26 emaitza maila bilaketarentzat

maila (V, G, AN, L; det., Arch VocGr, H; -ailla det., SP, Ht VocGr 346, Lar, Añ, H; -alla det., Lar, Añ, H, Zam Voc), mail (G-to, L, S; Dv). Ref.: A (maila, mail); Iz Als, ArOñ (mailla); Etxba Eib (mallak, mallia); Elexp Berg (mailla).

Tr. De uso general en autores meridionales; se documenta tbn., con menor frecuencia, en autores labortanos y bajo-navarros (cf. un ej. de Inchauspe, infra (9)), sobre todo a partir de finales del s. XVIII, aunque se encuentra antes en un texto de 1620 y en Axular. Mail es la forma empleada al Norte, a excepción de Barbier y Mirande (que emplea tanto mail como maila); hay, por lo demás, muchos testimonios ambiguos en cuanto al tema. Al Sur, la forma mejor documentada es maila. Hay mail en el único ej. de A. Barriola y en E. Arrese (OlBe 23 bizi-maill); emplean ambas formas Enbeita, Lizardi, Orixe, Zaitegi, Etxaide (JJ 36 mailleko, 80 malleko, pero 214 maillara) y Gaztelu. Se documenta además malle en J. Elizondo. En DFrec hay 923 ejs. de mail(a), 61 de mailla y 3 de malla.

1. Escalón, peldaño, grada. "Eskaleretako maillak, degrés d'escaliers" SP (que cita a Ax). "Paso, escalón", "grada, escalón" Lar y Añ. "1. [...] Aldarearen mailak igaitea, monter les marches de l'autel; 2. [...] Zurubi ogei malletako luzea, une échelle longue qui a vingt échelons; 3. [...] Errazki kotxetara igoteko, ezarten oi dira mall bat edo bi" H. "Mallak, gradería. Errebaleko Komenturako ziran mallak" Etxba Eib. "Peldaño. Atiak malla bat eban ikusi ez ebana, eta jausi zan aurreruzka" Ib. "Illunetan etzeban maillia ikusi tta muturrez aurrera jausi zan" Elexp Berg. v. harmaila, HARRI-MAILA, ATE-MAILA, ESKAILERA-MAILA. Tr. Documentado en Axular y en autores meridionales y septentrionales (excepto suletinos) desde finales del s. XVIII.

Eskalera haren lehen pausuan eta maillean zegoela konde bat. Ax 246 (V 166). Bienabenturanza edo zoriyontasunak dagozala ifinirik eskalera, malla edo gradu batzuben irudiyan. Zuzaeta 154. Aldareaurreko lenengo malla Elizgizonentzat da. AA I 458 (533 goieneko mallan). Paulo zagolarik mailen gainean kheinu egin zuen eskuaz populuari. TB Act 21, 40 (Ol (-all-), Ker mailletan;grado, He eskalera, Dv mail buru, BiblE harmaila). Gora igotzeko dauzka amabost malla arrizko. Izt C 57. Eskalleraren goeneneko mallan jarrita. Lard 523. Etzera igoko nere aldarera malletatikan. Ur Ex 20, 26 (Dv, Bibl mailetarik, Ker mailletatik; Ol (-aill-), BiblE mailadi). Aldareko mailak bethi bezala haurrez betheak. Laph 52. Peañak dauzka bost malla inguru guzian. Zab Gabon 107. Jetxitzen ditu marmolarrizko mallak, irtetzen da kanpora. Otag EE 1882c, 509. Arrizko mallen gañean. Etxeg EE 1884a, 548. Urrats batzu zurubiaren mailetan. Arb Igand 77. Barne huntara hupatzeko, maila alimaleko batera igan behar izan dutalarik! Barb Sup 81. Zurubi doblearen mailak gora igaiten dira lau satanak. Ox 50. Etxiaren aurreko bide-mallan jezarrita. Kk Ab II 21. Mailak tarrapatan beheraino jautsi gabe. JE Ber 66. Mallak elkarrekin lotuak bear dute, igotzeko malladirik osatuko badute. Ldi IL 109. Binaka gainditu zitun eskillaratako mallak. TAg Uzt 309. Mailletatik zutitu semeok. 'Levantaos de las gradas'. Zait Sof 61 (150 malletara). Malladiaren mallak austeko zorin. JAIraz Joañixio 27. Maila bat huts egin bailukean, eskaileran goiti behera nola erori zen. Mde Pr 184 (108 buka-mailera heldu). Mailletan egiña [da Sakkara-ko piramidea]. Etxde Egan 1961 (1-3), 76. Bizidunen zurubian, mailletan gora goazela. Vill Jaink 160. Arima gertatzen du Karmel mendirako len-maillak igotzeko. Onaind in Gazt MusIx 147. Etxe barruetan, kalietan legez, mailla batzuk gora eta beste batzuk beera ori sukaldera eltzeko. Gerrika 250 (ib. 250 malla).

