Euskaltzaindiaren Hiztegia

Sektore jakin bateko informazioa

Ik. Izendegiko landare-izenetan: San Benito belar: Geum urbanum; San Joan iratze: Osmunda regalis; San Joan lore: Leucanthemum vulgare; San Jorge lore: Centranthus ruber; San Jose lore; udaberri-lore: Primula sp.; San Jose lore goiztiar; udaberri-lore goiztiar: Primula vulgaris; San Jose lore usaindun; udaberri-lore usaindun: Primula veris; San Martin ziza: Clitocybe geotropa; San Robertoren zaingorri: Geranium robertianum.

Txostenaren laburpena

ik. informazioa s.u. saindu.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: AS / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: AS / EskolaHE: AS

Botoen berri emango da adostasunik gabeko erabakietan

aitasantu loturik idatziaren aldeko dira 3 kide; aita-santu eta aita santu formen aldeko beste bana.

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

santu.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: BARIKU SANTU (V-gip; barixaku s. V-gip). Viernes Santo. "Barixaku-Santu egunian, goizian seiretan, Jesusen kurutzeko zazpi itzen sermoia izaten zan" Etxba Eib. "Bariku Santu eguna, Viernes Santo" Elexp Berg. Egubena, barikuba ta zapatu santua. ZBulda 41. Aita Zosimo, enterrau egizu karidadez Maria pobriaren gorputza, bada ill zan Barijaku Santu egunian, komulgauriko bijaramonian. JJMg BasEsc 243. Bariku-santu gaua izango zan (V-gip). Eusk 1956, 221. Bariku Santu egunez. Ayesta 65.

bariku santu 2: Berria (“Errigoitira amarenera joan naizenean, euskal telebistako lehenengo katean Elorrioko eliza ederretik ematen izan duten Bariku Santuko meza entzuten egon da”), Karmel (“Hareen arten Bariku Santuko zazpi berben sermoia zazpi bider”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

bariku santu 1, Pello Zabala (“Gero artaburu haien garaunak hazitako artoagaz nastauko zituzten, Bariku Santuz aletuta”).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia eta azpisarrera gisa jasotzekoa ostiral santu bezala, Bizk. markarekin.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa bariku sarreran.

Erabileremu dialektala

Bizk.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: EGUEN SANTU (V-gip; Aq 1405, Añ). Ref.: EI 338; Etxba Eib. Jueves Santo. Eguen seindu (BN-ciz), una de las respuestas de EI, debe tratarse de un error. Eguen Santu egunean, zer igaro zan? Oe 155. Eguben Santuz. CrIc 137. Ez Eguben santuz. Astar II 239. Eguben Santu arratsaldian. JJMg BasEsc 64. Eguben santu egunean. Itz Azald 131. Ain subertez, Eguen Santu goixa. Gerrika 176

eguen santu 1, Jakin (“Koral Elkartea ondo ikusita zegoen herrian: elizkizunetan kantatzen zuen, Eguen Santuko prozesioetan miserereak... Kantu ederrak denoi gustatzen zaizkigu”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Ez dugu aurkitu eguen santu formarik.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

bariku santu sartu zenez, hau ere azpisarrera gisa jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa da eguen sarreran.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

EIH: - / ElhHizt: AS / EskolaHE: adib. gisa

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

-santu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

gerra sarrerari dagokion azpisarrera.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: HIRI SANTU (La) Ciudad Santa (ref. a Jerusalén, tanto la terrenal como la celestial). Orduan [Munduaren fiñean Iuduak] billduren dire hiri Saindura. EZ Man I 68. Jerusalen aldeko Jafa deritzan Siriako kai ondo aitatura allegatuta, lau egunera Uri Santuba begitandu zuten. Aran SIgn 39. Zurekin beti irauten dun uri sainduko iaurrerira artean. Or Aitork 305

hiri santu 18: Berria 11 (“Poliziak adierazi zuenez, Irango hainbat erromes Irakeko hiri santu xiitak bisitatzera joan ziren”), EiTB 6 (“Urtero, Irakeko milaka xiitek Kerbalako hiri santua bisitatzen dute, Bagdadeko hego-mendebaldean, 80 kilometrora”), Euskaltzaindia (“Erroma da Hiri Santua”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

