1 emaitza putz bilaketarentzat

putz (gral.; Lcc, Mic 9r, SP, Lar, Añ, Dv, H, Zam Voc; ph- Dv, H), butz (Sal, S, R; Gèze, Foix ap. Lh, H), futz (AN; Aq 707). Ref.: A (putz, butz, bütz, futz); Lh (bütz); Etxba Eib. Tr. Documentado desde Oihenart, se encuentra sobre todo en autores vizcaínos; tbn. aparece con menor frecuencia en textos navarros, septentrionales (el ya citado Oihenart, Zalduby y Zerbitzari) y guipuzcoanos (Txirrita, Zinkunegi y Lizardi), sobre todo en la 2.ª acepción. Prácticamente la única var. que aparece en la literatura es putz (sólo hallamos butz en Hualde y Constantin, y futz en un sermón alto-navarro). En DFrec hay 9 ejs. de putz.

1. Soplo; resoplido. "Espíritu o soplo" Lcc. "Hinchar, putzez bete" Ib. "Soplo" Lar y Añ. "Se dice, sin que huela mal, axiak egin ditu putzak" Ur, carta a Bon BAP 1954, 270. "Bütz (Sc), espiración del aliento" A. "Butz, soplo" Mdg 163 (cf. tbn. 163 "utz, buza"). Putzak pitzen du bela, eta bai hiltzen ere. O Pr 401. An ziran [idiskoaren] putzak, an ostikokak, an orroak, an aoko pitsa. VMg 85s. Amodijo ori [...] infernutik urtena eta demoninuaren putzagaz isijua. Astar II 138. Bela bat isiñik dagona, zein itzelzen den futz betekin (Goñi, 1827-1832). FLV 1991, 148. Nere musaren det / putza sentitzen. AB AmaE 114. Mendebal gogorraren putzak [...] estu ta larri garabilzanean. A BeinB 59. Arrapau eben mutikoa guztiz nekaturik, izurdeak baño putz zoliagoak egitten ebazala. Echta Jos 79. Süiaren buhatzen hasten zenian bützaz inkhatzak eta ilhintiak tximiniari gora igorten zütian. Const Eskual 18-3-1910, 4. Aixia emon eutsoelako aren bijoztxubetan ixitu zan gar txikijari, putz bategaz itxali eitekenari. Kk Ab I 33. Ze putz gozoa egin oi daben / udako ipar aixiak! Enb 81. Maitasunezko putzak bultz einda. Ib. 137. Aizearen putz sendoak eraginda. Erkiag Arran 162. Etorriko da, zezen zakarren / lepo ta putzez, iparrik. Gand Elorri 168. Arima, oien ustez, zer zan? Su mee bat, putz bat edo arnas bat. Vill Jaink 59. Aize biguiñaren putzera ikaratzen dira [uztak]. Ibiñ Virgil 98. Ez nuen holako putzik salatu, nik eta nik nuen ateka txar hortarik aterabidea aurkitu behar. Larre ArtzainE 23.

(Lar, Añ). "(Mi gozo en el) pozo, nere poza putz" Lar (v. tbn. Añ). "(Nuestro) gozo en el pozo, gure poza putz" Ib.

2. (V-arr-gip, G, L, B, BN-baig-ciz-arb, Ae, Sal, S, R; Lar, Añ, Lcq 182, Dv, H; ph- VocBN, Dv, H, ZMoso 65), butz (Sal, S, R; Foix ap. Lh). Ref.: A; A Aezk 298; Lh (butz); Iz R 405; Elexp Berg; Gte Erd 266. "Ventosidad" Lar y Añ. "Ventosear, [...] putzak egin, bota" Lar. "Pedo [...] especialmente cuando no mete ruido" Añ. "Ventosear, [...] putzak bota, egotzi" Ib. "Vesse" VocBN. "Putza, solo, huele mal también en Vizcaya" Ur, carta a Bon BAP 1954, 270. "Cuesco, pedo sin ruido" A. "Pedo, el silencioso, sobre todo" Elexp Berg. "Uzkerra dena irri; putza dena aharra (BN-ciz)" Gte Erd 266. Eskaratz bako etsea ta andra lotsagea ta ipirdiko putza, gustia onez utsa. "Soplo de culo". RS 469. Aizez izorra zedina putzez erdi zedin. "De vesses". O Pr 542. Xurikok badaki ontsa / nori zer utz, nola phentsa: / etxekandreari gantza; / nausiari azken putza. Zby RIEV 1909, 104. Putza ere izan ez ta puzkarra dala uste (G). 'Se dice de personas medianas que quieren darse tono'. A EY III 95. Putze izan eta puzkarra nai (AN-larr). 'Ez izan, eta bai uste'. Inza NaEsZarr 267. Asto zaarrak indarra urri; indarra urri ta putza sarri. EZBB I 48.

"Ori ta astuan putza, igualak. Gauza ezerreza, alegia" Elexp Berg. Orrek ez dik balio / zakurraren putza. Tx B 57. Argiñ ona zala ta / zakurraren putza. Ib. 20.

Or dabila putza bezen bero (L). "Ahí anda tan caliente como el cuesco". A EY III 270.

"Bütza bezañ arhin (S-saug), (enfant) léger de poids" Lh.

"Flato" Lar y Añ.

3. Esfuerzo. Zertarako dira indar ta putzak lurrean, / izango badira beti gure kaltean? Mg in VMg 106. Zetakoira indar-putzak lurrean? Zav Fab RIEV 1907, 543. Beste askotan abantetan yako / indarrak, putzak barriro usturik / arrapetako. Id. ib. 533.

4. Fanfarronería. Eztabe ezer balio / barrikeria utsak / ezta Irurak-bateko / Castrotarren putzak. Azc PB 228s.

5. "(V-m), murria, terquedad" A. (Pl.). "Putzak euki, estar enfadado, de malas pulgas. Se dice refiriéndose a los demás. Eztakitt ze pasatze jakon, baiña gaur egundoko putzak dauzka" Elexp Berg. "Leire aspaldixan putzekin dago (edo dabil)" Ib. "Gaur demaseko putzekin etorri da" Ib. Putzak daukaz orrek (V-gip, G-azp). "Ése está de murrias". A EY III 315.

6. "Pelota de aire [...]. Erregiak putza ekarri detse gure mutil txikixari" Etxba Eib. v. PUTZEZKO.

7. (Vc ap. A; Añ (V), Izt 85r). (Adj.). "Preciado, que él mismo se tiene en mucho" Añ. "Orgulloso" A. v. HUTS ETA PUTZ. Dollorra otuago atsa putzago. "El ruin más rogado, más sucio e hinchado". RS 255 (tbn. en Otx 68; la trad. de atsa no parece correcta). Zaldito putzak / buru yagiagaz [...] dirautsa. Zav Fab RIEV 1907, 95. Baina Castron nunbaistan / dagoz gizon putzak. Azc PB 231. Dirudun putzak baino / biotz obakoa. Ib. 138.

(Ref. a cosas). Pomposo, pretencioso. Euskerari erderazko itz-putzak esateaz gain, besterik oiuztatzez ere bagaituzu euskaldunak zintzurrok larruturik, eta inguruko arrotz guziek asperrarazita. Ldi IL 103s.

8. (Interj.). "Kakazaharra! Loterixia tokauko jakula ta, putza!" Elexp Berg.

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper