Euskaltzaindiaren Hiztegia

Sektore jakin bateko informazioa

Laburtzapenak: Albania.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

lek: HiztEn-LurE.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

lek: Estilo Liburua

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Monetak: iz. (Albaniako dirua).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

banilla(-)makilatxo forma aztertzean, azpisarrera gisa proposatua.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: HAIZE-LEKU (V, G, AN-larr, L). Ref.: A y Elexp Berg (aizeleku); Asp Leiz 332; Etxba Eib (aixe-leku). (Lugar) batido por los vientos. "(V, G, L) hondonada en que se arremolina la nieve" A. "Lugar castigado por los vientos" Asp Leiz 332. "Punto batido por los vientos. Izua, aixe-leku aundixa, Izua, lugar de mucho viento" Etxba Eib. "Lugar donde corre mucho el viento. Elgetako arkupia, munduko aizelekuik aundiña" Elexp Berg. Cf. Izt C 58: "Aizeleku esaten zaion mendian". Teilatuak ja ustelduak dituzte eta dena itaxur eginak; [...] sukalde gelak zirrituen gatik aize-leku merexi bailuke izena. Herr 24-12-1959 (ap. DRA). Toki garbia bada ta aize-lekua ez, urteko landarea ona dezu. Munita 60. Aize-lekuan aurkitzen den arbola batek zapaldu ederra artzea, ziñez ezta arritzekoa. Vill Jaink 120. Haize lekua balinbazen urrietako hego basa batzuetan, hobe zen harri bat edo bigaren pean segurtatzea espala haizearen gatik. Larre ArtzainE 60

adib: haize 1 iz. Eguratsaren higidura; higitzen den airea. Haize hezea, lehorra, hotza, epela, beroa, errea, zakarra, gogorra, nahasia. Jainkoak haize handi bat igorri zuen. Haize biguna, eztia, gozoa, mehea. Haize erasoa, haize erauntsia. Haize motak. Ipar haizea, hego haizea. Toki garbia bada eta haize lekua ez, urteko landarea ona duzu.

haize(-)leku 4: Consumer (“Ez da komeni haize lekua izatea, eta, beharrezko bada, baratzea babestu (sareak jar ditzakegu, babes hesiak...)“), Berria 2 (“Haize lekua da Zaragoza, Donostia baino haizetsuagoa”), DiarioVasco (“Ez zen urte asko San Sebastian baselizari teilatua egin zitzaiola, hala ere, dagoen tokia oso haize lekua izanik eta beste arazo batzuk medio, erremediorik gabe teilatua berritu beharrean zegoen”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

haize(-)leku 3: Herria 2 (“Gainerat plazer osoarekin ikusi dugu gure Eliza ederra betiko itxura ospetsuaz dela jabetu; gapirio azpia ez dugu haize leku hastioa izanen”), Monika Etxebarria (“Korridore zuzen eta zikinak, haize-leku, arbolarik gabeko espaloi luzeekin”).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Gaztelaniazko zonas expuestas esapidearen ordain gisa proposa daiteke, haizegune arautuarekin batera. Azpisarrera gisa jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa haize sarreran.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leka 1 sarrerari dagokion azpisarrera.

Numeroa

pl.

Sektore jakin bateko informazioa

Ik. Izendegia: leka: Phaseolus vulgaris; cf. algarrobo-leka (F): Ceratonia siliqua.

Euskaltzaindiaren Arauak

izond. eta iz.

Forma arautuaren azalpenaz oharra

bi sarreratan banatzeko eskatuz: leka 1 iz. eta leka 2 izond.; eta lehen sarreran azpisarrera gisa jasoz: leka-patata pl.

Sektore jakin bateko informazioa

Ik. Izendegia: leka: Phaseolus vulgaris; cf. algarrobo-leka (F): Ceratonia siliqua.

Euskaltzaindiaren Arauak

izond. eta iz.

Forma arautuaren azalpenaz oharra

bi sarreratan banatzeko eskatuz: leka 1 iz. eta leka 2 izond.; eta lehen sarreran azpisarrera gisa jasoz: leka-patata pl.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez da agertu.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

lekadun 7 aldiz agertu da: G 1 (L. Egia), EB 6 (I. Aizpuru, K. Bizkarra, X. Kintana, I. Aldabe); lekale behin agertu da (Kuxkux 6. Giza Zientziak); lekari ere behin (X. Mendiguren Bereziartu).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

lekadun 'leguminosoa': AB38 (5); Euskalterm (4); HiztEn-LurE; lekale 'lekadunen alea': Euskalterm (7); HiztEn-LurE; lekari 'lekale': AB38 (1); lekazi : AB50 (1).

Euskaltzaindiaren Arauak

1 izond.: arbola lekadunak. 2 iz. 'Leguminosae familiako landarea'.

Atzizkien araberako erabakiak

-dun.

Kategoria

izond. ("arbola lekadunak") segurua da; iz. ('lekadunen alea'), berriz, oraingo erabilerak hobeto ezagutuz erabakitzekoa da (cf. lekadun / lekale / lekari).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-etxe.

Kategoria

iz.

Maiztasuna

g.g.er.

Forma baten adiera(k)

gizonezkoen komentua; monasterioa.

Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

E109: "Eta hemen nik honela: "lekaime. Erabil moja, serora"".

OEHko datuak [laburduren azalpena]

lekaimetxe G 4 dira (TAg Uzt, Etxde JJ, NEtx Nola).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

lekaime-etxe G 1 (J.A. Loidi); EB-EgAs 2 (Euzkadi, Jaunaren Deia); lekaimetxe B 3 (A. Urrutia, S. Onaindia); G 2 (J.A. Ugarte, E. Muxika); EgAs 1 (Euzkadi).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

lekaimetxe : HiztEn; eta (ElhHizt, HiruMila, PMuj DVC).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-etxe.

Kategoria

iz.

Maiztasuna

g.g.er.

Forma baten adiera(k)

emakumezkoen monasterioa.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: AS / EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: AS / ElhHizt: - / EskolaHE: AS

Atzizkien araberako erabakiak

-ka.

Kategoria

adlag.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

oihuka.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Zerrenda osagarriak

NekHizt: Sin. egoskari.

Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

egoskaria.

Forma arautuaren azalpenaz oharra

azalduz: "iz. 'lekadunen fruitua'".

Euskaltzaindiaren Arauak

g.er. 'basamortua'.

Zerrendakoa markatua edo erabilera urriagokoa da

Ik. basamortu.

Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. Zah. 'salbu, izan ezik': leku guztietako herriez, lekat juduez.

Zerrendakoa erabileremu geografiko-dialektal mugatukoa da

Ipar. (Zah.): ik. salbu, izan ezik.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

Leku guztietako herriez, lekat juduez.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Atzizkien araberako erabakiak

-tsu.

Kategoria

izond.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

leka asko duena.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-tze.

Kategoria

iz.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

lekatzerik gabe ('salbuespenik gabe').

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Zerrenda osagarriak

HezkAdmin: pegamento / HitzIrud: "lekeda = pegamento".

Erabileremu dialektala

Batez ere Ipar.

Forma baten adiera(k)

1 iz. Ipar. eta Naf. 'itsasteko goma'. 2 izond. Naf. '(oso) aspergarria'.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

izlag. 2: Erkiag Arran (“lekeitiar semeak”), MEIG III (“Erkiaga lekeitiar olerkari bikaina”).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

izlag. 1 eta izond. 2: X. Amuriza (“Lekeitiar jentea”); Onaind (“Aita Agustin Basterretxea [1700-1761] lekeitiarra”), SM EiSet (“Adán de Yarza Lekeitiarra”).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Onomastika batzordeak argitzekoa

Onomastika batzordeak argitzekoa.

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

-tar osaerakoak.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

a) -tik, -rik, -z, -ø lek(h)ora: 144 ager., nagusiki IE-ZuAm-ekoak (141); eta G 3 ager. (Or, Vill): -rik lek(h)ora : L 35 (Lç, ES, Lg, Dh, Jnn, Zerb); -tik lek(h)ora : IE 56, L batez ere (Lç, EZ, Harb, Lg, Monho, Dh, JesBih, Hb, Dv, Elzb, Zby, HU, JE, FIr, Lf, Mde, Ardoy, Xa), eta Vill birritan; -z lek(h)ora : 51, L batez ere (Lç, Mat, EZ, Harb, Hm, SP, Ch, Mih); Z 1 (Bp) eta Or 1; lekhora : 2 ager. (EZ eta Gy); b) -tik, -z, -ø lekore: 5 ager. guztira: -tik lek(h)ore : 2 ager. (EZ eta Otx); -z lekore : behin agertu da (Zait); lekhore : 2 ager. (EZ eta Erkiag); c) lekorean, lekoreko, etab.: -tik (-rik) lekorean : 2 ager. (Mde); -z lek(h)orean : 2 ager. (EZ, Mde); lek(h)orean : 13 ager. (Lç 7, EZ 4; Zait 2); -z lekoreko : behin agertu da (Mde); lek(h)oreko : 10 ager. (Lç, Zait, Mde); -tik lekorera : 2 ager. (Anab); lekhorera(t) : 4 ager. (Lç 3, EZ); lekhoreraino 1 (Lç); lek(h)oretik : 2 ager. (Lç, Mde); lekoretiko 1 (Mde).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

a) -tik, -rik, -z lek(h)ora: guztira 21 ager., IE nagusiki: -rik lek(h)ora : IE 4 (Euskaltzaleen Biltzarra; M. Landerretche; Eskualduna; P. Larzabal); -tik lek(h)ora : IE 13 (Euskaltzaleen Biltzarra; J. Barbier; Ikhertzalea; Eskualduna; Gure Herria, Otoizlari; J. Mirande, P. Lafitte); -z lekora : 1 (Orixe) eta -z lekorat 1 (J.M. Elexpuru); b) ø; c) -tik lekorean : behin agertu da (Euskaltzaindiaren sortarauak); lekoreko : 3 ager. (J. Mirande); lekorera : B 1 (I. Zubiri); EB 2 (P. Aristi, J.M. Irigoien).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

-tik lekora: DFrec (1); HiztEn-LurE (ASs.u. lekora); -z lekora HiztEn-LurE (AS s.u. lekora); lekora: HiztEn-LurE; lekore: DFrec (1); HiztEn-LurE; lekoreko: Euskalterm (1).