v. tbn. Osk Kurl 84 (det.). Mailla: Ag AL 45 (Kr 104 malla). A BeinB 86. Erkiag Arran 169. Malla: Arr May 49. Alz Ram 95. SMitx Aranz 158. Bilbao IpuiB 87. Anab Aprika 15. Malla (det.): Ur BulaG 530. Ur BulaAl 30.

(Fig.). "Par extens., coupures, entailles inégales et qui imitent des échelons. Begira ebaki ditzatzun ene ileak mailik gabe" H. "Cualquier grada, por ej., de cabeza mal pelada" A. Denek gaineko ezpaina bizar mail batez gordea. Eskual 28-5-1909, 2. Gizon bat, bizar mail batekin gaineko ezpainean. JE Bur 148.

"(B, BN-baig), pisos de las montañas" A. Han dira plaza, han ostatua, han apeztegiak; han, mail bat beharago, harateko hegiaren ozka batean apur bat sartua, eliza bera. JE Ber 9. [Erresuma hark] bazituen hiruzpalau mail bederen, [...] eta mail bakotxean ageri ziren han-hemenka itzalgune batzu, [...] herriak edo hiriak, behar bada... Ib. 80. Mendi-lerro izigarriaren hunaindiko mail konkorrak. Ib. 42.

Piso, planta. v. etxe-mail. Baldarra, dorreko lehen maila da. Hirugarreneraino joan behar da ezkilen ikusteko. Zerb Azk 16.

Estrato, capa. v. IKATZ-MAILA. Ur malla sendo galantak eten bageko errenkadan etozan erri aurrera. Ag Kr 153. Euskal-edestia mallaz-malla eraldua agertu zaigu. Eta malla oetako batzuek Pirene-mendietan beren sortze eta aurrerapenak [izan zituzten]. JMB ELG 10. [Burdin-aldikoak] dira Oroko eta Kutzemendiko aztarna tokietan dauden lur-malla batzuek. Ib. 72 (58 maskor-mallan). [Landarea artzeko] begira ondo nola jarri. Lenengo malla beatz bi edo ondarra; gañean ezkurra beste orrenbestetsu. Munita 40s.

Kale gizonak izaten dira / guri eta borobillak, / okotzak iru zapaldatan da / kokotean ere maillak. And AUzta 114 (v. tbn. 115 zapalda-maillaz).

2. (V, G, S; H (det.); -ailla V-ple; det., SP, H; -alla G-azp, AN-gip; Dv (G); det., Lar, H), mail (Dv). Ref.: A; A Apend; Elexp Berg (mailla); Gte Erd 199 y 264. Grado, nivel; estatus, rango, categoría; etapa, paso; altura, cantidad. "Grado, Dignidad, estimación, goiendearen malla" Lar. "Mail bat gorago igaitea, monter un degré plus haut. Gaineko mailera heldua da, il est arrivé au degré le plus élevé" Dv. "Zorioneko azken maillera igaitea. [...] Mail batez igan zira, iautsi zira gizonen uste onean, [...]" H. "Berori beste mailla bat da (V-ple)" A Apend. "Orren mallan doaz beste gauzak (G-azp), alaberean, berdintsu (BN-arb)" Gte Erd 264. "Ez da onen mallakoa, ezta alderatzeko / alderatzekorik ere (AN-gip)" Ib. 199. v. GOI-MAILA, BEHE-MAILA, BEHE-MAILAKO. Tr. De uso general en la tradición meridional, desde finales del s. XVIII. Se encuentra tbn. al Norte, en TB, Leon, Mirande, Egunaria, Arradoy, Xalbador, Bibl y Larre.

