Euskaltzaindiaren Hiztegia

Euskaltzaindiaren Arauak

pl. Ipar. '(Eliz) deiak'.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS: amona mantangorri Coccinelidae Sin. katalingorri, marigorringo

OEHko datuak [laburduren azalpena]

asto -- (Empleado frecuentemente en refranes o similares). * Astoa saldu ta mandoa erosi (AN-larr-ulz); astoa saldu ta potxotxo erosi (G-azp). mando * Mandoa saldu ta astoa erosi. (AN-5vill). Inza NaEsZarr 1845.

LB: 3 “Hori ere bada, ba, astoa saldu eta mandoa erostea” (Elkar); EPG: 0; ETC: 2 “Astoa saldu eta mandoa erosi pentsatu zuen ironikoki.” (Elkar), “Adibidez: "mandotik astora jausi" edo "mandoa sal, astoa eros".” (Pentsamenduaren Klasikoak)

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Elhuyar: 0; Adorez: astoa saldu eta mandoa erosi: vender el burro y compar un mulo; Labayru: 0.

asto 2 iz. (Esapideetan). Albistari horren egia eta astoaren arrantza, hor nonbait dituk. Astoa saldu eta mandoa erosi. Nagusiak agindu eta gazteok asto lanean.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Esapide idiomatikoa da eta azpisarrera gisa jasotzekoa. asto 2. adiera ezabatzekoa da.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa asto, saldu, mando eta erosi sarreretan.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: AS / HiztEn: - / LurE: AS / ElhHizt: - / EskolaHE: AS

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

mantal sarrerari dagokion azpisarrera (mantal formaren bigarren adierari dagokion sinonimo gisa edo).

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-erraz.

Partizipio-marken araberako eratorri-konposatuak

-a(tu)+e-.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

manager 7">M. Oñatibia ("Europa osoko ateak iriki zitun eta baita alor ontan ospe aundia zuen manager batekin konpondu ere"), A. Valdes ("1961ean eta nonbait managerrek bultzaturik, berorren lanak antzezteari ekin zion NY-eko zenbait toki ezezagunetan"), I. Borda ("aiki, ihardetsi zion manager-ak, baina mundua horrelako ero sentimentalez gainezka dago"), J. Cillero 3 ("Orduan, kasinoko managerrak, Mefistofeles trajedun horrek, neskaren nondik-norakoak arakatu eta honako ondorioa atera zuen", "Gorriak ikusi zituen managerrak neska konbentzitzen "matxura" konpon zezan", "hiru hilabeteko galerak izan ondoren, kasinoko managerrak kanpoan ipini zuen neska"); EstiLib ("manager: Hitz hau biribilez idatziko dugu, euskaratuta, baina ez diogu grafia aldatuko nahiz eta normalean 'manaier' ahoskatzen den").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

manager : HiztEn, Euskalterm 2 (hauetako 1 kudeatzaile sinonimoarekin) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

manager : ElhHizt, HiruMila // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

Erdal mánager / manager formen ordainak: ElhHizt-HiruMila: manager / Casve FE: züzendari / HaizeG FB: buruzagi // Ez dugu aurkitu ap. Lur EG/CE eta EF/FE, PMuj DCV.

Erdaretako formak

fr (DLLF): manager; en (Collins): manager; de (Langenscheidts): Manager // it (S. Carbonell): ez dugu aurkitu.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Zerrenda osagarriak

EEgunk: "manager".

Nazioarteko forma da, beste gabe onartzekoa

nazioarteko forma da, eta onartzekoa, nahiz ez dagokion g-ren ohiko ahoskapena.

Euskaltzaindiaren Arauak

(herritarra).

Euskaltzaindiaren Arauak

(herritarra).

Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. 'agindua'.

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-mendu.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-ari/-tzaile.

Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

manatzailea.

Sektore jakin bateko informazioa

Laburtzapenak: Azerbaijan.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu ap. HiztEn-LurE.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

manat: Estilo Liburua.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Monetak: iz. (Azerbaijango dirua).

Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

manat turkmenistandar.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Monetak: iz. (Turkmenistango dirua).

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

manat sarrerari dagokion azpisarrera.

Euskaltzaindiaren Arauak

manatu, mana, manatzen. Ipar. eta Naf. du ad.

Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

manatu, mana, manatzen.

Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. eta Naf.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Ahozko erabileraren testigantza fidagarria du

ahozko erabileraren testigantza fidagarriak ditu berme (ik. OEH argitaratua).