Eremu bateko hitza, eta hor nagusi(tu) den forma

Iparraldekoa izanik, eta hor -tik lekora denez gaur hedatuena, hau hobetsi da.

Euskaltzaindiaren Arauak

postpos. / AS: -tik lekora Ipar. '-tik kanpora'; '-en ondoan, handik berehala', -z lekora Ipar. '-z kanpora': ez da nihor onik Jainkoaz lekora.

Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

-tik lekora.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

lekoratu 2: SP Imit ("Emadazu ahoan egiazko eta zinezko hitza, eta eztiazadazula utz bi aldetako mihirik. Eta lekhorazazu eneganik mihi [...]"); Ch ("Ahal bagintez bertze artharik gabe Jainkoaren eta gure arimaren alderakoez lekhora, orduan hagitzez dohatsuago bide gintezke"); eta OEH argitaratuan, gainera: He Phil 2 ("Horixe [...] da hartzen dudan borondatea, xedea eta erresoluzionea, deus ere lekhoratu edo erresalbatu gabe"; "Espiritu lekhoratu eta gogoetatsu batekin mintzatzen"), Gy Visites ap. DRA ("Ene baitharik osoki lekhoratua, ez dezaket bertzerik").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

lekoratu 3, EB: J. Lasa ("Yulian Mastakovitch joan ez bazen eginbehar garrantzitsuren batzuk geldieraziko zutela etxean pentsatu zuen nahiko zuzen, eta ez zela oso bidezko haietatik lekoratzea"), J.A. Arrieta ("Ni lekoratzeko ahaleginak egiten zituen jendeak"), M. Haranburu ("Amak bide guztiak erabili ditu haurrari jan erazteko: haurra lekoratu [distraitu], seduzitu, behartu, lo dagoela jan erazi").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

lekoratu : AB38 2 (distraido 1; alejar 1), HiztEn (1 lekatu, salbuetsi; 2 adia galdu), Euskalterm 1 (distraerse) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB50, LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

lekoratu : EuskHizt (kanporatu, barreiatu; lekatu, salbuetsi), ElhHizt (1 exceptuar, eximir; 2 distraerse), HiruMila (adj. distraido; ad. 1 exceptuar; 2 distraerse), Casve EF (1 excepter; 2 se distraire), HaizeG BF (excepter), Lh DBF (lekhoratu: 1 excepter, faire exception de; 2 se distraire), DRA (lekhoratu: 1 exceptuar, reservar; 2 distraerse; 3 abstraido), PMuj DVC (1 exceptuar, excluir...; 2 desligar, dispensar; 3 reservar, destinar para un fin especial; 4 despedir, expulsar, expeler...; 5 exteriorizar, publicar; 6 distraerse, divagar, descuidarse); lekorapen : HiruMila (distracción, evasión), Casve EF (distraction) // Ez dugu aurkitu ap. EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE.

Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

E210: "Aditz hori hiztegi frankotan azaltzen da (Diccionario Retana de Autoridades del Euskera, Azkueren hiztegia, Mujikaren hiztegia, Elhuyar hiztegia, 3000 hiztegia, Ibon Sarasolaren Euskal Hiztegia, VOX hiztegia...) eta zerrendan ere agertu beharko litzateke (Diccionario Retana de Autoridades del Euskera, 6. liburukia, 2672. or.: "Horixe da bada sekula, ez ganbiatzekotan hartzen dudan borondatea, xedea eta erresoluzionea, deus ere lekhoratu edo erresalbatu gabe")". // BAgiria (1998-05-29): bigarren itzulirako utzi da.

Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

lekora(tu), lekoratzen.

Aditz-erregimena

da/du ad.

Forma baten adiera(k)

1 kanporatu. 2 salbuetsi.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

lekorean, lekoreko.

Kategoria

iz.

Maiztasuna

g.g.er.

Forma baten adiera(k)

kanpoa.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: AS / HiztEn: + / LurE: AS / ElhHizt: adib. / EskolaHE: AS

Atzizkien araberako erabakiak

-n: -an.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

lekore sarrerari dagokion azpisarrera.

Kategoria

adlag.

Maiztasuna

g.g.er.

Jatorrizko forma

gimnasileku; haur jostaleku, ume jostaleku; jarleku; jateleku bagoi; lehorreratze leku; ontziratze leku; pasealeku, ibiltoki; (tren)geraleku; zine(ma)gela, zine(ma)leku, zine(ma)areto.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS: -en lekuan '-en ordez': arrainaren lekuan suge bat emango dio, lekuan 'beharrean' (aditzaren era burutuaren ondoan): lehengo neke gogorrak arindu lekuan, eman zizkien neke berriak, lekuan-lekuan adlag., lekuan lekuko izlag.: lekuan lekuko fruituak ezagutu nahi zituen, leku eman, leku(-)izen, leku onean (egon, etab.): orain ordaindu behar dizudala? Bai, leku onean!, lekutan: lekutan dago lan horren bukaera!, lekutara.

Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: leku(a) egin, lekua hartu, lekuak hustu, lekua(k) utzi, lekuaren gain, leku egin, leku santu, leku txarrean .

Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

leku eman, lekuan, lekuan-lekuan, lekuan lekuko, lekutan, lekutara, leku onean (egon, etab.), -ren lekuan.

Leku-denborazko izenen eratorriak

cf. leku-denborazkoen azpisarrera berrikustekoak.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: LEKU EDERREAN. (En frases exclamativas, con el sentido de 'en mal lugar' o 'lejos'). v. LEKU ON. Lengo pelotariak / daude erdi negarrian, / esanez: "gure joko polita / dago leku ederrian!" Uzt Sas 326. Gizajoa hi! Leku ederrean habila ortzemugaren bila! Ez al duk ikusten [...] ez hitzakela sekulan zerura iritsiko? PPer Harrip 48. Ni zuen tartera? Leku ederrean sartuko nauk! JAzpiroz 106. Bide ortatik segi bear badek, leku ederrean gabiltzak. BBarand 117. (Con valor próximo a 'nada de eso', 'lejos de eso'). Onera jira bat egiteko asmotan zeuden senar-emazteak. Leku ederrean! TxGarm BordaB 58. Bildu ziran galtzailleak, jo ta garbitu bear zutela esanez. Leku ederrean! BBarand 182. --Bearbada guda au laburra izango dek [...]. Leku ederrean! 1m urte iraun baitzuan. AZink 56

leku ederrean 3: Berria (“Epailea estatuaren morroi bihurturik, leku ederrean geratzen zaigu botere judizialaren independentzia. Epaile askok jokatu dute paper hori, eta azkenaldi honetan MHk marka guztiak hautsi ditu, atxilotuei inkomunikaziorik ankerrena ezarriz eta tortura salaketei muzin eginez”), EiTB (“Ez, baina leku ederrean zagok!”), Jakin (“Zer esan gura du horrek? Europako errepide-dentsitate handiena duen lurralde honetan ez dela errepide gehiago eraikiko? Leku ederrean trumoia; errepide gehiago egitearen alde ote dagoen itaunduta, Europan oro har errepideen pisua murriztearen aldeko apustua egiten dela onartu ostean”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

leku ederrean : Berria 2 (“leku ederrean gelditu da epaileen independentziarekiko errespetua”), Koldo Izagirre (“Herriko errepublikazaleak nondik nora genbiltzan jakin nahi zuen hark, leku ederrean karlista, esandakoa, nornondari geure lerroetan”), Joxemari Iturralde (“Parekotasunak egiteko orduan, leku ederrean geratzen zen Brezo arrunta, atzean, nahiko atzean baitzegoen honen lekua Luziarekin konparatzen hasita”).

leku ederrean 1 (egon, ibili eta kideko aditzekin, esaldi hanpatuetan, ironiaz). Ik. leku onean. Lehengo pilotariak daude erdi negarrez, esanez: "gure joko polita dago leku ederrean!". Gizajoa hi!, leku ederrean habil zerumugaren bila! 2 interj. Norbaiten usteak edo asmoak huts egin duela adierazteko erabiltzen den esapidea. Azkenik, zerbait egin behar, eta esan genuen: "Beharbada gerra hau laburra izango duk"; leku ederrean!, hiru urte iraun baitzuen. Hona bisita bat egiteko asmotan zeuden senar-emazteak; leku ederrean! [s.u. leku]

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da, eta egokia izan liteke azpisarrera gisa jasotzea.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

leku ederrean 1 eta leku ederrean 2 adiera bakarrera ekartzea proposatu da, interj. kategoria-markarekin eta definizioarekin (oharrean ageri den ironiaz erabiltzen dela jaso definizioan bertan). (2021-11-23)

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa leku eta eder sarreretan.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Esapideei dagokien sistematika

egin.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leku sarrerari dagokion azpisarrera.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Esapideei dagokien sistematika

eman.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leku sarrerari dagokion azpisarrera.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: LEKU HARTU a) Tener oportunidad, ocasión (de). Eztutela Romanoék kostuma nehoren heriotara libratzeko, [...] defendatzeko lekhu har dezakeeno hogenaz. "Qu'il ait lieu de se défendre du crime". Lç Act 25, 16 (He libertatea eman, TB ahala izan, Dv bidea izan, BiblE aukera eman). Arima gazteek eta uzterrek hartuko dute leku bere buruaren largatzeko zerbait halakorik egitera. SP Phil 358 (He 361 hartuko dute aitzikia). b) Situar(se), tomar posición. Gogoratzatzu zinetan zure bihotzean leku hartu zuten plazergarri maiteenak. SP Phil 525 (He 533 zure bihotza hartua zedukaten). Baldin baduzu munduko onhasunik, idukhazu bihotza [...] libraturik; har beza bethi leku hekin gainean. Ib. 264 (He 266 jar bedi). --Nik ez dut ezeren usairik sumatzen. [...] --Oiturak bere sudurrean leku artu bait du. Lab SuEm 192

leku hartu 43: Deia 2 (“Ama hizkuntza berrikasi nahia aipatu duzu lehenago. Zure pailazo jardunean zein leku hartzen du hizkuntzak?”), Elhuyar (“Garatek eman du azalpena: "Begiratzen dugu non dagoen irudi bakoitza, eta baita zer leku hartzen duten batzuek besteekiko”), Consumer 21 (“Ikasliburuak zer leku hartzen du eguneroko irakaskuntza-jardunean?“), Berria 10 (“Eliza ez duela utziko argitu du egunotan Arregik, baina zer leku hartuko duen, datozen egunetan zehaztuko da”), EiTB 3 (“Txirri, Mirri eta Txiribiton pailazoak aski ezagunak dira Euskal Herrian, eta orain, haren oinordekoek leku hartu eta beraiek dira plazarik plaza ari direnak”), Euskaltzaindia (“Leku hartu leku eginez”), Argia 4 (“Zein leku hartzen du estatuak bizitzan?“), Laneki (“Kasu horretan, osasun-langile gisa, lankidetzat azaldu beharra dago, programak xede dituen pertsonen ikuspegiak ezagutu, bezeroaren autoestimua areagotu, haien alde positiboak indartu, komunitatearen barruan lanaren xede diren taldeek zein leku hartzen duten jakin eta hori baliatu, modu objektiboan har daitezkeen datuak eskaini, jardunak dagoeneko ebatzitako beste arazo batzuekin lotu eta alderatu, eta taldekideen artean segurtasun psikologikoa sortu”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

leku hartu 24: Herria (“Gure eskualdetik Mixel Etchebest HERRIKOAren lehendakariak eta Jose Mari Muñoa EUSKO JAURLARITZAko kanpo harremanetako sailburuak Euskal Herriko egoeraren berri eman dute xeheki, lehenak ipar Euskal Herrian enplegu sortzeko egiten diren indarrez mintzatuz, bigarrenak berriz Euskal Herriak zer leku hartzen ari duen Europa berri huntan argituz”), Berria 2 (“Hiri honetan leku hartzen ari naiz, leku zoragarria iruditzen zait proiektuak ekoizteko”), Piarres Xarriton 3 (“Jainkoaren aldeko Maitasun horrek biziki leku hartu behar du Izpirituan”), Urtzi Urrutikoetxea (“Leku hartzeko esan dit - hori iruditu zait behintzat, ez bainion hizkuntza ulertzen - bere aurreko aulkian”), Koldo Izagirre (“Berenizeren adatsak izarretan leku hartu zuen bezala gelditu da kate hau blasoiaren konstelazioetan”), Bernardo Atxaga (“Pentsamendu batek leku hartu zion buruan”), Imanol Unzurrunzaga (“Pertzepzioaren ezintasunari buruzko doktrinak, izan ere, eztabaidarik sortu gabe akademiko zaharren adimenean leku hartu zuen eta ez zuten onartezinekotzat juzgatu”),…

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Esapidea da, eta egokia izan liteke azpisarrera gisa jasotzea.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa leku sarreretan.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Euskaltzaindiaren Arauak

AS: orain ordaindu behar dizudala? Bai, leku onean!

leku onean (egon, izan eta kideko aditzekin, esaldi hanpatuetan, ironiaz). Han dabil honezkero herrian gure ugazaba, nire galdez; leku onean dago! || Orain ordaindu behar dizudala?, bai, leku onean! [s.u. leku]

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Oharra kendu, definitu (oharrean ageri den ironiaz erabiltzen dela jaso definizioan bertan) eta gehitu interj. kategoria-marka. leku onean izan osaerako adibide bat jaso, oharrean zetorren eta (2021-11-23)

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leku sarrerari dagokion azpisarrera.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

Orain ordaindu behar dizudala? Bai, leku onean!

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH: AS: leku santu, saindu.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib.: leku santu / HiztEn: AS: leku santu / LurE: leku santu / ElhHizt: AS / EskolaHE: leku santu

Hitz-andana ihartu edo ihartze bidekoak

-santu.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leku sarrerari dagokion azpisarrera.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH: AS

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

leku txarrean 1 (Ezezko perpausetan, egon, izan eta kideko aditzekin, esaldi hanpatuetan edo ironiaz). Sinetsi izan banio, ez nengoen leku txarrean! Ez dago leku txarrean gauza; nora? eta Errioxara; nor? eta Txanton; bai zera! 2 (leku txarrean utzi, leku txarrean gelditu eta kideko esapideetan, 'jendaurrean gaizki, ospe txarrarekin utzi, gelditu' adierarekin). Ez zaitut leku txarrean utzi lagunaren aurrean. [s.u. leku]

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

leku txarrean 1 adieran, oharra kendu, definitu (oharrean ageri den ezezko perpausetan eta ironiaz erabiltzen dela ere jaso) eta gehitu interj. kategoria-marka. Horrez gain, leku txarrean 2 adiera erabat ezabatu, leku txarrean utzi eta leku txarrean gelditu azpisarrera gisa jasotzea proposatu denez. (2021-11-23)

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leku sarrerari dagokion azpisarrera.

Erabilera-oharrak

batez ere ezezko perpausetan erabiltzen da, egon, izan bezalako aditzekin.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

sinetsi izan banio, ez nengoen leku txarrean! // Arautua dagoen azpisarreran adibide argigarriago bat jasotzea komeni da, ironia argi erakusteko.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

LEKU TXARREAN (En frases negativas, y frecuentemente con sentido irónico). En mal lugar, en mala situación. * [Iturriagaren prosa] ez dut uste leku txarrean geldituko denik geroko gehienen aldamenean. MEIG III 112.

LB: “Oposizioa, ordea, ez da leku txarrean geratu. Chavez boterean denetik emaitzarik onenak lortu ditu, eta, ia duela gutxi arte ezinezkoa zirudien batasuna, Caprilesen buruzagitzapean” (Berria); EPG: 0; ETC: “Zorte txarra izan dugu» «Gorpuak leku txarrean geratu dira” (Egunkaria), “Gizon horrek kontratua betetzea eskatu ei du orain, Samiraren familia zorretan ez ezik leku txarrean geratuko litzateke ezkon-hitza bete ezean..” (Goenkale)

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Elhuyar: leku txarrean (batez ere ezezko testuinguruetan) en mal lugar, en mala situación; Adorez: 0; Labayru: 0.

[leku] leku txarrean 2 (leku txarrean utzi, leku txarrean gelditu eta kideko esapideetan, 'jendaurrean gaizki, ospe txarrarekin utzi, gelditu' adierarekin). Ez zaitut leku txarrean utzi lagunaren aurrean.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Azpisarrera gisa jasotzekoa da, definitzaile eta guzti. Hortaz, leku txarrean 2 adiera erabat ezabatzekoa da.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Azpisarrera egitea proposatu da. Komeni da adibideren bat gehitzea.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa da leku, txar eta gelditu sarreretan.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

LB: “Espainiako Bankuak familien aurrezkien inguruan kaleratu berri dituen datuek ez dituzte leku txarrean uzten hego euskal herritarrak” (Berria); EPG: “Oso leku txarrean utz dezakete zure osaba Juan” (Bernardo Atxaga); ETC: “Bere ustez ezarritako baldintzak «zentzugabekeria» dira, eta leku txarrean utzi dute Lehiaren Defentsarako Auzitegia.” (Egunkaria), “Gainera, marko demokratikoa borroka armatuaren amaierarekin sinkronikoki emateak euren hamarkadetako lana sano leku txarrean utziko luke historiari begira” (Berria), “Hain zuzen, euskarazko ikerketa akademikoa ugaria ez izateak puntuatze-sistema horretan leku txarrean uzten du, interes handiko ekoizpenak egon arren, nazioarteko kalitatearen irizpideetan ikusezin geratzen baita” (Uztaro).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Elhuyar: leku txarrean (batez ere ezezko testuinguruetan) en mal lugar, en mala situación; Adorez: 0; Labayru: 0.

[leku] leku txarrean 2 (leku txarrean utzi, leku txarrean gelditu eta kideko esapideetan, 'jendaurrean gaizki, ospe txarrarekin utzi, gelditu' adierarekin). Ez zaitut leku txarrean utzi lagunaren aurrean.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Azpisarrera gisa jasotzekoa da, definitzaile eta guzti. Hortaz, leku txarrean 2 adiera erabat ezabatzekoa da.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Azpisarrera egitea proposatu da. Ez zaitut leku txarrean utzi lagunaren aurrean. adibidea hemen jaso.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa da leku, txar eta utzi sarreretan.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: LEKUA(K) BETE. a) Ocupar la plaza o el puesto (de). Cf. RS 69: Lapiko ezin dana / estalgi lizate, / ze edozeinek dauko / bere lekua bete. "Cada cual tiene su lugar lleno". Orai beteko dira / zeruan gure lekuak. / Ango ateak ireki digus / ogi konsagratuak (1610). TAV 3.1.21. Ainguriak zelian alegeratzen zirela, ainguru gaixtoen lekhu hustiak bethatzera zoatzala. Tt Onsa 167. Jainkoak Jentillai [egin zien deia] [...] Judu sinisgorrak utsik utzi zuen lekua betetzeko. Ub 104. [Espetxean] eguan gixajo errubakua azkatu egijela. Laster juan zan Prakerre aren lekuba betetera. Kk Ab I 48. Len e Ernaniñ gizon bat bazan / kontrariyo gabekua, / orain zuk bete bearko dezu / Eltzekondoren lekua. EusJok 147. Nola bete dezake Evoluzioak, biraldakuntzak, Jainkoaren lekua edo zeregiña? Vill Jaink 51. v. tbn. Etxde JJ 171. Alzola Atalak 126. b) Ocupar (sitio). Guzia auts egiñik ikusi zuen, ezpazan Estanislaoren gorputzak betetzen zuen lekua. Cb Just 92. Gipuzkoako Probinzia non arkitzen dan, zenbat leku betetzen deban. Izt C 23

adib.: leku 2 iz. Zerbait edo norbait koka daitekeen leku hutsa. Berandu iritsi ginen eta ordurako ez zegoen lekurik aretoan. Lekua kenduko diguten beldurrez. Hark utzi zuen lekua betetzeko.

lekua bete 126: Aizu (“Hirinet.net atariaren lekua beteko du”), Deia 3 (“HERRI baten historia idazten duten kontakizunak garrantzitsuak badira ere, azken mendean argazkiek ere berebiziko lekua betetzen dute”), Elhuyar (“Ekologiaren orekak eskatuko luke gizakiak dagokion lekua betetzea espezieen artean, ez gehiago eta ez gutxiago. Baina bi arazo daude”), Berria 67 (“Gogoa ez zaie falta, baina egun ez dira gai taldea utzi dutenen lekua betetzeko”), EiTB 38 (“Damir Markotak Fred Weisen lekua beteko du”), Jakin 3 (“nazioaren irudikapen errealista maskulinoak jarraitzen du euskal literaturaren erdigunean eta gatazkaren inguruko narrazioa da irudikapen nazional horretarako bitarteko usuena, alegoriak edo iruditeria fantastikoek behiala izandako lekua betez”), Argia 2 (“Eskuinaren instituzionalizatzeak batetik eta ezkerraren herrigintzaren planteamenduak bestetik inoren lekua betetzera eraman du”), Laneki (“Airegabetze-balbula bat ere (4) badu erregai-andelak, eginkizun honekin: airearen sartzen uztea, motorrak kontsumitutako gasolinaren lekua bete dezan”), DiarioVasco 7 (“Beraien lekua beteko duten hiru gazteak aritu dira prestatzen azken egunetan“).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

lekua bete 71: Berria 47 (“Zelai erdian arazo bati aurre egin beharko dio hautatzaile suediarrak: Steven Gerrardek oineko hezur bat hautsia du, eta bere lekua betetzen kosta egingo zaio”), Xabier Arregi 3 (“Enuntziatu bakoitzak berari bakarrik dagokion lekua betetzen du”), Aingeru Epaltza 2 (“Izerdiz eta odolez ari nintzen gatzatu nahirik, Togasek "Azken ordukoen" orrialdean niretzat utzitako lekua beteko zuen bukaera”), Imanol Unzurrunzaga 2 (“Begira orain gorputz garatuaren edertasunari; euren lekua betetzen dute han zenbakiek; ipini arreta mugitzen ari den gorputzari”), Joxan Elosegi 2 (“Zaharrenaren lekua betea nuen ordurako, fidatzeko modua eskaintzen duen eta leinu berria sortu duen pertsonarena”), Xabier Kintana 2 (“Sugeak eta Samaelek Id-en lekua betetzen dute, Adamek, aldiz, borrokan garaituak diren Ego eta Super-egorena”)…

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib.: lekua bete / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Eraikuntza librea, lexikalizatu gabea

eraikuntza librea.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia da, erabilia eta azpisarrera gisa jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa leku sarreran.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: LEKUA EDUKI (H). (Precedido de gen.). Ocupar el lugar o el puesto (de). v. LEKU HARTU (b). Baldin benedika badezak espirituz, ignorantaren lekhua dadukanak nolatán erranen du Amen hire remerziamenduaren gainera? Lç 1 Cor 14, 16 (Dv jende xehearen tokian denak). Aphezei ekhar diezek behar errepestua, / zeren idukitzen duten Iainkoaren lekhua. EZ Man I 31. Bisitadoreak edo hunen lekhua dadukanak. Harb 441. Desir alfer hek behar nituzkeien desiren lekua dadukate. SP Phil 387 (He 391 daramate denbora). [Iduri zegokan] bere amak zedukala Andre Dana Mariaren lekua, eta anaiek Apostoluena. Ib. 380 (He 383 Mariaren lekhua zedukala).

adib.: eskifatu du ad. Ontzi bat edo hegazkin bat eskifaiaz eta hornigaiz hornitu. || Eliza honelako jendez duk eskifatua, onak eta gaiztoak ere badik bere lekua.

lekua eduki 78: Deia (“Xabier Amuriza eta Gaztelumendi ados daude, euskalkiek eta batuak lekua daukate bertsotan, egoeraren arabera moldatzea da gakoa”), Elhuyar (“Hain zuzen, 4,5 milioi hazi-lagin gordetzeko lekua dauka, eta lagin bakoitzak ehunka hazi izan ditzake”), Consumer 3 (“Ohiko bideen barruan, edozein "produktu" kulturalek bere lekua eduki behar du argitaratu edo editatu aurretik, audientzia eta merkatua garantizaturik izan behar ditu”), Berria 29 (“webgunean ikusia izateko gisan lantzeaz gain, emaitzak bere lekua dauka webgunean ere”), EiTB 12 (“Roadrunner Records Italy webgunean Italiako ordezkaritzak dauzkan taldeen fitxak agertzen dira eta Lekunberriko hirukoteak bere lekua dauka orain gainontzeko artisten artean”), Euskaltzaindia (“Horrez gainera, hizkuntzarekin olgetaria da, berba-jokoak egin, soinuen antzekotasunaz zentzumenak gozatu, adierazkortasunari bidea eman, horrek guztiak bere lekua dauka gure idazlearen olerkietan”), Jakin (“Libertitzeaz-ek dakartzan lanabes artistiko parrastaren hazta lekua dauka hogei urte hauetan Lukuk irakasten duen ikastetxeko artedrama laborategia”), Argia 12 (“Egoera ezagutu eta gero hasten zara ulertzen, eta behin egoera ulertuta pieza bakoitzak bere lekua dauka”), Laneki 3 (“Datu hauek jartzeko lekua eduki behar du”), Erlea 2 (“aparteko lekua dauka XIX. mendeko euskal letretan”), DiarioVasco 13 (“Gure-Kai Dantza Taldeak bere lekua edukiko du bi egunetan, zehazki abuztuaren 16an eta 17an”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

