6 emaitza pareta bilaketarentzat

pareta (V-gip, G-goi-azp, AN-5vill, B, BN-arb, S; Urt I 156, Ht VocGr 388, Lar, Mg Nom (G), Añ (G), Arch VocGr, Hb ap. Lh, Dv, Foix ap. Lh), paret (V, G, AN; H), parete (R-uzt; Lar, Añ (G), H (G); ph- S; Gèze), paita (AN-larr), paite (S). Ref.: A (paret, paita); Giese CasaS 8; Lrq (pharete); Iz ArOñ, R 396; Elexp Berg; Gte Erd 198, 168.

Tr. No se documenta en la tradición vizcaína. La forma más general es pareta; usan paret Leiçarraga, MarIl, Iratzeder (32) y, alternando con pareta, Etcheberri de Ziburu, Goyhetche y Zalduby, y parete Tartas, Lizarraga de Elcano y autores guipuzcoanos sobre todo del s. XIX. En DFrec hay 26 ejs. de pareta, 5 de ellos septentrionales.

Etim. La vocal final se habrá agregado a una forma romance cuya oclusiva se había ensordecido en posición final.

1. Pared, muro. "Begira, paretak beharriak baitik, prendre garde, le mur a des oreilles" H. "Etxekoari pareta eta sorokoari orma edo soorma" Elexp Berg. "Pareta bixak jo, pelotan, lehengo ezkerrekoa eta gero aurrekoa jo" Ib. Zehaturen au hi Iainkoak, paret xurituá. Lç Act 23, 3 (He, TB pareta; Dv harrasi, Ol, Arriand, Ker, IBk, IBe horma). Athal gain eta pareta xurietan legea [pintatu]. EZ Man I 1. Paretean hedaturik. Ib. 9. Paretetan iosirik dauden harriek. Ax 568 (V 364). Bere begitartia paretiari itzulirik. Tt Onsa 49. Pareta zahar, arrallatu eta hirrituak. ES 97. Etxe onen kanpoko paretak. Mb IArg I 237. Paratukodá gorputza ain sutil, ezi pasadaiken edozéin paréte edo gauza sendotik bárna. LE Doc 248. Gelako paretean milagrosamente eskribiturik. Gco II 64. Kenduko diozkat esiak eta pareteak. AA III 356. Paret batetan aurkhitzen zen ene Jainkoaren Ama. MarIl 72. Pareta tzar baten zilhoetan. Gy 224 (42 paret). Jerusalengo pareta edo murruak. Lard 540 (168 parete). Ganbarako pareta nahiz arras lodia arrailatzen da. Laph 23. Onen paretan ipiñia dago pinturazko Santu beraren iduri aundi bat. Aran SIgn 84. Zuek, parete mutuak, gizonak baño kupitsuagoak zerate. Arr GB 22. Plekariak sahetseko paretarik gabe artzen dire. Zby RIEV 1908, 85 (761 paret). Pareta bezen zuri egina beldurrak. Barb Sup 66. Bizkarra paretari etziñik egon da. Mok 19. Andik ere igesegingo nulakoan, paretak ondo begiratu besterik etzuten egiten. Or SCruz 124. Sogiten dü eia phaitietan bazenez bortha zonbait gorderik. GH 1930, 457. Aldarea bizkarraz dagon pareta apaindu zuten marbre urdinez. JE Ber 63. Agauzen bi [ellor] eta garai batekon paitek (G-goi). AEF 1955, 82. Paretari buruz inguraturik lo zegoen. Mde HaurB 16. Berebiziko mozkorrarrekin bi paretak joka. Anab Aprika 53. Pareta jasoaz liburu-gela ormaz itxi. Berron Kijote 86. Artzen ziren pilotan jandarmeriako etxe paretari kontra. Etchebarne 99. Gaur oraindik, [olak] nun ziran jakiteko, pareta, presa eta arrasto geiago ikusteko moduan daude. JAzpiroz 12. Plaka txiki bat etxiaren paretian josita. Gerrika 252. Bakartasun-ugartea, pareta altuz hesia. MEIG IX 92. Paretarekin ari zara hizketan, eta jakinaren gainean. MEIG VI 166.

v. tbn. Echve Dev 124. Echag 45. Hb Esk 167. Sor Bar 62. Xe 205. Noe 19. Zab Gabon 98. Lap 49 (V 26). Arb Igand 79. Moc Damu 5. Iraola 81. Bv AsL 31 (45 parete). Ill Pill 11. Tx B II 250. Alz Burr 40. Zerb IxtS 71. Lf Murtuts 15. Txill Let 38. JEtchep 101. And AUzta 92. Vill Jaink 83. Garm EskL I 112. Parete: FrantzesB I 99. Urruz Zer 117.

2. (Ht VocGr, Dv, H), paret (H). Ladera, pendiente. "Pente" Ht VocGr 399. "Mendi pareta, flanc d'une montagne" Dv. "Flanc, revers d'une montagne, colline. Iguzkiak bethe bethean iotzen du paret hortan" H. Bere eskuiez eta bere besoez pareteko arbria tinkaturik. Tt Onsa 95. Larrun paretan alha zirela ardiak. Hb Esk 233. Sokhorriko paretan bada ithurria. Ib. 98. Erbiaren ondotik ibili ziren Arradoiko pareta guzian. Barb Sup 31. Bortuak gora ditun; / han paretak legun. Etcham 175. Erreka bethi berdin hertsi, bere bi pareta xutekin. JE Ber 40. Mendi-pareta goraskoak. Ib. 12. Burrustan agertzeko [Aragoi ur handia] bat batean bi pareten artean orroaz. Ardoy SFran 62. Zeren mendi paretari kontra zen eta dena legarra. Etchebarne 98.

3. "Viga horizontal al lado de los muros de una casa en la que yacen los cabrios" Deen I 377.

4. paret (V, G, L, BN, S; H). Ref.: A; Lh. "Paret, à l'indefini, mot du jeu de paume, par lequel on avertit que la balle va donner contre le rebot, avant de toucher le sol" H. "Se dice de una pelota que, antes de llegar al suelo, da contra la pared lateral del frontón" A. Pilota itzulian zabilan eta hori ginuen maite, paret edo errebot hartuz xixteraz bezala. Larre ArtzainE 144s.

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper