da: G 1 (A.M. Garate), IE 2 (J.A. Irigarai, F. Krutwig), EB-EgAs 31 (J. Gonzalez, G. Nazabal, M. Aierbe, I. Iñurrieta, J.M. Olanga, UZEI, J. Azurmendi, I. Uria, E.J. Hezkuntza saila, M.A. Unanua, BITEZ, J.I. Abrisketa, E. Antxustegi, L. Haranburu-Altuna, M. Landa, J. Sarrionandia, P. Aristi, G. Ansola; Euskal kulturaren urtekaria, Hitz, Larrun, Jakin; GAO; Erdiko zikloko euskararen programakuntza, Goiko zikloko natur arloko orientabideak, Pio Baroja bere ehunurteburuan); eta EB ager. banarekin sostengatze (J. Apalategi), sostengatzaile (Zabal), eta sostenitu [iz. mus.] (Loreto Fernandez).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

sostendu : AB38 1, Euskalterm 4; sostengatu : DFrec 5, AB38 10, AB50 3, HiztEn, Euskalterm 8; sostengaezin : HiztEn; sostengarri : HiztEn; sostengatzaile : AB38 1, HiztEn, Euskalterm 7; sostengatze : Euskalterm 1; sostengu : DFrec 12, AB38 13, AB50 4, HiztEn, Euskalterm 19; sostenitu : HiztEn, Euskalterm 3; sostenimendu : Euskalterm 1; sustengatu : DFrec 3; sustengu : DFrec 3, AB50 1.

Jatorrizko forma

sostengatu, sostenidu.

Euskaltzaindiaren Arauak

sostengatu, sostenga, sostengatzen. du ad.

Aldeko arrazoi handirik ez dago

sosten- formakoak nagusitu dira erabilera zainduetan.

Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

sostengatu, sostenga, sostengatzen.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Azpisarrera gisa jasotzekoa, laguntza eman forma arautua bezala.

Txostenaren laburpena

'Bere soinu naturala baino tonuerdi bat altuago den nota' adierakoak begiratu dira; OEHkoan ez dugu aurkitu ez sostenidu/sostengatu , ez eta diese ere. EEBSkoan sostenitu 2: L. Fernandez ("Azken nota horietan zera galde daiteke: ea sostenitu batzuk aplikatuz debekua alboratzerik dagoen"), I. Urbieta ("do sostenitua"); ez dugu diese aurkitu.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

diese : HiztEn, Euskalterm 3; diesi : LurE; sostenitu : HiztEn, LurE ("ik. diesi"), Euskalterm 3; sostengatu : LurE ("ik. sustengatu", baina honek ez du sarrerarik).

Sektore jakin bateko informazioa

UZEIren Musika Hiztegia-k diese (eta diese bikoitz) eta sostenitu (eta sostenitu bikoitz) eskaini ditu.

Jatorrizko forma

sostengatu, sostenidu.

Euskaltzaindiaren Arauak

Mus.e. diese.

Sektorekoei galdetzekoa da zer darabilten

Mus. lantzen duten sektorekoei galdetuko zaie zer darabilten.