Euskaltzaindiaren Hiztegia

OEHko datuak [laburduren azalpena]

gas (+ konposatuak) erabili dutenak: Salav, Lab, Vill; gaseosa: Osk Kurl; gasolina: Erkiag; MAtx, JAIraz, Lab, Anab; MEIG.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gas: EB-EgAs 134; G 10; gasoil: EB 2; gasolio: EB 8; B 1; gasolina, gasolinadun, gasolindegi: EB 58; G 2; B 4; gaz : lau aldiz jaso da, Eskualduna aldizkariko testu batean; gazolina behin (EB).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

DFrec: gas 26, gaseodukto 1gaseosa 1, gasolina 24, gasolindegi 1, gasolinera 2; AB38: gas 118, gasbide 2, gasdun 1, gaseosa 6, gaseoso 2, gasoil 5, gasolina 43, gasolindegi 9, gasolingordailu 1, gasolinuntzi 2; AB50: gas 47, gasbide 1, gaseodukto 1, gasezko 1, gasoil 9, gasolina 3, gasolindegi 1; LurE: gas, gaseoduktu, gasolina, gasolindegi, gasolio; HiztEn: gas, gasbide, gasolio, gasolina, gasolindegi.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS: gas(-)hodi.

Mailegu onartzekoa da, sistemaren arabera egokituz

erabilia eta nazioartekoa -s da: cf., adib., fr gaz, gazeux; de gas, chem gashalting; en gas, gaseous; ca gas, gasós;

Forma arautuaren azalpenaz oharra

adibide gisa erantsiz: gas-ura.

(LB 8; EPG 0; Elhuyar 0; Adorez 0; Labayru 0; Euskalterm -)

gastriko adj. Urdailekoa, urdailari dagokiona. Zunda gastrikoen bidez elikatu.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabili da eta azpisarrera gisa jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa azido eta gastriko sarreretan.

Jakite-arloak

Med.

LBeh (2014-04-03): berotegi-gas 31, Elhuyar 22 (adib.: “Baina, egia da, bestalde, giza jarduera berotegi-gas batzuen mailak aldatzen ari dela”), Berria (“Estatu Espainiarra omen da hitzarmenaren 1. erantsiaren 41 herrialdeen artean okerrena, berotegi-gasen jaurtitzean %49,5 igo baita 1990 urtetik hona”), EiTB 5 (adib.: “Gure gaurko mundua ezagutu ezin izateraino alda daitekeela, eguratseko berotegi-gasen kontzentrazioa igota bakarrik”), Jakin 2 (adib.: “atmosferan aerosol kopuruaren gehiegia gutxitu zen eta, berotegi-gasen ekoizpen gero eta handiagorekin batera, berokuntza berriro agertu zen”), Argia (“Egun, teknologia berrien erabileragatik Europako berotegi-gasen emisioak %2 dira gutxienez, eta esponentzialki hazten ari dira”); berotegi gas 6: EiTB (adib.: “berotegi gasen emisioari aurre egiteko”), Jakin 3 (“Bizitza-ziklo osoan berotegi gasen eta poluitzaileen emisioak zero edo ia zero dutenak kontsideratu dituzte”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: berotegi gas 5, Berria (adib.: “Beroketa azkarra 1975. urtetik aurrera gertatu dela dio Goddard Institutuak, eta erantzukizuna gizakiek ekoitzitako berotegi gasei egozten die”).

Erdara/euskara hiztegietako datuak

ZTH: berotegi-gas sin. berotegi-efektuko gas . Eguzki-erradiazioari Lurrera heltzen uzten dion baina lurrak itzultzen duen erradiazio infragorria xurgatzen duen gasa, atmosfera berotzea dakarren berotegi-efektuaren erantzule dena. Gas nagusiak ur-lurruna, karbono dioxidoa, metanoa, oxido nitrosoa, ozonoa, klorofluorokarburoak, hidrofluorokarburoak, perfluorokarburoak eta sufre-hexafluoruroa dira.

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2013: -.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

es gas de efecto invernadero, gas invernadero / fr gaz à effet de serre, gaz de serre: Elhuyar: - / Nolaerran: - / Zehazki: - / Labayru: - / Adorez5000: -.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia da, eta premia dago.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa sartzekoa berotegi sarreran

Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

berotegi-efektuko gasa.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Ohiko lexiaren atalean jasotzekoa da.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

LB 224 (Aizu 2, Argia 5, Berria 83, Deia 5, DiarioVasco 37, Euskal Herriko Agintaritza 1, EiTB 63, Elhuyar 1, Elkar 15, Erlea 1, Euskaltzaindia 1, Goiena 1, Jakin 1, UEU8) / ETC: 665 / Dabilena: 688