Pekatu mortalaren gradora edo mallara allegatzen eztanean. Gco II 14. Iru grado edo malla dauzkagu zer igo, perfekziora eldu nai bagera. Ib. 29. Lenengo mallako andikien artean ere. AA II 166. Ez da gure artean malla onetaraño igo zenzugabekeria. Ib. 20. Onginai au da alabaña, gurasoa egiaz onratzeko lenengo malla bezala. Ib. 62. Amilduaz dijoa bekatuaren mallatik mallara. AA III 567. Ezagun izan dedin euren [soldauben] alizatia ta mailia. fB Ic III 302. Ongi zerbitzatu duketenek, ardietsiko dute goiendearen maila. TB 1 Tim 3, 13 (IBk, BiblE maila, Bibl mail;grado, He herrunka, Dv kargu, Ol ganora). Udako egun luzeetan eguzkia goienengo mallara igotzen danean. Izt C 158. Zeruan glorijako zapalda, gradu edo malla bat [geitu]. Ur MarIl 23 (tbn. en Arr May 32 malla). Bere lau emazte lenengo mallakoak. [...] Beste amar emazte bigarren mallakoak etxeari kontu artzen. Lard 197. Eldu zaitezén aberastasunaren maillarik goratueneraño. (1858). BBatzarN 179. [Bertute] danak-guztiyak iduki izan zituen gureak goieneko mallan. Aran SIgn 13. [Jaungoikoak daukaz] ontasun oso eta bete guztiak, [...] mailla azkenbagakoan. Itz Azald 22.