hiri santu 79: Berria 48 (“Ali al Sistani aiatolak, Irakeko xiiten buruzagi gorenak, bere jarraitzaileak deitu zituen atzo Najaf hiri santura joan eta bertako santutegiak salbatzeko”), Elizen arteko Biblia 19 (“Jainkoak bota egin baititu kanpora Hiri Santuari erasotzen ziotenak”), Imanol Unzurrunzaga 2 (“Hiri santu honen arerioei aurreko hamar liburuetan dagoeneko erantzuna eman diet, gure Errege eta Jaunaren laguntzarekin eta gure ahalmenen neurrian”), Iñaki Mendiguren 2 (“San Pedroren burgo edo San Pedroren hiri santua”), Xabier Olarra (“enplu Nagusia New Yorkeko hiri santuan du”), Bernardo Atxaga, Asisko Frantzizko, Jon Alonso, Iñaki Iñurrieta…

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da eta egokia izan liteke azpisarrera gisa jasotzea adibide batzuk gehituz, erlijioaren arabera bat baino gehiago izan daitekeela adierazteko.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa hiri sarreran.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH: larunbat saindu — AS

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib. / HiztEn: AS / LurE: adib. / ElhHizt: AS / EskolaHE: -

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

-santu: ostegun s., ostiral s. eta larunbat s. jasoko dira AS gisa, ezagun-erabilienak horiek direlako.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

larunbat sarrerari dagokion azpisarrera.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH: AS: leku santu, saindu.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib.: leku santu / HiztEn: AS: leku santu / LurE: leku santu / ElhHizt: AS / EskolaHE: leku santu

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

-santu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leku sarrerari dagokion azpisarrera.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib. / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

-santu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

liburu sarrerari dagokion azpisarrera.

Forma baten adiera(k)

Biblia.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib. / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: AS: lur santu edo lur saindu / EskolaHE: -

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

-santu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

lur sarrerari dagokion azpisarrera.

Forma baten adiera(k)

1 hilerria. 2: Palestina edo Lur Santua deitzen duguna.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH: AS

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib.: mahai santu / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Eraikuntza librea, lexikalizatu gabea

eraikuntza libretzat eman liteke, edo adibide gisa jaso mahai sarreran.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: MEZA SANTU, M. SAINDU. Santa misa. Tr. De uso gral. desde principios del s. XVII. Para la distribución de variantes v. santu. Non tutzue Meza Saindu, barur eta limosnak? EZ Man I 124. Meza Sainduko othoitzak. Brtc 16. Egunero entzuten izan dau Meza Santua. Alzola Atalak 103

adib: meza 1 iz. Zenbait eliza kristautan, ogiaren eta ardoaren bidez Kristoren heriotza ospatzeko egiten den elizkizuna. Meza santua. Mezako oparia. Goiz meza. Meza isila: kantatzen ez dena. Urte guztiko meza-bezperak. Meza denborako otoitzak. Mezaren hasieratik Sagararaino. || (Leku-denborazko atzizkiekin). Mezan eskatzen duguna. Hogeita sei urtean ez naiz mezatan izan. Mezetan daude denak. Zortzietako mezara joaten da. Mezatara datozen aldi guztietan. Mezatatik atera.

meza santu 95: Karmel 6, Elkar, Deia 66, Berria 7, EiTB 4, Euskaltzaindia 2, Goiena, Jakin, Argia, DiarioVasco 6.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

meza santu 2, Asisko Frantzizko (“Goiz goizetik meza santuarekin hasiko du eguna eta, luze otoitz eginez, bere burua eta artaldea Jainkoaren babespean jarriko”).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HiztHand: - / ElhHizt: - / EskolaHE: adib.

Eraikuntza librea, lexikalizatu gabea

eraikuntza librea.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Maiztasun handiko kolokazioa da eta, beraz, azpisarrera gisa jasotzekoa.

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

-santu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa meza sarreran.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

olio santu (eta saintü, saindu, seindü) 15: EZ Man II ("Elizan olio saindua gordetzean"), Gç ("Bañan gorphutza zaikunean / olio sainduz gantzutzen"), Bp II ("Non edireiten baitira kateximaren eznia, batheiatzia, krisma eta olio saintiak"), Cb Eg 3 (adib.: "Olio santuarekin begietan ematen dit"), CatLan ("Zergatik ünktatzein tüzte olio seindüz sobalden arthian, eta bülharretan?"), Ub 2 (adib.: "Olio Santuz ganzutua izandu zan Dabid"), AA III ("Amargarren zeremonian gainzutu zinduen bularrean, ta espaldetan Kristaua, ta olio Santuarekin"), Lard ("Baita Apaiz-nagusi Aaron ere konsagratu zuen, olio santuarekin [...] igortziaz"), Dv LEd ("Olio sainduarekin ukitzen ditu nere begiak"), Or Mi 2 (adib.: "Berela azken-igurtziak eman zition Olio sainduz zazpi tokitan"), Etxde JJ ("Estola eta olio santua emateko ontzia ekarri zizkion").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

olio santu (eta saindu) 5: Illetak ("Olio santuz igurtzia"), Iratz ("Erregetzeko olio saindua ixurtzen dio bururat"), Etxde ("Arima zuzendaria heldu zen eta Olio Saindua eman zion"), X. Amuriza ("Hankondoa olio santuz igurtzi"), I. Iñurrieta ("Egur-ikatz goriz betetako potea ateratzen du, olio santua, erramu-hostoak eta asentsio-belarra botata kea egiteko").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

olio santu : HiztEn (AS, Erl.), LurE (adib. gisa), Euskalterm 1 (olio santuak) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

olio saindu : HaizeG BF, Lh DBF, PMuj DVC (adib. gisa); olio santu : EuskHizt (adib. gisa), ElhHizt (olio santu[ak]: AS), EskolaHE (adib. gisa) // Ez dugu aurkitu ap. HiruMila, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, DRA.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HiztHand: AS / ElhHizt: AS / EskolaHE: adib. gisa

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

-santu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

olio sarrerari dagokion azpisarrera.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ortu santu 4, beti Getsemanikoaz ari: Añ 2 ("Jesemaniko Ortu santuan Jesus zegoan dolorez", "Yesemaniko ortu santuan egoan Yesus larririk "), fB Ic I ("Jesemaniko ortu santuban auspaztuta"), Balad ("Josemaniko ortu santuan auzpez lurrean jarririk eskatzen zion libra zezala Aitari").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

'hilerria' adierakoak dira ortu santu (+ ortu-santu, ortusantu) 5: Euzkadi 1916 3 ("ibildeuna edo prozeziñua egin gendule Kurutze Santu'tik, bitxabaletik, Ortu-Santu ostetik", "idatzi neban erremata egin zala emengo Ortu-santu zarrarena"), "Misterijo andijek yarabillezak Ortu-Santu orregaz"); Onaind ("ortu santu aipatua puskatu zuten"), Orhipean ("Hilerriak izen desberdinak ditu: hilarrieta, ilargieta [Sara, L], ilherri [Liginaga, Z], zimitorio [Oiartzun, G], kanpusantu [Ataun, G], ortusantu [Kortezubi, B]").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

ortusantu : DFrec 2 (Deia, 'hilerria'), AB50 1 ('huerto sagrado' itzulia) // Ez dugu aurkitu ap. AB38, HiztEn, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

AS: ortu santu ('hilerria'). // EBBk soildua (1999-01-14): ezabatu egin da.

Zerrenda osagarriak

BizBerba: "ortusantu (kanposantu, hilerri): cementerio".

Ahoz erabilia, nahiz testuetako lekukotasunik ez duen

ahozkoan erabilia da, L. Baraiazarrak dioenez (eta kanposantu ere bai).

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

santu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

ortu sarrerari dagokion azpisarrera.

Forma baten adiera(k)

hilerria.

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

santu: ik. oharra s.u. larunbat santu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

ostegun sarrerari dagokion azpisarrera.

Forma baten adiera(k)

Aste Santuko osteguna.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib. / HiztEn: AS / LurE: - / ElhHizt: AS / EskolaHE: adib.

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

-santu: ik. oh. s.u. larunbat santu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

ostiral sarrerari dagokion azpisarrera.

Forma baten adiera(k)

aste santuko ostirala.

Euskaltzaindiaren Arauak

(herritarra).

Maileguen egokitzapen sistematikoa

-mb-/-nb-.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

San Bernardo: J. Artaraz (“gogoratu San Bernardo txakurrak”), E. Azkue («"San Bernardo bat", azaldu zion. San Bernardo erabat bitxia! jarraitu zuen. "San Bernardo bat...?" Aitak barre egin zuen», “Horrelako San Bernardo batek paseo asko behar ditu!”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

San Bernard zakur: Herria ("San Bernard zakurra"); San Bernardo: K. Navarro ("errebolberrak eta San Bernardoak ekarri"); I. Zaldua ("beste batzuetan dogo bat deskribatzen zuen, eta behin batean San Bernardo bat zela aipatu zigun"); Gte ("zakurra askaziz San Bernardo zela"); A. Garikano ("San Bernardo bat gelan sartu"); san bernardo: J. Gabiria 4 ("Barrieren san bernardoa horrela deitzen zen", etab.); sanbernardo: Gte ("dalmata, sanbernardo, boxer, collie", etab.); sanbernardo txakur: J.M. Irigoien ("Baina sanbernardo txakurrak dauden bezala, gurea sanpedro edo sanpaulo bat izan daiteke").

Erdaretako formak

OfQuLF: saint-bernard || race de chien || col du Grand-Saint-Bernard || endroit où cette race de chien a d'abord été utilisée pour le sauvetage.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

San Bernardo: Harluxet (tamaina handia eta ile sarria duen txakur-arraza, antzina elurretan galdutako pertsonak bilatzeko erabili zena), LurE (San Bernardo zakur: zakur mota handia eta gihartsua, uste denez, Asian sortua eta erromatarrek Europan sartua).

Sektore jakin bateko informazioa

Ez dugu aurkitu ap. NekHizt.

Proposatua du lantaldeak izen propioen eratorriak aztertzean, ohartxoarekin.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak eta Arrazak

Grafia lotu/bereiziak

sanbernardo grafia dagokio, noski, txakur motaren izendatzaileari (ik. 125. arauaren 9. puntua; eta Onomastika batzordeak landu dituenetan ageri den praktika: Saint John's, San Jose, Sao Tome bezalakoak, batetik, eta bestetik, saintjohnstar, sanjosetar, saotometar bezalakoak).

Sektore jakin bateko informazioa

Ik. Izendegia: sandalo : Santalum sp.

Euskaltzaindiaren Arauak

Santalum sp.

Maileguen egokitzapen sistematikoa

-alo.

Landare eta animalien taxonomi izena

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

sandinismo 2: Goiz-Argi, M. Asurmendi; sandinista 10: Argia, J. Gaztañaga.

Bigarren itzulikoetan proposatua du lantaldeak, eta sandinista ere bai.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Txostenaren laburpena

ik. informazioa s.u. saindu.

Euskaltzaindiaren Arauak

Naf. h. santu.

Zerrendakoa erabileremu geografiko-dialektal mugatukoa da

Naf. Ik. santu.

Erdaretako formak

OfQuLF: mets composé d'aliments placés entre deux tranches de pain || John Montagu, comte de Sandwich || le cuisinier du comte de Sandwich a inventé ce mets pour permettre au comte de manger sans arrêter de jouer aux cartes.

Maileguen egokitzapen sistematikoa

w; ch.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak.

Zerrenda osagarriak

NekHizt: saneamendu-hutsaldi.

Onartzekoa da, Heg. edo Ipar. markarekin

Heg. marka dagokiola uste du lantaldeak, eta baita saneatu markarik gabe arautuari ere.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu saneamendu(-)sare formarik

saneamendu(-)sare 69: Aizu, Berria 7, DiarioVasco 16, EiTB, Elhuyar 7, Goiena 3, Laneki 34.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

saneamendu sare 5, Berria.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Euskalterm: saneamendu-sare (Ingurumena (TN); Hirigintza).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HiztHand: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Hitz konposatu hiztegi-sarrerarik ez dagokiona

elkarketa librea.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Libre samarra da, baina adibide bat jaso liteke.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

estolda-zulo forma aztertzean adibide dena azpisarrera egitea proposatua.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-sare.