lekua eduki 19: Herria (“20.garren mendeko euskal margolari handienetarik bada Jose Anton Sistaga, bere lekua dauka ere Youri Sistiagak gaurko eskultore onenen artean”), Berria (“Hondurasek betirako lekua dauka orduz geroztik Espainiako futbolaren historian”), Pako Aristi (“Zehaztea oso zaila den hari-sorta dago musikaren eta bizitzaren artean, bakoitzak modu eta sakontasun ezberdinarekin sentitzen duen harremana, eta harreman horretan Gelatxok goi mailako lekua eduki du”), Andoni Egaña (“Kuban, gurean bezala, hedabideetan bere lekua daukan jarduera da inprobisatzaileena”), Xabier Kintana (“Urliak halako lekua dauka halako arloan”), Hasier Etxeberria (“Azkar ohartuko da indarraren erabilerak bere lekua daukala gizakion jardueran”).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Tradizioak baztertu duen forma

Baztertua (gaur, lekua hartu erabiltzen da).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia da, erabilia eta azpisarrera gisa jasotzekoa lekua izan formarekin batera. “-en atzizkiaren eskuinean” erabiltzen dela oharra gehitzea komeni da.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa leku sarreran

Esapideei dagokien sistematika

hartu: -a.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leku sarrerari dagokion azpisarrera.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

teknika horren lekua beste batek hartu du.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Azpisarrera gisa jasotzekoa da.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH: AS

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib.: lekua utzi / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Esapideei dagokien sistematika

utzi: -a(k).

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leku sarrerari dagokion azpisarrera.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

negu zitalak lekua utzi dio udaberriari.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH: AS

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Esapideei dagokien sistematika

hustu: -ak.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leku sarrerari dagokion azpisarrera.

Erabileremu dialektala

Lap. eta Naf.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

lekuak hustu zituen eta Espainiara ihes egin.

Euskaltzaindiaren Arauak

lekualdatu, lekualda, lekualdatzen. da/du ad.

Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

lekualdatu, lekualda, lekualdatzen.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-aldatu.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

agerraldi urriko forma da: lekualdatu (eta lek(h)u aldatu) 4 aldiz azaldu da: G 2 (Ud, Urruz Zer), L 1 (Ch), EB 1 (MEIG); leku aldatze 2 aldiz: L (SP Phil), EB (MEIG).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

lekualdatu : EB 3 (J. Setien, J.M. Barandiaran); lekualdarazi EB 1 (J.L. Aramendi); lekualdatze (herri lekualdatze, lekualdatze-higidura, lekualdatze-lehiaketa) 9 aldiz azaldu da: EB 5 (J.M. Urkia, M.P. Ormaetxea, Informatika-fakultatea), EgAs 4 (K. Muniain); lekualdaketa (lekualdaketa espediente, lekualdaketa-lehiaketa) 14 aldiz: EB 4 (L. Alkain, X. Kintana, X. Mendiguren Bereziartu), EgAs 10 (K. Muniain); lekuzaldatu behin agertu da (M. Navarro) eta lekuzaldakuntza bitan (K. Altonaga).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

leku-aldaketa: AB38 (2), Euskalterm (1); leku-aldatu: AB38 (1); leku-aldatze: Euskalterm (1); lekualdaketa-agindu: Euskalterm (1); lekualdaketa-eskaera: Euskalterm (1); lekualdaketa: AB38 (1), Euskalterm (9), HiztEn; lekualdatu: AB38 (1), Euskalterm (1), HiztEn-LurE; lekualdatzaile: Euskalterm (2); lekualdatze-lehiaketa: Euskalterm (1); lekualdatze: DFrec (1), AB38 (2), Euskalterm (3), LurE.

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-tze/-keta: -tze izengilea hobestekoa da; -keta osaerakoa ere eman beharrik ba al dago?

Euskaltzaindiaren Arauak

AS: 'beharrean' (aditzaren era burutuaren ondoan): lehengo neke gogorrak arindu lekuan, eman zizkien neke berriak.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leku sarrerari dagokion azpisarrera.

Numeroa

aditzaren era burutuaren ondoan, 'beharrean' adierakoa (cf. -ren lekuan , '-ren ordez' adierakoa: "arrainaren lekuan suge bat emango dio").

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

lehengo neke gogorrak arindu lekuan, eman zizkien neke berriak.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS: izlag.: lekuan lekuko fruituak ezagutu nahi zituen.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leku sarrerari dagokion azpisarrera.

Kategoria

izlag.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

lekuan lekuko fruituak ezagutu nahi zituen.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS: adlag.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

leku sarrerari dagokion azpisarrera.

Kategoria

adlag.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Atzizkien araberako erabakiak

-ka.

Kategoria

adlag.

Forma baten adiera(k)

han eta hemen.