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-o/-a-.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-bide.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

a) manda-/mando- alternantzia dutenak: mandako : 15 ager.: B 1 (AB); G 14 (VMg 13; Izt) / mandoko : 2 ager.: B 1 (A BeinB),L 1 (Ox); mandazai(n) : B 58 (DurPl, AB, Azc, Ag, A [33 ager.], Etchta, Kk, Or, Erkiag); G 48 (VMg, Echag, Lard, Noe, Sor, TAg, Etxde, NEtx [12 ager.], Anab, Uzt, Berron [24 ager.]; IE 4 (ChantP eta FIr) / mandozai(n) : G 1 (Salav); IE-Zu 20 (Elzb 5, Barb 7, Const 7); mandozaingo : Z 1 (Const); mando zaintza : G 1 (Izt); mandatzar 1 (Mdg) / mandotzar 1 (Otx); b) manda- osaerakoak: mandabelar 1 (Zait); mandaburu 1 (Sor); manda-mutil 4 (Berron); mandarri 1 (Ibiñ); c) mando- osaerakoak: mandodun 1 (NEtx); mandoka 1 (Or); mandokillo 8 (Kk); mandotegi 2 (Aran); mandotu 1 (Hb); mandotxo 2 (Sor); mandotze 1 (JE); mandoxko 1 (Mdg); d) Beste forma batzuk: mandeme 1 (Izt); mandeuli 2 (Or) / mando euli 2 (DurPl; Iraola) / mando-euli 1 (Otx) / mandu(l)li 6 (Mong).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

a) manda-/mando- alternantzia dutenak: mandako : 3 ager. (M. Lekuona; A. Lertxundi) / mandoko : 1 (E. Alkat); b) manda- osaerakoak: mandazai(n) : 20 ager.: B 5 (R.M. Azkue, Bizkaiko herri iturriak, A. Zubikarai); G 2 (A.M. Labayen; Ataño); EB 13 (G. Garate [7 ager.], J. Belmonte, B. Gandiaga, J.M. Satrustegi, A. Zubikarai); mandazaintza 1 (Bizkaiko herri iturriak); mandazantza 1 (J. Belmonte); c) mando- osaerakoa: mandoska 1 (P. Lafitte); d) Beste forma batzuk: mandeme 1 (J. Fernandez Egiguren); mandaeuli 1 (Tom Sawyerren abenturak) / mandeuli 2 (A. Lertxundi).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

mandabelar : HiztEn; Euskalterm 1; mandabide : HiztEn; Euskalterm 1; mandaburu : HiztEn; mandaka ik. mandako: HiztEn; mandako : HiztEn-LurE; Euskalterm 1; mandako edo mandoko : LurE; mandaperrexil : HiztEn-LurE; Euskalterm 1; mandarri : HiztEn; mandaska : HiztEn; mandategi ik. mandotegi: HiztEn; LurE; manda-zain : AB50 1; mandazai : AB38 1; mandazain : AB50 1; HiztEn-LurE; Euskalterm 2; mandazaintza : HiztEn; mandeme : HiztEn; mandeuli : HiztEn-LurE; mando-perrezil : LurE; mandoketa : AB38 1; mandoko ik. mandako: HiztEn-LurE; mandotegi : HiztEn; mandotu : HiztEn; mandotzar : HiztEn; mandozain : LurE.

Euskaltzaindiaren Arauak

iz. 'mando gaztea'.

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-o/-a-.

Atzizkien araberako erabakiak

-ko txikigarria.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

LB 19 (Aizu 1, Argia 2, Berria 6, DiarioVasco 5, EiTB 1, Elkar 1, Euskaltzaindia 1, Goiena 1, UEU 1) / ETC: 194 / Dabilena: 200

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: mandala mandala / Adorez: 0 / Labayru: mandala mandala / NolaErran: 0 / Euskalterm: mandala.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta jasotzekoa.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: ik. manamendu / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: +

Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Heg.

Jakite-arloak

Erl.

Forma baten adiera(k)

agindua.

Txostenaren laburpena

Ez dugu aurkitu OEH-EEBS corpusetan.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

mandaperrexil : HiztEn (Bot.); LurE (Geranium robertianum); Euskalterm 1 (zanahoria silvestre) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50.

