Euskaltzaindiaren Hiztegia
5 emaitza justu bilaketarentzat - [1 - 5] bistaratzen.
Aztergaia: justu
Iturria:
| Kodea [?] | Data | Proposamena | |
|---|---|---|---|
| Araua: | Z3:EArau80 | ||
| Lantaldearen proposamena: | Z3:EEBS:06 | 1995-04-27 | Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz |
Formari buruzko datuak
Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]
a) formaz, -o bukaerakoak 359 dira eta gehienak 1900 aurrekoak (XX. mendean 6 ager. bakarrik), IE-ZuAm dira nagusiki (343), eta B 7, G 5; justu (iustu, yustu + eratorriak) dira nagusi, 670 ager. dituztela, eta epe guztietako B-G-IE-ZuAm eremuetan; juxtu (juxtu-juxtu) HM 8 (G 7, B 1); bukaera erabakigaitzekoak ez dira kontuan hartu; b) adieraz: b1) 'justizia duena', 'bidezkoa':justo (+ justoki, justotasun)313 dira; B 5 (CatLlo; AB AmaE; Balad), G 3 (Mg CC; It Dial), IE 140 (Lç 122, eta O Po; Gç; CatB; CatLuz; Bordel; CatR; CatAe; CatSal; Jnn SBi; CatUlz); ZuAm 163 (Tt 80;Bp I; Mst 36; CatLan; Xarlem; UskLib; Etch; Ip Hil; CatS); justu 607 ager.: B: Cb CatV; Añ (33); JJMg BasEsc; fB Ic I; Astar II; Ur Dial; G: Mb IArg I; Cb (53); 6: Gco I; Gco II; AA I; AA III; Echag; It Fab; Lard; Arr GB; Arr May; Tx B I; Tx B II; Balad; IE: E; Mat; EZ (203); Harb; Ax (38); Hm; SP (32); Gç; Ch (26); ES; He Gudu; Lg I; Lg II; Mih; Monho (29); Añ CatAn; JesBih; MarIl; Jaur; Gy; Dv LEd; Bordel; Zby; Elsb Fram; CatJauf; Zerb IxtS; ZuAm: Tt Onsa; justo/u erabakigaitzak 87; justo/u : 3; injusto : IE (Lç; CatLuz; Elsb Fram) eta ZuAm (Tt Onsa; Tt Arima; CatLan; Xarlem; Etch; CatS); injustu 21 dira: G (Ub) eta IE (SP Phil; Gç; Ch; He Gudu; Lg II; Dh; Gy; Elsb Fram; CatJauf); injusto/u erabakigaitzak 6; b2) 'zehatza (oro har pisu, neurri, etab.i dagokienez)', [izond.] eta [adlag]; B-G-IE azaldu dira adiera honetako formak: justo (EusJok II; eta justo-justoan: BEnb NereA); justu : B (Añ GGero), G (Cb Eg II; Cb EBO; Bil; Noe; Zab Gabon; Arr May; AzpPr; Iraola)eta IE (EZ Man II, Ax; MarIl; Bordel); juxtu : NEtx Antz; iustoki : EZ Eliç; justuki [adlag.] 8 aldiz dago L: EZ Man II; EZ Eliç; INav; ES; Lg II; Gy; b3) 'estu, larri (gehienetan diruz)'; justo : JanEd I; justu : Arrantz; JanEd I; AzpPr; Tx B I ; justo/u erabakigaitzak 3; b4) 'ozta-ozta' [adlag.]XX. mendeko G eta B (Gand Elorri; Azurm Elorri) azaldu da 7 aldiz: juxtu : Basarri; Gand Elorri; Salav; juxtu-juxtu: MAtx Gazt, Salav; justu : Azurm Elorri; justu-justu: Tx B II; justuan : BEnb NereA; justutik: Tx B II; b5) 'hain zuzen (ere)' balioan: justo : Jnn SBi; jüsto: CatS; juxtu : Sor Gabon; juxtu-juxtu: NEtx LBB; b6) (h)ain dutenak XX. mendekoak dira: ain justo : Noe; hain justu, hain juxtu : MEIG.