(s. XX). Negar malko lodia erion Kitolisi bere arrigarrizko jazoerea malla onetaraño eldu jakonean. Ag Kr 92 (AL 101 mailla). Batxiller ikastaldijan beti goirengo mallea, sobresaliente, arrapateban. Kk Ab I 108. Urte askotan txapeldun edo / gaiñeko mailla eukiya. EusJok 139. Mallak, ogibideak eta ospekiak. "Grados". Zink Crit 51. Tisika azkenengo mallan [zeguan]. IArt Itzald II 53. Bere buru ta enparauak itxi ta berengo mallan [yarri]. Pi Imit II 11, 5 (Leon azken mailean egoiten; SP, Mst, Ip lekhu, Ch herrunka). Nire mallako gixona eztok. Altuna 84. [Lizarragak mutillei] goragoko maillak eskeñi zizkien. Or SCruz 77. Bizitza onera igoteko lenen-mailla. "El primer escalón". Or Tormes 119. Bakotxak bere maillan guztiok / daukaguz geure akatsak. Enb 174 (55 maillean). Pelotari Atano bezela; ukabilkari, Paulinon mallakua, edo geio! EEs 1930, 241. --Amar kilo pixuan galdu ditut. / --Ta osasunean 10 malla irabazi noski. Lab EEguna 111. Egunkari ori benetasunaren mallakoa bear ba-du, ezin izan aundia. Ldi IL 149s. (109 mail ortara, 125 maila bat). Paleolitos-garaiak bi malla ditu: Leen-paleolitos aroa eta Goroztiko-paleolitos-aroa. JMB ELG 15 (v. tbn. 23 y 29). Gizarteko mallak eratsi ta bardindu. Eguzk GizAuz 42. Itxastar zerrendetan arkitzen diran edozein mota eta malletako itxastarrak. "De cualquier categoría profesional y clase". EAEg 10-11-1936, 260. Ezkondu eta maillan bat jextea [aldaketa zaill xamarra da]. JAIraz Bizia 23. Irugarren mallako geletan zer geiago eskatu leike? Jantokia okerragoa zuten. Iru mai luzetan, [...] exeri ziran malla artan zijoazen guztik. Ib. 21. Bere burua erri xearen mallara makurtu. Etxde AlosT 12. Bere bizitzako urteak azken-malletara ekarrita [dauzka]. Munita 128. Zein zuaitz mota eta ze mallan diran ur zaleak. Ib. 74. Jopu batzuen mailean [atxiki]. Mde Pr 238. Gorputza gauza iragankor eta bigarren mailako [da]. Ib. 352. Bere maillako uztarria egotzi gabe morroi zegon. "El yugo de su condición". Or Aitork 163 (98 mail orietan y mailla oriek). Mailka nahi nuk hortarat heldu. Oraino lehen mailean nuk. Egunaria 11-9-1957 (ap. DRA). Paranoikoen mallan jarri ditezke biak [Kafka ta Amiel]. Txill Let 74. Bijoaz olerkarien sallera. Ni ez naiz malla oietara irixten. Basarri XX. Jerarkietan orain jatxi nauk / azkenengo mallaraño. In SM Zirik 100. Erregeak bere herritarrak lau taldetan ezarri behar ditu, [...]: --Lehen mailean, buruzagien taldea, urhezkoa; --Bigarren mailean, soldadoena, zilarrezkoa; [...]. Lf in Zait Plat XVII. Ok dira maite-asierako lenen-mailak. Or in Zait Plat 154. Nik ere besteen mallan jan nuan. Anab Aprika 80. Muttikoen arte bi mail zaudena: burruka irabazle eta burruka galtzailena. Osk Kurl 157. Bizitza nai dute goratu, jainkozko maillara jaso. Vill Jaink 132. [Gizadiak] bere aurrerapide ontan, mailla berriak iritxiko dituala. Ib. 180. Olerkari fin eta goren maillako hura. AIr in Izeta DirG 12. Iru lapur lenbiziko mallakoak. Izeta DirG 43. Ango lanaren mailla ta jarraipena egonarriz eroaten. Erkiag BatB 50. Gure izkuntza zarrari zor diogun mailla eraiki-asmo bakarrez. Gazt MusIx 8. Azentuak, batez ere bigarren maillakoak. Or in Gazt MusIx 22. Batasunezko mailla gorengora iritxi [dira]. Onaind ib. 156. Errixumearen mailatatik asi eta senatoreen mailataraino. Ibiñ Virgil 92. Mail gorenerat heldua zen, [...] lehen minixtro edo zerbait holako. Ardoy SFran 47. Beeko maillakoen artean, mailleen ezberdinatasunaz mintzatzea mingarri zait. [...] Ta erdiko-mailla? Lab SuEm 196. Lenengo maillako gela dotorean. NEtx LBB 48. Finlandiako ziñeak eztau mailla aundirik irabazi. Alzola Atalak 97. Preziua jarri zuk / tokatzen dan maillan! Uzt Sas 236. Ni baino dohatsuago bi mailez. Xa Odol 265. Amodioaren mail guziak / ez dira arras berdinak. Xa EzinB 123. Ez dedilla iñor, edozer maillako naiz graduko izan-ta ere, Marzela ederraren ondoren abiatu. Berron Kijote 161s. Goiko maillako estudioak. FEtxeb 83.Bi karrera zeuden: junior eta senior bezela; bi malla, alegia. Albeniz 42. [Euskara] izkribuetan bigarren mailakoa da. In MEIG VI 34. Literatur hizkera maila formalago batetan hedatzen da. Haranburu-Altuna in MEIG VIII 29. --Zer maila dauka musikak arteetan? / --Gorengoa. MIH 156. Maila edo mota bat baino gehiago daude euskara idatzian. Ib. 114. Ez diote itzulpenek ematen literatura bati bere maila. Ib. 83. Ahotan ditugu beti mailak, gizarte-klaseak. MEIG I 149.

v. tbn. (det.): A Ardi 93. Ox 111. Mailla: Akes Ipiñ 3. Insausti 19. Malla: Balad 254. EE 1880, 308. AB AmaE 107. Bv AsL 113. Kort Serm 211. Alz Burr 15. SMitx Aranz 157. Olea 111. Lasa Poem 99. Gerrika 87; (det.): Echve Dev 203 (ed. 1885, ap. DRA). Otx 99. Mail: Larre ArtzainE 142.