Sektore jakin bateko informazioa

Ik. Izendegiko hustuketa: a) 'Daucus carota': mandaperrejil : G. Bahr "Nombres de plantas en vascuence", RIEV, 1930, XXI; perrexil lore : G. Bahr ibid.; aphez koroa : J. Elissalde "Landare eta loreak", Gure-Herria, 1930, X; K. Bouda / Baumgartl: "Nombres vascos de plantas"; basaxainhori : Etchamendi; basapastenaria : Etchamendi; b) 'Geranium robertianum': zangagorri : M. Fernandez Las plantas en la medicina popular..., Eusko Ikaskuntza, 1981; zangorri : X. Irigarai; zaingorri : Ikastola Hiztegia, Gordailu, 1971; B. Mujika (Arantzadi); Azkue DVEF; xaingorri belar : G. Bahr "Nombres de plantas en vascuence"; zango-gorri : K. Bouda / Baumgartl: "Nombres vascos de plantas"; O. Polunin Guía de Campo de las Flores de Europa; J.A. Loidi; mando-perrexil : PMuj DCV.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

mandaperrexil : ElhHizt-HiruMila (Daucus carota); EskolaHE (Geranium robertianum); mando-perrezil : EuskHizt (Geranium robertianum); DRA (mando perrexil —Geranium robertianum); PMuj DVC (mando-perresil — ANL geranio robertiano) // Ez dugu aurkitu ap. Casve EF, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Lh DBF.

Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

mandaperrexil edo mando-perrexil: Daucus carota. // EBBk bigarren itzulirako utzia.

Beste bat hobesteko arrazoi pisuzkorik ez dago

forma hori da hiztegi-entziklopedietan hedatuena, eta horregatik hobetsi da (eta gisa horretako elkartuetan ageri diren asta-, basa- modukoak kontuan izanik).

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-perrexil.

Kategoria

iz.

Landare eta animalien taxonomi izena

Daucus carota.

Euskaltzaindiaren Arauak

Citrus deliciosa.

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-a+o-.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-ondo.

Landare eta animalien taxonomi izena

Citrus deliciosa.

Jatorrizko forma

mezulari, mandatari.

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-u+a-.

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-go/-tza.

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-ari-.

Euskaltzaindiaren Arauak

iz.

Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: mandatuak egin; mandatu egin .

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH: AS

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib. / HiztEn: AS / LurE: - / ElhHizt: AS / EskolaHE: adib.

Esapideei dagokien sistematika

egin.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

mandatu sarrerari dagokion azpisarrera.

Forma baten adiera(k)

eskatu.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

ezkontzeko mandatu egin diot atzo.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

mandatugile (-ille Urt III 410, Lar, H), mandatu egile (Urt III 410). Recadista, mensajero. " Bertzaldi batez hautatuko duzu mandatugile ixilago bat, [...] un messager plus silencieux" H. Ik ez dirak serbitu / mandatu gilletzat? / Bien, errial ori / gorde zak iretzat. Bil 130.

mandatugile 107: Berria 5 (“Interneten garaian eta autoen gizartean, gero eta gutxiago dira, garai batean esne banatzaileak bezala, mandatugileak”), Deustuko Unibertsitatea 36 (“Mandatua azkenduko da, orobat, mandatugilearen gertatze bidezko ezgaiketaren ondorioz, salbu eta mandatuan bertan xedatu denean horrek iraun egingo duela, edo mandatua eman denean mandatugilearen ezgaitasun kasurako, berak xedatutakoaren arabera hori balioetsiz. Kasu horietan, mandatua bukatu ahal izango da, babes erakundea eratzean emandako ebazpen judizialaren ondorioz, edo, geroago, tutoreak hala eskatuta“), Elkar (“Baina bestelako lan batzuk ere egin ditu azken urteotan, ogibide izan ez dituen lanak: sukaldari, telefonista, mandatugile eta baita txofer ere, Txillarreko bilera sekretuek iraun zuten bitartean”), Espainiako Gobernua 9 (“Entitate mandatugileak entitate mandatariaren eskura jarriko du bere bildumari buruzko informazioa, baimena emateko beharrezkoa dena. Informazioa eskasa denean edo entitate mandatariari titulu honetan jasotako betekizunak betetzea eragozten dion moduren batean ematen denean, mandatariak eskubidea izango du betekizunak betetzeko egin behar izan dituen arrazoizko gastuak fakturatzeko edo informazio eskasa edo erabilgaitza duen obra kanpoan uzteko”), Gomylex 56 (“Hortaz, mandatariak mandatugilearen arazoak kudeatzen ditu”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Ez dugu aurkitu mandatugile formarik.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Euskalterm: mandatugile (TN es botones; fr chasseur/chasseuse; Merkataritzan || es mandante; fr mandant; Zuzenbidean).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da eta, gainera, termino normalizatua da Euskaltermen.

Txostenaren laburpena

ik. informazioa s.u. mandako.

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-o/-a-.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-zain.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

mandazaintza (H), mandazaitza (H), mando-zaintza (H). Oficio de arriero. v. mandazaingo. Naiago dutela jardun nekazaritzan [...], ezen ez ibilli zaldi mutil eta mando zaintzan. Izt C 183.

LB: 0 / ETC: 4 / Dabilena: 1

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: mandazaintza iz. arriería [oficio de arriero] / Adorez: mandazaintza:iz. oficio de arriero/ra, arriería / Labayru: 0 / NolaErran: 0 / Euskalterm: 0.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Ez dago oso hedatua testuetan, baina erabilgarria izan liteke. Sartu.

Euskaltzaindiaren Arauak

Hippobosca equina.

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-o+e-.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-euli.

Landare eta animalien taxonomi izena

Hippobosca equina.

Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. 'bidelapurra; gizatxarra'.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: mandileria / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Anbiguitatea saihesteko bidea eskaintzen du

mandileria bezain erabilia da, eta hura baino egokiagoa iruditzen zaio J-L. Davanti, 'mandilen multzoa' gisa ulertuko bailuke -eria osaerakoa.

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-eria/-keria.

Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

mandilari dagokion egite gaitzesgarria.

Txostenaren laburpena

ik. informazioa s.u. hangar.

Jatorrizko forma

mando, manda-.

Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: mando-azienda .

Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

mando-perrexil edo mandaperrexil.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

mandolina 3: Egin 1985 ("Instrumentu basikoa pianoa da eta gainera gitarra, biolina, mandolina, harpa, flauta eta bi herrietako perkusiozko tresnak konbinatzen dira"), EHAA 1992 ("Diapasoia bandurrian eta mandolinan: beren ezaugarriak"), P. Zubizarreta ("Astoaren mandolina! Martin!").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

mandolina : DFrec 2 (Deia), HiztEn, LurE, Euskalterm 1 // Ez dugu aurkitu ap. AB38, AB50.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

mandolina : ElhHizt - HiruMila (Mus.), Casve EF // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

Erdal mandolina / mandoline formen ordainak: bandolina : PMuj DCV; mandolina : HiztHand, ElhHizt, HiruMila, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve FE // Ez dugu aurkitu ap. HaizeG FB.

Erdaretako formak

fr (DLLF): mandoline; en (Collins): mandolin(e); it (S. Carbonell): mandola; de (Langenscheidts): Mandoline.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HiztHand: - / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Kategoria

iz.

Jakite-arloak

Mus.

Txostenaren laburpena

ik. informazioa s.u. mandako.

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-o.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: MANDOTIK ASTORA ERORI, JAUTSI. Ir de mal en peor. Gure faltaz erorten gira / mandotik astora. Arch Fab 165. Orok dakitenean nola den aspaldi danik zalditik mandorat eta mandotik astorat jautsia. Herr 3-12-1959, 1. Segur bazen erraiteko Batistaren gobernuaz, bainan orai ohartzen dira [Cuban] mandotik astora erori direla, erran nahi baita gizon otsotik komunixtera. Herr 20-4-1961, 1. v. tbn. Gy 31. "Mando gainetik asto gainera iausi egitea" SP

adib.: mando iz. Asto ar eta behorraren edo zaldi eta asto emearen umea. Mando arra beti da antzua, eta emea, gehienetan. Ez dut uste Avignongo aita santuaren mandoa baino ahazkorrago naizenik. Baina orain ohartzen dira Kuban mandotik astora erori direla.

Ez dugu aurkitu mandotik astora erori, jautsi esapiderik.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

mandotik astora 1, Aingeru Epaltza (“Bekaiztoan Charly, astotik mandora eta mandotik astora beti”).

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa mando sarreran.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

mando(tu), mandotzen.

Aditz-erregimena

da/du ad.

Forma baten adiera(k)

antzutu.

Euskaltzaindiaren Arauak

Mandragora officinarum.

Landare eta animalien taxonomi izena

Mandragora officinarum.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

mandr- eta mantr- osaerakoak begiratu dira, eta jaso: mandrain 6 ager. (Barb); mandrineria 1 (HU Zez). Eta: "Jaun xanfarin, xilodun kasko, / Edale, mandril ['nagi'], esku mako, / Hoien bozak Betirik ditu beharko" (Zby).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

mandrain: HiztEn-LurE.

Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. 'nagia, alferra'.

Sektorekoei galdetzekoa da zer darabilten

Iparraldekoek erabakitzekoa da behar duten.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

mandril Vago, holgazán. v. mandrain. Jaun xanfarin, xilodun kasko, / edale, mandril, esku mako, / hoien bozak Betirik ditu beharko. Zby RIEV 1909, 229. Abere ohilek algar edireiten beitie, Anttonik bere odoleko mandrill bat nonbait baatü zian, hareki ezagütziak egin, bertan adixkidetü eta bata bestiareki hitzartü. GAlm 1958, 53

Ez du OEHko adierarekin zerikusirik. LB 1) (zool.) 13 (Elhuyar 1, Elkar 4, Euskaltzaindia 2, UEU 6); 2) (teknol.) 15 (Laneki) / ETC 49.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: mandril 1 iz. (Zool.) mandril (Mandrillus sphynx) mandril 2 iz. (Teknol.) mandril / Adorez: mandril1 iz. (Zool.) mandril, cierto mono {Mandrillus sphynx} mandril2 iz. (Teknol.) mandril / Labayru: mandril iz. Zool. (Mandrillus sphynx) mandril / NolaErran: pour serrer mandril (tekn.) mandrin // Euskalterm: mandril (Indus. TN da).

Erdaretako formak

es mandril (zool.), mandril (teknol.) / fr mandrill (zool.), mandrin (teknol.): Elhuyar: mandril (zool.), mandril (teknol.) / Adorez: mandril (zool.), mandril (teknol.) / Labayru: mandril (zool.), mandril (teknol.) / Nolaerran: mandril (teknol.).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta jasotzekoa bi sarrera homografotan: 1 zool. eta 2. teknol.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

mandril Vago, holgazán. v. mandrain. Jaun xanfarin, xilodun kasko, / edale, mandril, esku mako, / hoien bozak Betirik ditu beharko. Zby RIEV 1909, 229. Abere ohilek algar edireiten beitie, Anttonik bere odoleko mandrill bat nonbait baatü zian, hareki ezagütziak egin, bertan adixkidetü eta bata bestiareki hitzartü. GAlm 1958, 53

Ez du OEHko adierarekin zerikusirik. LB 1) (zool.) 13 (Elhuyar 1, Elkar 4, Euskaltzaindia 2, UEU 6); 2) (teknol.) 15 (Laneki) / ETC 49.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: mandril 1 iz. (Zool.) mandril (Mandrillus sphynx) mandril 2 iz. (Teknol.) mandril / Adorez: mandril1 iz. (Zool.) mandril, cierto mono {Mandrillus sphynx} mandril2 iz. (Teknol.) mandril / Labayru: mandril iz. Zool. (Mandrillus sphynx) mandril / NolaErran: pour serrer mandril (tekn.) mandrin // Euskalterm: mandril (Indus. TN da).

Erdaretako formak

es mandril (zool.), mandril (teknol.) / fr mandrill (zool.), mandrin (teknol.): Elhuyar: mandril (zool.), mandril (teknol.) / Adorez: mandril (zool.), mandril (teknol.) / Labayru: mandril (zool.), mandril (teknol.) / Nolaerran: mandril (teknol.).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta jasotzekoa bi sarrera homografotan: 1 zool. eta 2. teknol.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Forma arautuaren azalpenaz oharra

Arauak jasoa du forma, bandolari saihestekoaren ordain gisa: "bandolari* e. bidelapur (eta, Iparraldean, manduler)".

Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

bidelapurra.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

maneatu (+ maneau, maneatze, maneatzaile, maneadura, maneakizun) da formarik erabiliena, HM eta batez ere G: a) 'prestatu, ondu' adierako 27 ager. jaso dira: B 5 (A GGero), G 22 (Cb Eg III; Mb IArg I; Mb IArg II; UB; Lard DT; AA II; AA III; Lard; Inza Azalp; Aran SIgn), IE 1 (Egiat), EB 2 (MEIG); b) 'janaria prestatu, ondu' adierako beste 27: B 2 (Ag Kr; Erkiag BatB), G 24 (Mb IArg I; Mb IArg II; AA I; AA II; AA III; Aran SIgn; Lard; Zab Gabon; Tx B I; Vill Jaink; Arr GB), EB 1 (MEIG); c) 'erabili' adierako 4: B 3 (Añ GGero), G 1 (AA II); d) 'lurra landu' adierako 9: G (Mb IArg 7, AA III, Ag G); e) 'gobernatu' adierako 5: B 4 (A GGero; Ag AL), G 1 (Txill Let); maniatu ere HMkoa da, eta batez ere Gkoa: a) 'prestatu' adierako 3 ager.: B 1 (Alzola Atalak), G 2 (Cb Eg III; Lab SuEm); b) 'janaria prestatu, ondu' adierako 9: B 1 (SM Zirik), G 8 (Bv Asl; Sor Gabon; JanEd II; Goñi; Anab Poli; Anab Aprika; Lab SuEm); c) 'erabili' adierako 1, G (And AUzta); d) 'lurra landu' adierako 4, G (Sor Bar; Uzt Sas; And AUzta); e) 'gobernatu' adierako 1, B (SM Zirik); maneiatu IE Zah. da eta 'gobernatu' adierakoa: 4 ager. (Lç; Mst); maneiu 'erabili' adierakoaren ager. bakarra Lç da; manaiatu (+ manajatu, manaiakor) ere IE bakarrik da: a) 'prestatu' adierako 1 (SP Imit); eta manaiu (+ manaiukor) 'prestaera' adierako 2 (Ax); c) 'erabili' adierakoak: IE 9 (Ax; SP Phil; Mong; He Gudu; ES) eta EB 1 (Arti MaldanB); manaiu 'erabilera' adierako 4 (Ax; Mat); e) 'gobernatu' adierako 9 (Ax; SP Phil; ES); manejatu 'erabili' 5 aldiz azaldu da, G bakarrik: JanEd I; EusJok; Noe; Iraola; Uzt Noiz; eta maneju G 1 (Basarri); apailatu (ik. OEH argitaratua: "Documentado sólo en autores septentrionales (a excepción de Ibiñagabeitia) del presente siglo"): a) apailatu (+ apailu) forma 'prestatu / prestaera' adierakoek 5 ager. dituzte: B 1 (Alzola Atalak) eta IE 4 (JEtchep; Casve SGrazi; Lf Murtuts); b) 'janaria prestatu, ondu' adierakoak 3: IE 2 (Lf Murtuts; Etcham) eta G 1 (Ibiñ Virgil).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

maneatu formak 10 ager. ditu: 'janaria prestatu, ondu' dira 7 (G 3, EB-EgAs 4); 'lurra landu' 2 (EB-EgAs); 'prestatu, ondu' 1 (EB); maneiatu (+ eratorriak) dira erabilienak, 26 agerraldirekin: 'erabili' adierako 21 (EB-EgAs); 'gobernatu' adierako 1 (EB); 'janaria prestatu, ondu' adierako 1 (EB); manaiatu behin agertu da (EB); manejatu (+ manejau) formak 'erabili' adierako 10 ager. ditu (EB-EgAs); manejo 'erabiltze' behin jaso da (EgAs); apailatu (+ apailu...): ez da 'janaria prestatu, ondu' adierakorik jaso; 'prestatu' adierakoak 24 ditugu (EB-EgAs 15, IE 7, G 2); 'prestaera' adierakoak 11 dira (IE 5, EB-EgAs 9); apailu formaren beste 4 ager. 'arrantza-tresna' adierakoak dira (EB).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

DFrec: apailatu 17; apailu 4; apaillatu 1; manaiatu 2; maneiatu 4; maneiatzaile 1; manejatu 4; AB38: apailatu 'prestatu' 2; manaiatu 'erabili' 1; maneatu 'janaria prestatu, ondu' 1; maneatu 'prestatu, ondu' 1; maneiagarri 'erabilgarri' 1; maneiakor 'erabilgarri' 1; maneiatu 'erabili' 11; maneiatu 'janaria prestatu, ondu' 1; AB50: apailatu 'prestatu' 1; apailu 'aparato' 1; apailu 'bateria' 1; apailu 'inclusor' 1; apailuen eratxikipen 'conexión de aparatos' 1; maneatu 'disponer(se)' 1; maneiatu 'erabili' 3; manejatu 'erabili' 4; maniagarri 'manual' 1; LurE: apailatu 'prestatu'; apailu 'prestaera'; maneatu ('janaria prestatu, ondu'; 'prestatu, ondu'); maneatze; apailatze; HiztEn: apailamendu 'prestakuntza' (Ipar.); apailatu 'prestatu' ("Prestatu, antolatu (gaur egun, sukaldaritzan oso erabilia)"); apailu 'prestaera' (Ipar.); manaiatu: "Ik. maneiatu"; maneatu 'janaria prestatu, ondu' "(batez ere G)"; maneatu 'lurra landu' (batez ere G); maneatu 'prestatu, ondu' (batez ere G); maneiatu 'erabili'; maneiatu 'gobernatu'; maneatzaile 'prestatzaile'; maneadura 'maneatzea' (Zah.); maneiu: "Maneiatzearen ekintza edo ondorioa / Tresna bat erabiltzeko trebetasuna"; maneiukor 'erabilgarri'; maneiukortu; Euskalterm: apailatu, maneatu eta maneiatu-z gain 'janaria prestatu, ondu' adierako ondu eta emendatu ere jaso dira.