Zerrendako forma adibide gisa ematekoa da

Adibide gisa jasotzekoa saneamendu sarreran.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa saneamendu eta sare sarreretan.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ez dugu aurkitu.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

saneatu (eta saneamendu) testu batean azaldu da (Egin 1988: "Spantax-en saneamendua. Spantax konpainia saneatzeko eta lanpostuei eusteko berehala parte har dezan eskatu dio Gobernuari Baltasar de Zarate, CDSko diputatuak").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

saneatu :DFrec 1, AB50 12, HiztEn, Euskalterm 6 (enpresa saneatu; balantze saneatu;saneamenduko obrak,saneatzeko obrak).

Euskaltzaindiaren Arauak

saneatu, sanea, saneatzen. du ad.

Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

saneatu, sanea, saneatzen.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

juduen antzinako gobernu-kontseilua, 71 kidek osatua, Apaiz Nagusia buru zuena.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

ausardia, odol hotza.

Euskaltzaindiaren Arauak

(hizkuntza).

OEHko datuak [laburduren azalpena]

sangratu (sangaratu, -adu, -au) 17, 'odol-ateratzea egin': Astar II 2 ("Mediku, eta osagile, edo Zirujaubak egin leije euren ofizijuari dagokijona, kuradu, sangradu, aiudak emon", "Egiten dabe pekatu mortal, arako neskatila seindun geraturik seina galduten dabeenak, edo galzeko aleginak egiten ditubezanak, euren honria ez galzerren, nai dala sangradubagaz, nai dala edatekuen bat artubagaz, nai dala karga pisutsubak eruanagaz"); Bordel ("Herri huntan ba ditugu / ofiziale hunak, / larrurik zilatu gabe / sangaratzen dutenak"); It Dial ("Eri badago eta gizena arkitzen bada bereala bear da sangratu" — Ur: sangrau; Dv: sangratu; Ip: señatu; "Nekazariak bear luke jakin aberea sangratzen estutasun baterako" — Ur: sangretan; Dv: sangratzen; Ip: señatzen); Dv Dial 3 ("Biharamunean nahi du sangratu eta yanhari hurrian egon" — It-Ur-Ip: purga eman); Ur Dial 2; Gy ("Hunek zion, eri hunek eman dezake onera; / Harrek ez, abian da hau zenduen ikhustera: / harrek zio: bedi purga, hunek ez, bedi sangra: / Ondikoz segituz hunen ordenantza hazkarra, / ustekabean eria badoa bertze aldera"); Xe ("Batek oju egin zuben / denak sangratzeko, / bazala motibua / sustotik iltzeko; / zezena etzeguan / berriz barkatzeko, / lanzeta zorroztubak / tripatik sartzeko"); AB AmaE 3 ("Bai, Jauna, alantxe da, eskerrak berorri, / Osasuna ekarri eustalako niri; / Baña besotik sangrau oraiñ egiñ arren, / Egingo naz jaubetu ni kapotearen? / Bai, zelan bere Anton, ez euki dudarik / Obeago batena egingo zaitut nik, / Sangretan bazaitudaz, baña ez besotik, / Ezpada ango ordez, gaur patrikaratik, / Andik ateraten dan odolagaz dendan, Zuretzat kapote bat emongo dabe an", "Ay ene galdua da gaur nire arrana, / Neure ontzurre gorri berreun daukazana, / Ene elastikoa eta bardin prakak, / Dira itsuak eta diru-toki bagak; / Eta arrana sangrau baña len On Juan, / Obeko dot mundutik negu onetan juan"); Elsb Fram ("Guziek badakigu ez dela izan bethidanik Yuduak bezalakorik yende baten, herri baten, populu baten, nazione baten sangratzeko, azken xortaraino"); HU Zez ("Bainan ez; nahi bazuten eta ez, bi buruetarik sangratu behar moltsatto hura; batetik azkarki beren eskola hura berenetik berek egiteko; eta bertze aldetik, herri-eskola Jainko gabe hura... hura ere aitzina, eta lehenik hura pagatuz, ezen zergadun guziek jasaiten dute hura, hara moltsa gaixoa bi buruetarik odola dariola"); Ardoy SFran ("Orduko eritasun gehientsuen sendagailu bakarra: sangratu zuten"); sangratzaile , -tzalle 2: Elsb Fram ("Yuduak dire, berriz diot, beren fagoretan, non nahi izan diten, sangratzailerik abilenak, uxaran, itxain, edo odol edale goseenak"); Iraola ("Oraintxe urte batzuek dirala, esaten ziran Don Rufinok, barbero sangratzalle fama aundikua eta korrikalari bikaña, nola Madrilla eraman zuten iru aldiz Sagastari enplastuak jartzera"); sangrador(e) 2: Mg PAb ("Iru titulu emon eusteezan Madrilen [...] Naz bada Barberuba, Sangradoria ta Zirujauba"); Hb Egia ("Eri sendatzeko ere haukien pikor batek balio ditu ehun Sangrado [sic] eta Apuntador, erran nahi da, ehun barber eta aiutatzaile"); sangria (eta sangeria, sangrea) 18: Cb Just ("Berrogei ta amabi sangria ito etzedin, egin, da etsi ta medikuak utzi zuten"); DurPl ("Lelengo egunian sangrija besuan beste egunian purga goxeko bostetan"); Mg PAb 7 (adib.: "Ibilliko dira gaisuen artian odolak mantxau eztagizan bildurrez sangrija bat egin biar danian", "Zer daki medikubak guk baño geijago nos biar dan sangrija?"); fB Ic II ("Ordu erdijan, edo ortu [sic] betian projimuaren azur guztiai, odol guztiai, laugarren belauneraginoko senikera guztiai eraginda, guztiak gaiti gaiski-esanda, aren kleitu guztia ostikopetuta, azkenian zeure gaiski-esaaldijari ezarten deutsazu txaplatia, barberak sangrijari legez, projimuaren pamiari deutsazun epaija osatuteko, esanagaz: Neuri mesede baino, ez deust egin"); Astar II 2 ("Ez bakarrik egingo dau pekatu au egin daijan neskatiliak, baita bere onetara lagunduten deutsanak, edatekua aginduten deutsan medikubak, sangrija emoten deutsan barberubak, edatekua konponduten daben botikarijuak", "Eztakije gatxa ezagututen; eta ezagutu arren eztakije zelan osatu; aginduten dabe itxumustuan sangrija batetik, purgia besteti, jakin baga on, ala gatx egingo deutsan"); It Dial ("Sangria, purga, errakaia eta zurda dirade oskaiak gaitzik geienentzat" — Ur: sangrijia; Dv: sangrea; Ip: señadura); Dv Dial; Ur Dial; Gy ("Herbiak derro, arreba, burutik egiñ zaitzu, / Sangria baten beharra nere ustez badukezu: / Zoiñ lehenka zuk niri!"); AB AmaE ("Sangria bat ederra zendulako artu / Etziñean orduan bertatik osatu?"); Noe ("Ikusi dutenian / etxeko txerria, / denak esaten zuten: / "Lastimagarria!" / Obia da segidan / egin sangeria, / bota baño askoz obe / aprobetxatzia"); cf. supra señatu 2 eta señadura 1: Ip Dial.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

sangratu 1, Herr 1946 ("Diario Basco Donostiako kasetak berriz [zioen] Frantziarat heldu diren español guziak preso altxatuak direla eta galeretan ezarriak. Aski flakatu artio sangraturik behar den hazkurria gabe, lan bortitzenetan ararazten ditugula eta holako"); xangratu 1, Herr 1965 ("Toulon-en ohoin batzu sartu dira Banketxe batean diru-kutxa xangratu beharrez"); sangria 1, Zerb Landareak ("Zaharrek uste zuten landare hau [Aihen-xuria] baino hoberik ez dela "xangriaren" sendatzeko").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

sangratu : AB38 1 (sangrar) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB50, HiztEn, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

sangatu : PMuj DVC (hacer sangría); sangeratu : HaizeG BF; sangratu : EuskHizt (1842; sangradu 1818 _ Zah. _ odolustu, odol ateratzea egin); Lh DBF (saigner); sangratzaile : Lh DBF (saigneur) // Ez dugu aurkitu ap. ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, DRA.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

ElhHizt: 1 odola jario; odoletan egon; odoletan izan/eduki; 2 odola atera; 3 ebakia egin; izerdia atera _ árbol; 4 xixkatu _ fig.; 5 koxkatu _ Art. Gráf. // HiruMila: 1 perder sangre: odola isuri, odola galdu, odola jario; 2 practicar la sangría: odola atera, odol-ateratzea egin; 3 dar salida al desagüe: erretenera isuri, hustu; 4 Inform. koska atera // Lur EG/CE: 1 odola atera; 2 odola galdu, odoleztatu, odolustu // Lur EF/FE: 1 odola atera, odola galdu; 2 odoleztatu; 3 odolustu // XarHizt: sangratu , odol-hustu, odol-hartu, odol-ixuri // Casve FE: odola elki; odolgabetü; odolüstü; odolgaldü, odolüstü; azken txortala odola elki _ saigner à blanc; diharütze elki _ saigner à blanc, fig.; hurelki, txükatu _ drainer // HaizeG FB: odol-hustu, odola galdu; odola atheratu, sangratu // PMuj DCV: 1 odola atera _ aterazi, galdu, odol-ustu, odolgabetu, zaiña ebaki, zaiña ideki; 2 odola galdu, odoletan egon, odol-gabetu, odol-utsitu; 3 ustu, ura kendu, ur-bideak eman; 4 jematu, lerdatu, zarrastatu _ resinar los pinos; 5 ñapurtu, xixkatu, imurtxi, okatu _ hurtar, sisar.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Forma erabilia da, giro batzuetan "ahantzia" izan arren

bizirik dago forma (batez ere Iparraldean).

Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

sangra, sangratzen.

Aditz-erregimena

du ad.

Forma baten adiera(k)

odolustu, odol-ateratzea egin.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

1 odol-ateratzea. 2 urardo azukreduna.

Maileguen egokitzapen sistematikoa

-dade.

Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Heg.

Mailak

Beh.

Adiera mugatzeko zailtasunak

definitzen zaila dirudi.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

sanidina: Harluxet; ez dugu aurkitu ap. LurE.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

sanidina: ZTC 3 (EHU, Geologia HE 2: "sanidina [...] Feldespato potasikoaren polimorfoa. / en sanidine / es sanidina / fr sanidin [sanidine ap. Wikipedia] / [cf.] feldespato") // Ez dugu aurkitu ap. EPG.

Erdaretako formak

es (RAE): sanidina, it (S. Carbonell): sanidina, sanidino // Ez dugu aurkitu ap. de (Langenscheidts), fr (DLLF; ap. WebMineral: sanidine), en (Collins).

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Mineralak.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Antzekoa da gaztelaniaz eta frantsesez, eta arloa mugatuz onartzekoa

mailegu onartzekoen gutxienekoa betetzen du, eta beharrezkoa iruditzen zaio lantaldeari.

Maileguen egokitzapen sistematikoa

-ario.

Forma baten adiera(k)

1 izond. 'osasunari dagokiona'. 2 iz. (bainugelakoak).

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

iz. propioak hiztegi arruntean.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-lore.

Landare eta animalien taxonomi izena

Leucanthemum vulgare.

Zerrenda osagarriak

NekHizt: San Jose lore Sin. udaberri-lore. / San Jose lore goiztiar Sin. udaberri-lore goiztiar. / San Jose lore usaindun Sin. udaberri-lore usaindun.

Bigarren itzulikoetan proposatua du lantaldeak (baita sanjuan-lore ere).

Euskaltzaindiaren Arauak

cf. sanjuan-su, santiago-bide, etab.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-lore.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak.

Landare eta animalien taxonomi izena

Primula sp.

Euskaltzaindiaren Arauak

(herritarra).

Euskaltzaindiaren Arauak

(herritarra).

Euskaltzaindiaren Arauak

(herritarra).