(Como segundo miembro de comp.). Goieneko soldadutza-mallan aurrena. 'Militar en primera línea'. Aran SIgn 44 (v. tbn. Or SCruz 95 soldadu-maillan). Mendi egaletako oiarzunetan atseden mailla batzuk eginda gero. Ag AL 34. Maitasun-mallan, igo zera zu gizona emen / igo liteken garaño. Jaukol Biozk 34. Zeuk gura dozun Donoki-mailla... dagigun jaritxi. Enb 109. Idazle-mallekiko auzia. Ldi IL 113. Erriaren bizibide-mallea beste iñon baño gorago [dago]. Eguzk GizAuz 63. Gizarte maila goietakoek. Mde Pr 254 (v. tbn. gizarte-maila en JBDei 1919, 227 (malla) y MIH 392). Absolutu-malla ematen dio eriotzak biziari. Txill Let 128. Zivilizazio-mailla goratuago bat. Vill Jaink 24. Santu-maillan erpiñeraiño iritxiak. Onaind in Gazt MusIx 145. Arima ere osotasun-maillan gorago igoa dabil. Ib. 155. Erri-izkuntzak zaarren elerti-maillaraño jaso. Gazt MusIx 63. Abere-mallatik giza-mallara ta giza-mallatik Jainko mallaraño jaso. MAtx Gazt 58. [Kesar] iainko maillan iartzen digu emen. Ibiñ Virgil 80n. Etzera aien arlote-maillan agertzen. NEtx LBB 57. Iñoren bizi-maillarik naiz bizi-legerik bereizteke. "Estado ni condición alguna". Berron Kijote 166. Naikue pekatu litzateke gizon eta kristau mallarik ez merezi izateko be. Gerrika 198. Sudiakregoarekin klero-mailan sartuak ginela. Larre ArtzainE 318. Ikastolak heldu ziren lizeo mailara. MEIG IX 29. Guztiok dakigu buruzagi mailakoa dela Txillardegi. MEIG I 260.

Grado, orden sagrada. [Sazerdoziora igotzeko] lenengo malla da buruko illea ebaki ta koroa egitea. Ub 218 (220 Ordena-malla). Lau malla txiki, graduen izena ematen zatenak. AA I 550. Ebanjelisten mallaren urrena da Apaizena. Txit goi arkitzen da malla au. Ib. 551. Zazpi maila edo Gradu [daukaz] Ordiako Sakramentubak. fB Ic III 284 (280 mallak; v. tbn. AA I 550 malla edo graduak). Sazerdotia edo Sazerdotetzia da Ordiako Sakramentubaren Maila nausija. Ib. 288. Ordiako lelengo mailiari esaten jako ate-zaintzia edo Ostiarijua. Ib. 284. Apaiz-mallako ordena [artu zuan]. 'El presbiterado'. Aran SIgn 91. Aita Santuaren mallara goratua izan [zan]. Bv AsL 178. Katoliko eliza ere asi zan mailla edo ordenakin: Obispo jaunak, apaiz jaunak, diakonoak. ZArg 1954, 8. Diakre ordena hura izan zen apeztasunerako azken maila. Larre ArtainE 208.

(Vc, Gc, B ap. A; H (+ -ailla, -alla)). Grado de parentesco. v. AHAIDE-MAILAK. Aidetasun au iristen da laugarren mallaraño, eta emendik eziñ ezkondu ditezke elkarrekin senideak. AA I 560. Senitasuna elduten bada laugarren gradu edo mailagiño, ezin ezkondu leite. Oe (ap. H; en la ed. de 1763, 151 hay sólo gradu). --Zenbat malla dagoz aregandik zuganaño? --Amabi malla. Gixaldi amaseigarren asijeran bixi ixan zan. Kk Ab I 88. Lenengo mallan bi daukozuz, aita ta ama, ez ba? Bigarren mallan lau, [...] amabigarren mallan 4.096 asaba [dira]. Ib. 89. Laugarren edo boskarren mallako senide gustijak. Ib. 29.

Grado, trámite de un juicio. "Degré de juridiction. Lehen mailean auzia galdu eta, bigarrenera deithu du, eta azkeneraino deithuko du" H. Juizioko malla edo gradu onek. CrIc 91.

Grado, cada sección de la enseñanza. "Beheragoko mail guziak irabazirik, egin da doktor edo erakasle" H. Lenengo mallako irakaskintzea edo erderaz enseñanza primaria esaten yakona. (1917). ForuAB 79. Zein mallatan asi bear da gazteleraren irakastea? EEs 1920, 106. Bigarren mallako irakaskintza. [...] Bigarren mallako ikastolak. Ib. 107 (v. tbn. bigarren mallako Ikastola en Belaus LEItz 110). Engelandarrek Lehen mailako eskolak eraiki zituzten Irlandan, haur guztiek baitezpada segitu behar zituzketenak. Mde Pr 242 (v. tbn. 243). Badau gure erriak lenengo ikasketen maillaz goitiko beste ikastetxe nagusiago bat. Erkiag Arran 133. Ikasle ertilarien len-maillako ikastolara eramanarazten. Gazt MusIx 143. Diploma ori irabazteko, iru mailla artu behar: [...] lenengo mailla edo gradua, amaika-amabi urteko mutiko-neskatoek artzeko moduan. Alzola Atalak 137. [Euskarak bazuen] sarrera, noraezean, irakaskuntzan, beheko mailan batipat. MEIG VI 55. Estatuaren eskuetan [...] gelditu zitzaigun gehienbat irakaskuntza, haur-eskoletarik hasi eta gorengo mailaraino. MEIG IX 27.

Grado, título. Ezin ixan dot iñoiz irakaslego mallea igaro. Otx 96. Lizenziatura ta Teologi-Maisu mail berriak irixten Salamankako Ikasgu nagusian. Gazt MusIx 57 (58 Erti-Maisu mailla). 1930-garren urtean irabazi eban lizenziadutzako maillia, eta 1936-an Irakasletzakoa. Alzola Atalak 131. Irakasle-mailla be unibersidade aretan irabazi eban. Ib. 73. Euskaltzain laguntzaille ta "Doktor" maillakoak egiña. NEtx LBB 3.

Campo, materia; dimensión, esencia. v. alor (2). Euskera yasotzea, euskera yakintza-malletara igotzea. Ldi IL 171 (v. tbn. Etxde AlosT 9 jakintza malla). Kalbario-mendia kristau guziontzat deguna, orixe da Alberni, bere mallan, prantziskotarrentzat. SMitx Aranz 111. Itz bakoitza bere mailletik bestera alda ditekela; [...] izen oro aditz biurtu, [...]. Or in Gazt MusIx 14. Senaren edo susmoaren maillatik irten ezinda, igarian zebillen egia bat. Vill Jaink 101. [Emandako urratsak,] lehenbizi "nebulosa" delako ortatik, bizitzaren maillaraiño. Ib. 47. Eliza-mailean ere herri-mailean bezala. Larre ArtzainE 298. Ekonomiaren aldakuntzek berehalako ondoriorik izaten ez dutelako beste zenbait mailatan. MIH 380. [Sinkronia eta diakronia] ez dira hizkuntzaren mailako bereizkuntzak, metoduaren mailakoak baizik. MEIG VII 174. Fonologi mailan mugitu. MEIG VI 132. Berak izpiritu-mailan egon behar du. "Poseer una dimensión [...] espiritual". MEIG IX 135 (en colab. con NEtx).

3. (malla Lar, Añ). "Malla" Lar y Añ. "Mallar, mallaz janzi" Lar. v. KOTA-MAILA. Arkaan barriz erraz dafinket / malla finezko kotea. Lazarraga 1195v. Malleagas forua gaitik (c. 1620). "Con la malla por el fuero". TAV 3.3.1, 170. Yangoikoari oiu egiten zutela mallaz eta zilizios beteak, penitenziaz eta baruez flakatuak (B, s. XVIII). BOEans 907.