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: gastronomia-elkarteak: sociedades gastronómicas / Adorez: elkarte gastronomikoak: sociedades gastronómicas / Labayru: 0 / NolaErran: 0 / Euskalterm: 0 / LeioaOstalaritza: 0.

elkarte gastronomiko 3 (“hamaikatxo tokitan zerbitzatzen dira, hala nola ostatu, taberna, txosna, zine, kiroldegi, frontoi, estadio, pizzategi, tren, autobus, geltoki, ibai eta itsasontzietan, hegazkin, portu eta aireportuetan, klub eta elkarte gastronomikoetan, erretegi, gastro-bar, akuario eta zoologikoetan, hotel, motel, hostal eta landetxeetan, okindegi, aterpe, asilo eta komentuetan, biltegi eta fabriketan”).

soziedade iz. Heg. beh. Elkarte gastronomikoa. gastronomiko adj. Gastronomiarena, gastronomiari dagokiona. Elkarte gastronomikoak. Jardunaldi gastronomikoa.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta azpisarrera gisa jasotzekoa.

LB: 54; ETC: 205

Beste (edozein) iturritako erabilerak

ElhHizt: 0; Adorez: gas-egoera: estado gaseoso; Labayru: 0, NolaErran: 0. Euskalterm: gas-egoera, egoera gaseoso (estado gaseoso; état gazeux; gaseous state). ZTHB-Fis: gas-egoera (sin. egoera gaseoso // estado gaseoso, étaat gazeux, gaseous state).

[lurrun] ur lurrun, ur-lurrun iz. Fis., Kim. Gas egoeran dagoen ura. Hezetasuna da leku eta une jakin batean airean dagoen ur lurrun kantitatea. Kalkula itzazu igarotzen den ur lurrunaren masa-unitateari dagokion lan garbia eta errendimendu termikoa. // sublimatu 2 da/du ad. Fis. Gorputz bat egoera solidotik gas egoerara pasatu, egoera likidotik igaro gabe. // sublimatze 2 iz. Fis. Gorputz bat egoera solidotik gas egoerara pasatzea, egoera likidotik igaro gabe. // gaseoso adj. Gas egoeran dagoena. Erregai gaseosoen artean arruntena gas naturala da. // adib: gas 1 iz. Berezko forma eta bolumenik ez duen egoeran dagoen materia. Airea gas bat, edo hobeki, gas nahastura bat da. Gas hilgarriak. Gorputz baten gas egoera. Gas naturala: batez ere metanoz osatua.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Terminoa da eta jasotzekoa, baina honekin batera likido(-)egoera, solido(-)egoera eta plasma(-)egoera ere jaso beharko lirateke. Fisikaren arlokoak direla adieraziko da. gas sarrerako adibidea kendu eta azpisarrera berrian jasotzekoa da.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa gas eta egoera sarreretan.

Jakite-arloak

Fis.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

LB 21 (Berria 2, EiTB 1, Elkar 1, Consumer 2, Laneki 13, UEU 2) / ETC: 70 / Dabilena: 47

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: gas geldo (Kim.) gas inerte / Adorez: gas geldoa: gas inerte / Labayru: gas geldo 1 iz. Kim. gas inerte / NolaErran: 0 / Euskalterm: gas geldo // ZTHB: Gas geldoak.

argon iz. kim. Kolorerik eta usainik gabeko gas geldoa, lanpara fluoreszenteetan erabiltzen dena (Ar; zenbaki atomikoa, 18). helio iz. kim. Kolorerik, usainik eta zaporerik ez duen gas geldo oso arina (He; zenbaki atomikoa, 2). kripton iz. kim. Gas geldo usaingabe, koloregabe eta zaporerik gabea (Kr; zenbaki atomikoa, 36). neon 1 iz. kim. Gas geldoa, atmosferan oso kantitate txikian dagoena eta kaleko iragarkietako argi hodiak eta kidekoak egiteko erabiltzen dena (Ne; zenbaki atomikoa, 10). radon iz. kim. Gas geldo erradioaktiboa (Rn; zenbaki atomikoa, 86). xenon iz. kim. Gas geldoa, airean oso proportzio txikietan dagoena, intentsitate handiko lanpara elektrikoetan eta kidekoetan erabiltzen dena (Xe; zenbaki atomikoa 54). geldo 4 adj. kim. Erreakzionatzen ez duena, erreakziorik sortzen ez duena. Gas geldoa.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta, definitu ahal izateko, azpisarrera gisa jasotzekoa. Horrekin batera gas noble forma ere jasotzekoa da.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

LB 50 (Argia 1, Berria 16, EiTB 27, Laneki 5, UEU 1); ETC 90.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: 0 / Adorez: 0 / Labayru: 0 / NolaErran: 0. / Euskalterm: gas-hornidura, gas-hornidurako sare (Eraik. termino onartuak dira).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Ohiko lexien atalean jasotzekoa da.

LBeh (2014-04-03): gas-isuri 31: Elhuyar 9 (adib.: “Erabili duten metodologian, animalia-jatorriko elikagaia lortzeko kate osoan sortzen diren gas-isuriak batu dituzte”), Consumer 2 (adib.: “errepideetan dabiltzan ibilgailuek egiten dituzte gas-isuri kutsagarrien erdiak baino gehiago”), EiTB 19 (adib.: “Nica tabernako leherketa bonba batek eragin zuela frogatu dute, hasieran gas-isuri bat izan zela uste bazuten ere”), Argia (“Aitzitik, soluziotzat aurkeztu duten gas-isurien salerosketa edo karbono burtsa sekulako arazoa da gaur egun”); gas isuri 83: Consumer 3 (adib.: “Gas isuririk eragingo ez zuen auto ekologiko bat gidatzea ameskeria baino ez da izan orain gutxi arte”), Berria 53 (adib.: “Gas isuria dela eta, bertan behera utzi dituzte Unibertsitateko eraikin nagusiko jarduerak, ezbeharrari buruzko ikerketa bukatu artean”), EiTB 20 (adib.: “Europar Batasunak elkartasuna eskatuko die aberatsei, gas isuriak murrizteko helburua betetzeko xedez”), Jakin (“Jaurlaritzak 120 neurri proposatu ditu berotegi efektua sortzen duten gas isurien maila murrizteko”), Argia (“Gas isurien salerosketa”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: gas isuri 14: Berria 13 (adib.: “Gutxienez 23 meatzari hil dira gas isuri baten ondorioz”), Koro Navarro (“Hala eta guztiz ere, lurrin nahasizko masa handi haien azpiak, eta orobat inguruan genituen lurreko objektu guztiak, distiratsu ageri ziren, etxea inguratzen eta hil-jantzian biltzen zuen gas isuri motel eta ikusgai baten argi naturaz kanpokoan”).

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2013: -.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

es fuga de gas/ fr fuite de gaz: Elhuyar: - / Nolaerran: gas isuri / Zehazki: - / Labayru: gas-ihes / Adorez5000: gas ihes.

Eratorri-konposatu egokia da, beste gabe onartzekoa

Konposatu onartzekoa, oso erabilia.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa sartzekoa gas sarreran.

Kategoria

iz.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

gas-isuri kutsagarriak.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH:0

LB: 518 “Zehazki, gas naturalaren esparruan iritzi egoerak eta araudi proposamenak sortzea izango da zentro horren erreferentziazko ildoetako bat” (Argia) / EPG: gas natural “Orain gas naturala ekarri dute, / eta erradiadore baten ondoan / jartzen naute eta... / Traste horren ondoan / ni beste traste bat sentitzen naiz.” (Pako Aristi) / ETC: “Europako Batasunak eta AEBek gaur aztertuko dituzte Ukraina gasez hornitzeko bestelako aukerak; besteak beste, Barack Obama presidenteak proposatu du AEBetako gas naturala eramatea” (Berria).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Elhuyar: gas natural gas natural; Adorez: gas naturala: gas natural; Labayru: gas natural gas natural;

gas 1 iz. Berezko forma eta bolumenik ez duen egoeran dagoen materia. Airea gas bat, edo hobeki, gas nahastura bat da. Gas hilgarriak. Gorputz baten gas egoera. Gas naturala: batez ere metanoz osatua.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Terminoa da eta azpisarrera gisa jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa gas eta natural sarreretan.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

gas geldo forma aztertzean azpisarrera gisa proposatua. Orain EHn adibide gisa ageri da noble 3 sarreran (hortik kentzekoa da).

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

LB: 86; ETC: 173

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: gas-turbina: turbina de gas, Adorez: 0, Labayru: 0; NolaErran: 0 / Euskalterm: gas-turbina (Industr. Turbina de gas).

turbina iz. Uraren, lurrunaren edo gas baten indarrez biratzen den gurpil paladun batek osatzen duen motorra. Indarretxe bateko turbinak.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta jasotzekoa.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa gas eta turbina sarreretan.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH argitaratuan gasa 'janzteko ehun arina' adierako 1 (NEtx Nola).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gasa 'zaurien loturetan erabiltzen den ehuna' adierakoa 7 aldiz ageri da (I. Artetxe in Argia 1936; L. Baraiazarra 6); gaza 'ehun arina' adierako 1 (J.M. Apalategi: "Orain, berriz, belauniko denbora guztian egon den burukodun (gazezko moratuzkoa) emakume hori kaleratzen da, epistola aldetikako sarrera nagusitik zehar").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gasa : HiztEn ("1 Zetazko edo kotoizko ehun arina; 2 MED Elkarrengandik oso bananduak dauden hariz osatutako ehuna, normalean kotoizkoa, sendaketa eta bendajeetan erabiltzen dena. Substantzia sendagarriz, bereziki antiseptikoz blaitua egon daiteke"); LurE ("Sedazko edo harizko ehun mehea // Hari sareaz egindako eta zauriak estaltzeko erabiltzen den ehun mehea"); Euskalterm 'zaurien loturetan erabiltzen dena' adierako 3; ez da aurkitu bestetan.

Hiztegietako informazioa

Beste hiztegietakoak: gasa : EuskHizt; ElhHizt; EskolaHE; HiruMila; abain oihal : Casve FE; abañ-oihal : Lh DBF; oihal-arin : HaizeG FB; Hiztegiotan ez dugu aurkitu: PMuj DCV; T-L LFB; Lur EG/CE; Lur EF/FE. DRAko gas(a) 'sotileza'z, ik. OEH s.v. gasa 1 eta amu gasatua.

Erdaretako formak

Erdaretakoak: fr (Le Petit Robert): gaze; it (L. Ambruzzi): garza; ca (DCC): gasa; en (Collins): gauze; de (Slaby-Grossmann): Gaze.

Euskaltzaindiaren Arauak

gasa* e. gaza.

Forma baten adiera(k)

ehun-mota

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-s+b-

Lexemen erregulartasuna

-s+d-

OEHko datuak [laburduren azalpena]

gaseosa EB 2: Osk Kurl ("Eta ardozale batek ardantegi batean, 'gaseosie'?", "erraiten zion ur edale bati, etzara gaseosie eskatzen lotsa?"); limonada G 2: Lab EEguna (adib.: "Bai, ta erroskilla ta limonada"); ik. OEH argitaratuan gainera Añ MisE ("Limonadakaz, joko luze geiegiakaz").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gaseosa EB 1: Satr ("Bi neska motzek ez dute berena eskutik utzi nahi izan, gaseosa botilla hautsiko dieten bildurrez"); limonada 4 ager.: IE 1 (Eskual 1924: "ez omen dakite zertako den arno eta limonadarekin dabilan plat hura"), EB 3 (EgutAr 1968: "Ez ba, ama, lau naranjada: ez al dakizu nik beti limonada artzen dudala?"; K. Biguri: "lepoko upelatxoak limonada dauka"; E. Azkue: "Limonada eta izozkia erosteko").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gaseosa : DFrec 1, AB38 6 (hauetan g.-botila), HiztEn, Euskalterm 1; limonada : AB38 3, HiztEn (1 edari freskagarria; 2 ik. gaseosa), Euskalterm 1 // Ez dugu aurkitu ap. AB50, LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gaseosa : HiruMila, ElhHizt (gaseosa - bebida), Casve EF (1 gazeux; 2 boisson gazeuse); limonada : HiruMila, ElhHizt (1 limonada; 2 herr. gaseosa), Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF ('limonade'), HaizeG BF ('limonade') // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

a) Erdal gaseosa / limonade formen ordainak: gaseosa : HiruMila, ElhHizt; limonada : Lur EF/FE, XarHizt, Casve FE, HaizeG FB, T-L LBF // Lur EG/CE: Ø // Casve FE: zitruedari // PMuj DCV: gas-edari, gas-ardo, gas-ur // Azkue Aurkibidea: Ø; b) eta limonada / citronnade formenak: limoi-edari : ElhHizt, PMuj DCV; limoi ur : Lur EG/CE, XarHizt (limoiur), PMuj DCV (limoi-ur); limonada : HiruMila, ElhHizt, Lur EG/CE; zitroin-ur : HaizeG FB, T-L LBF // Lur EF/FE: Ø // Casve FE: zitruhur // Azkue Aurkibidea: Ø

Erdaretako formak

es gaseosa formaren ordainak beste hizkuntzetan: fr (DLLF): limonade; it (S. Carbonell): gasosa, gassosa, gazzosa (bibita); ca (DCC): gasosa; en (Collins): mineral water; pop, fizz, fizzy drink; de limón: fizzy lemonade; de (Langenscheidts): Brause(limonade); es limonada formarenak: fr (DLLF): citronnade; it (S. Carbonell): limonata; de vino: l. con vino; purgante: limonea purgativa; seca: l. citrica (acido citrico in polvere e zucchero, preparato per fare limonate); ca (DCC): llimonada; en (Collins): lemonade; natural: lemon juice; de (Langenscheidts): Zitronen-wasser, -limonade.