Jatorrizko forma

apailatu, maneatu.

Euskaltzaindiaren Arauak

maneatu, manea, maneatzen. 1 da/du ad. 'atondu, prestatu'. 2 du ad. '(janaria) prestatu, ondu'. 3 du ad. '(lurra) landu'.

Forma-adieren gurutzamenduak

1 atondu, prestatu; 2 (janaria) prestatu, ondu; 3 (lurra) landu. Cf. maneiatu .

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-tze.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

maneiagarri 1. (H), maneagarri (Lar, H), manaiagarri (H). (Adj.). "Acomodable, componible" Lar. "Que l'on peut manier, toucher, tenir dans les mains, que l'on peut diriger, gouverner, conduire, remuer, au fig., en parlant de personnes ou d'animaux au propre; que l'on peut manier, en parlant d'outils; que l'on peut travailler, en parlant de la terre" H. 2. (Sust.). "Preparativo, cosa preparada para algo, prestagarria, maneagarria" Lar. (H), manaiagarri (H). (Sust.). "Condiment, assaisonnement. Manaiagarririk eztiozu eman eltzeari, vous n'avez pas donné d'assaisonnement au pot" H.

LB 38 (Argia 1, Berria 1, Deia 1, DiarioVasco 1, Elkar 3, Consumer 9, Euskaltzaindia 1, Laneki 4, UEU 16) / ETC 73.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: maneiagarri izond. manejable / Adorez: maneiagarri adj. manejable / Labayru: 0 / NolaErran: 0. / Euskalterm: 0

Erdaretako formak

es manejable; fr maniable: Elhuyar: adj. maneiagarri, maneiukor, erabilgarri, erabilerraz / Adorez: 1 erabilgarri, erabilerraz; instrumento manejable: tresna erabilerraza; diccionario pequeño pero manejable: hiztegi txikia, baina erabilgarria. 2 moldeable: moldaerraz, moldagarri, moldakor; en aquella época el bronce era más manejable y abundante que el hierro: garai haietan, brontzea burdina baino moldagarriagoa eta ugariagoa zen / Labayru: 1adj. erabilgarri, maneiagarri, erabilerraz, erabilkor, maneiukor, manukor, erabiltzeko moduko, erabil daitekeen(a), maneia daitekeen(a) / NolaErran: a) objet, taille, véhicule erabilerraz – erabilaisa (ZU) – manukor ces jours-ci, un petit livre a paru; il n'est pas épais, pas lourd, il est maniable, on peut le mettre à la poche, et il est écrit en grosses lettres sur un papier solide egun hauetan liburutto bat agertu zaigu; ez da lodia, ez pisua; erabilerraza da, sakelan sartzeko heinekoa, paper gotor batean hitz larritan izkiriatua l'épée qui est souvent tirée et utilisée, est prête, maniable maiz biluzten eta erabiltzen den ezpata, prest da, manukor da peu maniable objet, véhicule nekez erabiltzen den – erabiltzeko zail – erabilgaitz b) facile caractère plegaerraz – mantso.

maneiatu du ad. Erabili. Armak maneiatu.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta jasotzekoa. maneiatu aditza ere jasoa dago.

Txostenaren laburpena

ik. informazioa s.u. maneatu.

Euskaltzaindiaren Arauak

maneiatu, maneia, maneiatzen. du ad. 'erabili': armak maneiatu.

Beste bat hobesteko arrazoi pisuzkorik ez dago

'erabili' adierakoetan gaur nagusitua maneiatu da; eta tradizioak ez du bestelakorik agintzen, kontuak ilunak direnez; hori da, gainera, manai- zah. eta Heg. manej- ongien bil ditzakeena, bidenabar "j" bat saihestuz.

Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

maneiatu, maneia, maneiatzen.

Maileguen egokitzapen sistematikoa

-j-/-i-.

Forma-adieren gurutzamenduak

erabili ("armak maneiatu"). Cf. maneatu .

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. eta Naf.

Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: maneran .

Erabileremu dialektala

Ipar. eta Naf.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: MANERA BEREAN. De la misma manera, del mismo modo; asimismo. v. ERA BEREAN. Hi eure Aingeru zelestialek hire manamenduak egiazki konplituz obeditzen auten bezala eta manera berean othoi hire borondatea [...] konpli bedi. Lç Ins A 3v. Lurrak zure dire eta airea / nola manera berean lur bihotzeko mea. EZ Man II 130. Ezen nola gezurraren kontrako erremedio beregainekoa baita [...]; manera berean koleraren kontrako erremedio ona da. SP Phil 235 (He 237 orobat). Egunaz bai, gauaz manera berian. Tt Onsa 102. Zuk ere manera berean sarthu behar duzu zure bihotzeko tabernaklean. Ch III 38, 2 (SP hala, Mst orobat, Ip halahala, Ol orrela, Pi onelan, Leon hola). Suaren bazka baita olioa, manera berean alferkeriarena da gaztetasuna. ES 186. Indio tartean / edo naiz kortean, / manera berean / beti pelean. It Fab 202. v. tbn. Mih 124. He Phil 104. Ber forman eta maneran, gizonak bere buria ikusten dianian danjer espiritual haietan, [....] peril handi batetan ezarten du bere arima. Tt Arima 9.

adib.: manera 1 iz. Ipar. eta Naf. Moldea, modua, era. Mintzatzeko manerak. Zuk ere manera berean egin behar duzu.

Ez dugu aurkitu manera berean formarik.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

manera berean 5: Herria 3 (“1977-ko apirilean Telesforo Monzonek Angeluko Xibertan indar abertzale guzien ordezkarien elkarrizketa bat antolatu zuen Madrili orok manera berean buru egiteko hauteskundeen, amnistiaren eta autonomiaren arloan”), Itxaro Borda (“Artzain onak ardi guztiak manera berean bazkatzen zituela errepikatzen ziguten haur ginenean eta ardien artean zaldalea berdin banatua zela sinesten genuen, jale handiek txikiagoentzat partea uzten zutela, hots!”), Aurelia Arkotxa (“Lur sainduan emateco berce sepulturaric, // Eta ceren ez daquigu noiz porturaco garen --, // Damu haren ordain barkha diotçotçu hobenac, // Bai manera berean hec merecituzten penac”).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Tradizioak baztertu duen forma

Baztertua.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia da eta, beraz, azpisarrera gisa jasotzekoa Ipar. eta Naf. markekin. Komeni da modu berean forma azpisarrera bihurtzea, era berean bezala, guztiak maila berean egon daitezen.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa manera sarreran.

Erabileremu dialektala

Ipar. eta Naf.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH: AS

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib. / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Atzizkien araberako erabakiak

-n: -an.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

manera sarrerari dagokion azpisarrera.

Euskaltzaindiaren Arauak

Zub.

Erabileremu dialektala

Zub.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH argitaratuan manex 2 : "desde hace 20 años se va introduciendo la raza llamada manexa que procede de regiones más elevadas del país [...], es cornuda y de morro negro o pintarrajeado" AEF 1955. "La especie de oveja que existe en el lugar es la pequeña, llamada la vizcaína o manes, lanuda, ágil, resistente a la humedad y a los fríos" AEF 1955. "Eskual Herrian bizi eta hazten den ardi arraza aspaldiko mendetan kokatua da gure mendietan: deitzen da manexa" Otoizlari 1970; Herr 1959 ("Airatu zauku, airatu, gure marro [manexa izanagatik] buruz eta zangoz arina!").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu manex forma adiera horretan.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

manex ardi : Euskalterm 1; manex : AB38 2 // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB50, HiztEn, LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

manex : HiruMila, HaizeG BF, Casve EF, Lh DBF, DRA // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, PMuj DVC.

Sektore jakin bateko informazioa

NekHizt: manex ardi (Sin. latxa ardi).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

manex buru beltz: Berria (“Holstein behiak, behi gorriak, astoak, pottokak, behorrak, manex buru beltzak”); Manex buru beltz arraza: Porc Basque ("Hazten ditugu Manex buru beltz arrazako ardiak, Blondes d’Aquitaine arrazako behiak eta euskal xerriak").

Zerrenda osagarriak

NekHizt: Ik. latxa ardi.

Horrelaxe proposatua du lantaldeak bigarren itzulikoetan.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Arrazak