EEBSko datuak [laburduren azalpena]
1) 'justizia duena' adierakoak: justu 16 (G, IE, EB-EgAs); justo 5 (G, IE: Ugarte, J.A.; Intxauspe, E.T.; Uranga, J.J.); justo/u erabakigaitzak 9; injustu behin azaldu da; 2) 'zehatza (neurria...)' [izond. eta adlag.] balioekin azalduak: justu (eta justu-justu, justuki, justutasun) 8 aldiz daude, G, IE, EB-EgAs (Torrealdai, J.M.; Aldabe, I.; Tapia, I.; Lasa, M.; Soudre, J.P.; Artiñano, A.; Azurmendi, J.; Lertxundi, A; UZEI; Krutwig; Zutabe, 1985; Bergara, J.); juxtu (eta juxtu juxtuan, juxtutasun) G-EB-EgAs agertu dira (Aiztondo, A.; Oñatibia, M.; Lertxundi, A.; Urkizu, B.; Lizarralde, J.; Baietz); juxto-juxto : Ibabe, J.; 3) 'estu (diruz)': bi ager. G-EgAs: HABE, 1988; Oñatibia, M.; 4) 'ozta-ozta': juxtu (juxtu juxtu, juxtu-juxtu, juxtu juxtuan, juxtu-juxtuan...) 9 (Goikoetxea M., J.; Lertxundi, A.; Arregi, P.; Egin, 1986; Punto y Hora de E.H., 1982; Zeruko Argia, 1974; Torrealdai, J.M.; Mendiguren B., X.; Zabal, 1976); justu (eta justu-justu) 3 (López, M.; Urbieta, I.; Gaur Express, 1989); justuki 1, EB (Etxebarria, J.M.); 5) 'hain zuzen (ere)': justu (justu-justu, justu justu) EB-EgAs eta behin G: Azurmendi, J.; Urretabizkaia, A.; Etxezarreta, R.; Ezeiza, A.; Uria, I.; Hazabal, J.; Unzurrunzaga, I.; Amatiño; Aizpurua, M.; Letamendia, A.; juxtu (juxtu juxtu)EB-EgAs: Iñurrieta, I.; Larrea, F.; Azurmendi, J.; Egireun T., J.L.; justo/juxto formek ager. bana dute; justuki 1: Krutwig, F.; 6) 'eskala diatonikoko balioa duena': justu (Arana M., B.; Fernández I., L.)
Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]
DFrec: justu (19); juxtu (20); AB38: justu 4; justu-justuan 2; juxtu 2; juxtu-juxtu 'exactamente' 1; AB50: injusto 2; injustu 1; justu 3; justu justu 1; juxtu 4; juxtu-juxto 1; HiztEn-LurE: justu, justuki; Euskalterm: injustu 1; justu 12.
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak
Herr. / AS: hain justu ere, justu-justu.
Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra
AS gisa gehituz: justu-justuan .
Informazio osagarria
Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)
justu-justu, hain justu ere.
Formari buruzko oharrak
Euskaltzainen oharrak
- [E109]: 'Aditzondo, aldamenean: "Herr."'
- Erabakia: BAgiria (1997-12-19): 'Onartu da justu sarreran, aditzondo denean, Herr. dela adieraztea'.
Aztergaia: justu-justuan
Iturria:
| Kodea [?] | Data | Proposamena | |
|---|---|---|---|
| Lantaldearen proposamena: | Z4:EEBS:27 | 2000-04-12 | Azpisarrera gisa onartzekoa |
Formari buruzko datuak
Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]
justo-justoan 1, BEnb NereA: "Gero bost eta iru kiloan / gelditu zuan justo-justoan".
EEBSko datuak [laburduren azalpena]
juxtu(-)juxtuan 7: M. Oñatibia ("Kordela extu-extuan artu bear da soinkurutzean, bañan extuegi artuta, beia mugitu legikelako eta baita kordela puskatu ere, algañean, au da, estutu gabe, juxtu-juxtuan artzen da, eta olakotan, neurriari arrada erdi ta gutxitzen zaie"); Zabal 1976 ("juxtu-juxtuan nolabait idazten eta zertxobait irakurtzen besterik ez dakiena ere analfabeto bat da"); Baietz/2 4 ("Eskola zortzi t'erdietan hasten da eta bera zortzi t'erdietan juxtu juxtuan iristen da", "Bazkaldu ere beti ordu berean egiten du eta afaldu beti 9-etan juxtu juxtuan, oheratu beti 10 t'erdietan juxtu juxtuan", "bazkaldu 9-etan juxtu juxtuan bazkaltzen dut"); ZArg 1974 ("Juxtu juxtuan, jendearen, erantzuna azaldu, bada arritzeko gauza dena da, euskeraz ez dakien jendea bertsolarien jardunaldian ezin ixilik egon eta abeslarienean berriz ixil-ixilik gogotik entzuten").
Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]
justu-justuan : AB38 1 ('exactamente, justo-justo') // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB50, HiztEn, LurE, Euskalterm.
Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak
Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak
HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -
Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak
bikoiztapen indargarriak.
Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio
justu sarrerari dagokion azpisarrera.
Mailak
Herr.
Aztergaia: justuki
Iturria:
| Kodea [?] | Data | Proposamena | |
|---|---|---|---|
| Araua: | Z3:EArau80 | ||
| Lantaldearen proposamena: | Z3:HBB | 1995-04-27 | Lantaldeak besterik gabe onartua |
Formari buruzko datuak
Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak
Ipar.
Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak
-ki.
Aztergaia: justutasun
Iturria:
| Kodea [?] | Data | Proposamena | |
|---|---|---|---|
| Lantaldearen proposamena: | Z5:EEBS:35 | 2005-02-08 | Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz |
Formari buruzko datuak
Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]
iustotasun 2, Lç ("hunez Iainkoaren imajinara trasformatzen garela, eta haren iustotasunean partizipant egin izanik", "hire iustotasuneko bidera gida gaitezenzat"); jüstotarzün 2, Mst ("Aski arhinzki zunbait tentatü izaten dira, Jinkuaren zühürtarzünaz, eta jüstotarzünaz konpostatü dian bezala, zuñek gizonen heñak, eta merezimentiak phezatzen beitütü, eta gaizak oro aitzinetik xüxen ezartzen, bere haitatien salba eraziteko", "Hulaxe ere bai, Jaunaren jüjamentiak egiak dira, bere beithan jüstotarzüna dadüke"); justutasun (eta i-, y-) 28: Hm ("Hark deklaratu ziotzan, Iakopi bere hitzak: bai Israel maiteari, iustutasun artezak"); EZ 10 ("zeren erakutsi baitu bere iustutasuna", "Ordean eztezagula abusa eztitasunaz, Zerbitzaturen zarela zeure Iustutasunaz", "Arrazoin da konpli dadin enkargatzen duzuna, Zeren ezagutzen baita dela Iustutasuna"); Ax 2 ("laur eta hogoi eta hemeretzi iusturen iustutasuna", "iustuaren iustutasunaz"); Harb 2 ("zeure garazia sainduaz zuri agradatzen zaitzun bezalako prestutasun bat eta iustutasun bat eman diatzadatzun", "zeure iustutasuna gatik eman diazadazu neure eskanza humilla"); SP 3 ("neure ustez dudan iustutasuna eta hobengabetasuna", "gizonaren haserredurak eztuela Iainkoaren arauerako iustutasuna obratzen", "ari bazarete bertuteez, prudenziaz, diskrezioneaz, bortitztasunaz eta iustutasunaz"); Ch ("iuiatzen baitu bethiere iustutasunaren arabera"); Añ 7 (adib.: "Bere denporan modu onean, justutasunak eskatuten dabenean aserratutea ta alan aserraturik zemaitutea ta neurri onez kastigetea gauza ona da ta santua", "larogeta emeretzi justuen justutasunaz", "Zorionekoak Justutasun edo Zuzentasunaren gose ta egarri direnak, zeren ase beteak izen baitira", "Nor dire Justutasun, edo Zuzentasunaren gosea, ta egarria dutenak?"). Ik. OEH argitaratuan, gainera: He Tt 2,12 ("Justutasunekien eta jainkotiartasunekien bizi behar dugula") eta Brtc.
EEBSko datuak [laburduren azalpena]
justutasun 3, Zutabe 1985 2 ("Ez dute prozesuan eraginik, eta horrelakoetan ez du merezi justutasun handiegia lortu nahian denbora galtzen ibiltzeak", "Justutasun horrek, askotan ohi den bezala ulertzen bada behinik behin, esan nahi du gauza gutxi batzu ondo egiteko gauza izango dela jendea"), J. Bergara ("Irakaslearen esku egongo da arauen konplexutasuna eta justutasuna erabakitzea"); juxtutasun 1, B. Urkizu ("Joko honek —dio Helene Gauvenet-ek bere artikuluan— irudimena eta juxtutasuna, eskatzen ditu... keinua eta mimika ikastera behartzen du eta, bide batez, hizkera zehatza erabiltzera").
Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]
Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE, Euskalterm.
Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak
justotasun : DRA, Lh DBF; justutasun : HiruMila // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, PMuj DVC.
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak
HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -
Lantaldearen irizpideak
Osaeraz argibideren bat eskaini nahi da
sistemaren araberako erregularra da (baldin izond. gisa onartua bada justu oinarria), eta onartzekoa, baztertuxea egon arren.
Azkue Biblioteka eta Artxiboa
9:00 - 14:00
Azkue Biblioteka eta Artxiboa Euskaltzaindiaren zerbitzura dago. Horrez gainera, zabalik dago ikertzaile ororentzat, eta bere ahalbideen neurrian euskal kultura gaien ikerkuntza eta hedapena sustatzen eta laguntzen saiatzen da.
Egoitza
- B
- BIZKAIA
- Plaza Barria, 15.
48005 BILBO - +34 944 15 81 55
- info@euskaltzaindia.eus
Ikerketa Zentroa
- V
- LUIS VILLASANTE
- Tolare baserria. Almortza bidea, 6.
20018 DONOSTIA - +34 943 42 80 50
- donostiaordez@euskaltzaindia.eus
Ordezkaritzak
- A
- ARABA
- Gaztelako atea, 54
01007 GASTEIZ - +34 945 23 36 48
- gasteizordez@euskaltzaindia.eus
- G
- GIPUZKOA
- Tolare baserria. Almortza bidea, 6
20018 DONOSTIA - +34 943 42 80 50
- donostiaordez@euskaltzaindia.eus
- N
- NAFARROA
- Oliveto Kondea, 2, 2. solairua
31002 IRUÑEA - +34 948 22 34 71
- nafarroaordez@euskaltzaindia.eus
Elkartea
- I
- IPAR EUSKAL HERRIA
- Gaztelu Berria. 15, Paul Bert plaza.
64100 BAIONA - +33 (0)559 25 64 26
- +33 (0)559 59 45 59
- baionaordez@euskaltzaindia.eus