LBeh (2011-03-03): gaseosa 4 ager.: Karlos Zurutuza (“Gaseosarekin gertatu bezala"), Arantza Lorenzo (“Tonikak edo gozatutako gaseosak azukrea dutenez, horiek energia ematen dute”), Arantza Iraola (“Esperimentuak gaseosarekin egiten dira”), EiTB.com (“Frogak gaseosarekin egiten dira”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: gaseosa 13: Josu Landa 4 (“saski erraldoi batean gaseosak eta litxarkeriak saltzen zituen andre bat izaten zen bertan”, “Lokalak gaseosa-fabrika izandakoa zirudien”, “gaseosa basokada bat”, “Mentxuren esker ona jaso zuen kafe-kikara eta gaseosa-edalontzia mahairatu zizkien gizonak”), Irene Aldasoro 2 (“Piano zut itxiaren gainean pudding bat zegoen zain, plater hori itzel batean, eta, haren atzean, hiru botila talde, garagardo beltz, hori eta gaseosarenak”, “ireki eta garagardo beltz eta gorria eramaten zieten gizonezkoei eta gaseosa emakumezkoei“), Lopez de Arana (“Mutila burbuilatsu sentitu zen gaseosa botila ireki berriaren gisara”), Javi Cillero (“Gorbea gaseosak banatzen dituzten kamioiak”), Koldo Izagirre (“Lasterrari eman zion herri barrurantz lehen Karrika Askatasuna zioen plakak Armengod-en gaseosa fabrikaren izkinan utziak zituen lau iltze herdoilduen azpitik"), Joseba Sarrionandia (“Bunker barruan zerbeza eta gaseosa botila hutsak zeuden”), Paddy Rekalde (“Ardoa, gaseosa, ura”), Fernando Morillo (“Dianneren begiak gaseosa-burbuilen antzera mugitzen ziren, arin eta iheskor”), Xabier Mendiguren Elizegi (“Xerra patatekin, ardoa gaseosarekin, flana mantekaduarekin”).

Zerrenda osagarriak

Prestas: 25 lek. (B 12 / G 13).

Mailegu baztertzekoa da, beste forma bat baitagokio

ez da nazioartekoa; eta hau baino egokiagoa izan liteke limonada, hedatuagoa denez.

Onartzekoa da, Heg. edo Ipar. markarekin

onartzekoa da, Heg. markarekin.

Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Heg.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gaseoso 13: I. Antiguedad ("Lurtzoruan diren sustantziak hiru egoeratan aurkitzen dira [...] gaseosoa: lurtzoruko hutsuneetan [poroetan] aurkitzen den airea"), M. Ensunza ("Era esperimentalean frogatua izan da, ezen, materia, bere hiru fasetan -solidoa, likidoa eta gaseosoa- etengabeko agitazio-egoeran dauden molekulek eraturik dagoela"), J.R. Aizpurua ("Desgasifikazio baten eraginez sortu zen lehen geruza gaseosoa Lurraren inguruan"), J.M. Elortza 3 (adib.: "hidrogeno gaseoso molekularraren [diatomikoa] entalpia eta sodio solido monoatomikoarena zero dira"), FisKim/DBH 2 ("Disoluzio gaseosoak. Disoluzio gaseosoen artean oso garrantzi handiko bat airea dugu"), J. Iturbe 3 (adib.: "Inguruko tenperaturan konposatu gaseosoa izango da"), J.R. Etxebarria 2 ("Solutu gaseosoa. Bai solutua eta bai disolbatzailea egoera solido, likido edo gaseosoan izan daitezke").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gaseoso : AB38 3 (hauetan egoera gaseoso), HiztEn (gas-egoeran dagoena), Euskalterm 3 (hidrokarburo gaseoso; fase gaseoso #mdash# gas-fase sinonimoarekin; edari gaseoso #mdash# edari gasdun sinonimoarekin) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB50, LurE // eta 'gaseoso' itzuliak: gas- : AB38 15 (hauetan gas-egoera, hidrokarburo, nahasketa, disoluzio, fase, zementatzaile), Euskalterm 6 (hauetan gas-isuri; gas-trukaketa; gas-alkalosi, arnas alkalosi; gas-puxika #mdash# igeri-maskuri sinonimoarekin; gas-fase, gas-egoera); gasdun : AB38 1; gasezko : AB38 3 (hauetan gasezko bilduma).

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gaseoso : ElhHizt (gaseoso, -a), HiruMila (gaseoso, -a: gaseiforme); gaseosa : Casve EF (gazeux, lehen adieran) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

Erdal gaseoso / gazeux, euse formen ordainak: gas- : HiztHand, HiruMila; gas-antzeko, lurrun-antzeko : PMuj DCV (gaseiforme); gasdun : HiztHand (bebida), ElhHizt, XarHizt, Casve FE (gasdün), HaizeG FB (gazdun), PMuj DCV; gaseoso : ElhHizt, HiruMila; gasezko : ElhHizt, PMuj DCV; laspeltsu : HaizeG FB // Ez dugu aurkitu ap. Lur EG/CE eta EF/FE, T-L LFB.

Erdaretako formak

fr (DLLF): gazeux, euse; en (Collins): gaseous; aerated, carbonated; gassy; bebida fizzy; it (S. Carbonell): gassoso, gazoso, gasoso, a; de (Langenscheidts): gashaltig; gasförmig.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

EIH: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Zalantzazkoa da maileguzko izenondo edo eratorria

normalean, gas-x osaerakoek ongi ordezkatzen dute erdal izenondoa (eta hori da jokabiderik hedatuena; cf. gainera, [edari] gasdun); testuinguru batzuetan egokiak izan ohi dira izenondoak, eta horietakoa izan liteke hau; baina lantalde honek ez daki eremu hori mugatzen.

Izenondo erreferentzialak

-oso izond. erref.

LBeh (2016-10-26): gasifikazio 27: Elhuyar 4, Consumer 3, Berria 16, EiTB, Argia 2, DiarioVasco; gasifikatze 2: Consumer, Berria.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: gasifikazio 6, Berria; ZTH: gasifikazio (es gasificación; fr gazéification).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Euskalterm: biomasaren gasifikazio, harrikatzaren gasifikazio, lurpeko gasifikazio eta gasifikazio-instalazio termino normalizatuak dira.

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2016: ez dugu aurkitu gasifikazio formarik.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

es gasificación / fr gazéification: Elhuyar: gasifikazio / NolaErran: - / Zehazki: gasifikatze, gasifikazio / Labayru: gasifikazio / Adorez5000: gasifikazio, gasifikatze.

Nazioarteko forma da

Nazioarteko forma da, eta onartzekoa.

Eraikuntza librea, lexikalizatu gabea

Ez da arrazaren izena (cf. infra: saintongeois gaskoi).

Zerrendakoa da hobestekoa, hedatuena baita

hori da forma neutroa; kaskoin, berriz, bigarren mailakoa, "Ipar., mespretxuzkoa..." argibideekin jasotzekoa

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Arrazak

Euskaltzaindiaren Arauak

Lap. eta BNaf. h. gazta.

Zerrendakoa erabileremu geografiko-dialektal mugatukoa da

L-BN. Ik. gazta

Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

EH2016: “gaztandegi iz. Gaztak egiteko edo gordetzeko lekua. Geroztik bi gaztandegi berri egin dira, eta gazta-ekoizpena handitu egin da”.

LBeh (2016-10-26): gasnategi 24: Elkar, Berria 21, Jakin, Argia; gaztandegi 95; gaztategi 3.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: gasnategi 30: Herria 20, Berria 5, Itxaro Borda 3, Jean Baptiste Etxarren 2; gaztandegi 6; gaztategi 2.

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2016: ez dugu aurkitu gasnategi, gaztandegi, gaztategi formarik

Erdara/euskara hiztegietako datuak

es quesería / fr fromagerie: Elhuyar: gaztandegi, gazta-fabrika / NolaErran: gasnategi, gaztandegi; gasna saltegi / Zehazki: gazta denda; gaztagintza / Labayru: gaztandegi / Adorez5000: gaztandegi, gazta-fabrika.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia da, eta eremu geografikoaren markarekin jasotzekoa.

Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Lap. eta BNaf.

Forma baten adiera(k)

Gaztandegia.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

gasogeno. gazogena. Gasógeno. Ikatzean ari zen gazogena hura, gerlak ekarri "aintzinamendua" dena ere. Larre ArtzainE 143.

LB 6 (Argia 3, Berria 1, Elkar 1, Euskaltzaindia 1) / ETC: 36. / Dabilena: 18

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: gasogeno iz. gasógeno [aparato y mezcla] / Adorez: gasogeno: iz. (Kim.) gasógeno / Labayru: gasogeno iz. gasógeno / NolaErran: 0 / Euskalterm: gasogeno (Indus. TN da).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta jasotzekoa.

Euskaltzaindiaren Arauak

gasoil* e. gasolio.

Aldaera baztertuaren ordaina

gasolio hobetsi du batzordeak: gasoil ere erabiltzen da, baina bakarrarekin aski da

Jatorrizko forma

gasolina, ezantza

Euskaltzaindiaren Arauak

AS: (gasolina) zerbitzugune.

Mailegu biak onartu dira, bakarra aukeratu ezinik

gasolina eta esantza, biak dira onartzekoak, ez baitago horietako bat euskaldun guztiei onartarazterik

Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS nahiz adibide gisa gehituz: gasolina-ontzi, gasolina-saltzaile, -zerbitzatzaile, -banatzaile.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Jatorrizko forma

gasolindegi, hornitegi

Euskaltzaindiaren Arauak

gasolindegi h. (gasolina) zerbitzugune.

Osaera okerreko forma da, baina onartzekoa, oso hedatua dagoelako

gasolindegi onartzekoa da, oso hedatua dagoelako, nahiz gaizki eratua den (osaera berrikoa izanik, gasolinategi zegokion); jatorrizkoan horren parekotzat ematen den hornitegi, aldiz, baztertzekoa da.

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-a org. eratorpenean

OEHko datuak [laburduren azalpena]

gasometro Gasómetro. Gasometroan izango zan [eztanda] . Lab SuEm 215.

LB 36 (EiTB 4, Elkar 2, Laneki 28, UEU 2); ETC 37.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: gasometro iz. gasómetro / Adorez: gasometro iz. gasómetro / Labayru: gasometro / NolaErran: gasometro gazométre. / Euskalterm: gasometro (Kim.).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia, eta hiztegi orokorretan ere jasoa dago. Sartu.

Txostenaren laburpena

ik. oh. s.u. gaztaka.

Kategoria

iz.

Landare eta animalien taxonomi izena

Raja sp.

Euskaltzaindiaren Arauak

gastarazi, gastaraz, gastarazten. du ad.

Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

gastarazi, gastaraz, gastarazten

Euskaltzaindiaren Arauak

gastatu, gasta, gastatzen. da/du ad.

Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

gastatu, gasta, gastatzen

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Onomastika batzordeak argitzekoa

Onomastika batzordeak argitzekoa.

Atzizkien araberako erabakiak

-tar.

Euskaltzaindiaren Arauak

Biol.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Izenondo erreferentzialak

-iko izond. erref.

LB: 34 (Berria 3, EiTB 1, Elhuyar 3, Consumer 22, Jakin 1, Laneki 2, UEU 2); ETC: 153

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: gastritis iz. (Med.) gastritis / Adorez: gastritis: iz. (Med.) gastritis / Labayru: gastritis 1 iz. Med. gastritis / NolaErran: 0 / Euskalterm: gastritis (Med. termino onartua da).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta jasotzekoa dagokion markarekin.

Jakite-arloak

med.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

EIH: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Izenondo erreferentzialak

-ar izond. erref.

Kategoria

izond.

Jakite-arloak

Biol.

LBeh (2013-06-10): gastroenteritis 82: Consumer 12 (adib.: “Laugarren egunean, elikagai kutsatuak jatearren transmiti daitekeen Salmonella enteriditis bakterioak probokatutako gastroenteritisa nozitu zuen senarrak”), Berria 26 (adib.: “ez zuen jokatu, gastroenteritisak jota zegoelako”), EiTB 37 (adib.: “Gastroenteritisak jota dago eta ez da Lezamako berdegunean agertu”), Jakin 3 (adib.: “Ez da ona gastroenteritisarekin zaudenean haragia jatea”), Argia 4 (adib.: “Birus batek urdailari erasaten diolarik, gastroenteritisa sortzen da”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: gastroenteritis 49: Berria 48 (adib.: “Gastroenteritisak jota ingresatu zuten San Miguel klinikan, eta gazura jarri zioten”), Xabier Mendiguren Elizegi (“Gastroenteritis bat izango da”).

Erdara/euskara hiztegietako datuak

es gastroenteritis / fr gastro-entérite: Elhuyar: gastroenteritis / Nolaerran: urdail eta hesteetako gaitz / Zehazki: gastroenteritis / Labayru: gastroenteritis / Adorez5000: gastroenteritis.

Antzekoa da gaztelaniaz eta frantsesez, eta beste gabe onartzekoa

Formak gutxieneko baldintza betetzen du, eta onartzekoa da Med. markarekin.

Kategoria

iz.

Jakite-arloak

Med.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

LB 41 (Berria 3, EiTB 4, Consumer 17, Laneki 4, UEU 13); ETC 368

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: gastrointestinal izond. (Med.) gastrointestinal / Adorez: 0 / Labayru: gastrointestinal 1 adj. Med. gastrointestinal / NolaErran: 0. / Euskalterm: traktu gastrointestinal (Med. termino onartua), barrera gastrointestinal, nahasmendu gastrointestinal, sistema gastrointestinal (Med. Psikol).

Erdaretako formak

es gastrointestinal / fr gastro-intestinal: Elhuyar: Med. gastrointestinal; urdail-hesteetako / Adorez: Med. gastrointestinal / Labayru: Med. gastrointestinal, urdail-hesteetako / NolaErran: urdail eta hertzeetako, urdail eta erxeetako, urdail eta hesteetako // Euskalterm: urdail-hesteetako estroma-tumore; barrera gastrointestinal, urdail eta hesteetako barrera; Urdail eta Hesteetako Tumoreen eta Digestio Aparatuko Odoljarioen Atala (Med., termino onartuak).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

urdail-hesteetako osaerakoa bezain erabilia da gastrointestinal, eta testuinguru batzuetan beharrezkoa. Sartu dagokion markarekin.

Jakite-arloak

med.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Izenondo erreferentzialak

-iko izond. erref.

LBeh (2014-04-03): gastronomo 37: Elhuyar (“Elikagai baten zentzumen-analisiaren metodoa garatzeko, adituak biltzen dira -ekoizleak, gastronomoak, teknikariak, eta abar”), Consumer (“Gastronomo adituen arabera, ongarriak jakia kontrastez edo ezaugarri berezi batez aberastu behar du, osagai nagusia inola ere indargabetu edo ezkutatu gabe”), Berria 3 (adib.: “Mafiari lotuta gehienetan, gastronomo onen irudia eman dute italiar kutsuko film amerikarretan”), EiTB 27 (adib.: “Ekoizle, sukaldari eta gastronomo talde batek Illarrako Kofradia sortu dute jan-edana gustuko duten pertsonekin batera”), Argia 2 (adib.: “Eta gibel gizen hori goretsiko dute gero gastronomo delakoek Eguberriko txitxipapetan, nahiz eta Michael Moorek gaztigatua dien ankerkeria ez dela jaia”), DiarioVasco 3 (adib.: “Gastronomo ezaguna Iparraldean jaioa da baina bere aiton amonak getariarrak ziren”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: gastronomo 7: Xabier Olarra 4 (adib.: “’Arren eskatu beharra daukat, jauna’, argitu zion gastronomo handiak, ‘ohar zaitezela ez dudala esan afaltzen ari nintzenik, baizik afariaz gozatzen’”), Jose Morales (“gastronomorik ahozurienaren gustua asebetetzeko moduko bazkariak ematen zituzten”), Edorta Agirre (“Bide beretik, oraingo goi-sukaldari eta gastronomoek, aurrekoek ez bezala, tokian tokiko sukaldaritzak ez dituzte jotzen gainditu beharreko azpi-kulturatzat, inspirazio-iturri gisa baizik”), Ramuntxo Etxeberri (“Ondotik, arraultze frijituak eta txistorrak: 'longaniza' deitzen zirela zioen bertako gastronomoak”).

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2013: -.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

es gastrónomo / fr gastronome: Elhuyar: gastronomo / Nolaerran: gastronomo; (gourmet) ahozuri, mokofin / Zehazki: (especialista en gastronomía) gastronomo, sukaldaritzan aditu; (aficionado a comer bien) ahozuri, gourmet, mokofin / Labayru: (especialista en gastronomía) gastronomo; (persona aficionada a comer bien) gastronomo; (sibarita) ahofin, mokofin, ahozuri, mokozuri / Adorez5000: gastronomo.

Nazioarteko forma da

Nazioarteko forma da eta beste gabe onartzekoa.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Kategoria

iz.

Jakite-arloak

Zool.

LBeh (2016-10-26): gastu(-)muga 38: Elhuyar, Berria 6, EiTB 31; ez dugu gastu(-)sabai formarik aurkitu.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: ez dugu aurkitu gastu(-)muga, gastu(-)sabai formarik.

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2016: gastu muga (gastu sabai*).

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia da, eta adibide gisa jasotzekoa.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

Adibide gisa sartzekoa gastu sarreran.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

EEC: 572 / LB: 792 / ETC: 2.541 / Dabilena: 1.746

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: gastu publiko gasto público / Adorez: 0 / Labayru: 0 / NolaErran: dépenses publiques/de santé gastu publikoak/osagarri gastuak / Euskalterm: gastu publiko (termino onartua da).

tributu iz. admin. Administrazioari, gastu publikoei aurre egiteko, ordaindu behar zaion diru kopurua. zerga 1 iz. Administrazioari, gastu publikoei aurre egiteko, ordaindu behar zaion tributua.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta azpisarrera gisa jasotzekoa.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia da eta erabilia. negar(-)eragile forma aztertzean proposatua.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa negar sarreran.