4. (Vc, Gc, Lc, B ap. A; det., SP (-ailla), H (+ -ailla, -alla)), mail (-all VocB). Malla, eslabón, anillo de la cadena. "Boucle" SP. "Gathearen maillak, boucles de chaîne" Ib. "Laratza bi mailez goititzea" H. v. katemaila. San Pedro loturik euki zitubezan kateiak edo euren malla edo zatiren bat. Astar II 51. Mailla ta mailla ta punturik ez (AN-larr). "Malla y malla sin un sólo punto". A EY III 400 (ref. al llar). Iru relejo, iruna kate, / iru mallakin bakoitza. Tx B I 58. Urre-zillarrak [medalla] aiek lotzeko / katearen mallak. MendaroTx 246. Katearen maillan gantxo bat sartuta. BBarand 78.

Urteen kateak baditu bere mailla ta guneak. Erkiag BatB 153.

5. (V, G, L, B, BN, S; H (+ -illa, -alla)). Ref.: A; Etxba Eib (mallia). Malla, cuadro de la red. "Mail eroriak biltzea, [...]. Sare baten mail hertsiegiak, idekiegiak, [...]" H. "Sare orrek aziegixa dauka mallia" Etxba Eib. [Arratoiñak] maill bat azkenean dio urratzen sareari; / bertze maill guziak gero darraizko lehenari. Gy 53 (v. tbn. 246). Mallean katibaturik zekarten arraia. Elizdo EEs 1925, 215. Mallako sarea, batzutan txitxarro, berdel edo boga, [...] arrapatzeko izaten zan. Elizdo EEs 1926, 8. Triba-sarea, antxotarako bear izaten dan malle berexia bear dun sarea da. Sardintarako erabiltzen dan sareak baño malle-tarte extuago edo medarragoa izaten du. Ib. 9. Maizterren batzuk sare-malletan jausi be egin dira. Eguzk GizAuz 125 (v. tbn. Basarri 17 sare malletan).

6. Línea, renglón. "Renglón, malla (erreskada)" Izt. Orria. / Malla. Ub 230 (ref. a la línea de una pág.).

7. (AN-gip, L ap. A; Deen I 335, FauMar 118). "Malla <-alia>, concha de caracol" Deen I 335. "Malla, bigourneau, potta-malla" Dv (de quien lo toma Azkue, que traduce erróneamente 'bigornia pequeña' (= especie de yunque)). "Paludina, género de conchas univalvas" A. "Bígaro, burcione, caricote (Littorina littorea), [...] mailla biñot" FauMar 118. "Mail, escargot de mer" Lf GAlm 1957, 33.

8. "Grados del círculo, boillesiaren maillak" Lar. [Gipuzkoako Probinziak] bere goiendea dauka berrogei ta lau mallataño, gauberdintzatik polo artikora. Izt C 23.

9. (V-m-gip, G-to ap. A; Aq 228 (G)). "Carrera en la espiga, malla, mallea, malla bakoitzean sei ale (G)" Aq 228. "Ría, hilera de granos en la espiga" A.

10. (S ap. A; malla H (S)), mail (-all Gèze; -aill Dv). Agalla de roble. "Galle" Gèze y Dv. Harrak hoietarik [arraultzetarik] elkhitzen dira, eta egiten dütie mallak, berak barnen egoiten direlarik. "Les vers [...] forment des galles". Ip Dial 20 (It, Ur zibotak, Dv kuskuilak).

11. (Lc, B ap. A), mail (Urt, Dv, Lander (ap. DRA)). Taba. "Astragalus, mailletako jokoa" Urt II 508. "Osselet. Mailetan ou mailka haritzea, jouer aux osselets" Dv. "Har gaiten mailetan, juguemos a las tabas (L)" Lander (ap. DRA). Cf. VocNav: "Malla, en el juego infantil de la taba, llaman malla a la taba del cordero (Baztán)".

12. (V-gip, G-to, L-ain), mail (Dv, H). Ref.: A; Iz ArOñ. Hilera de hierba segada. "Hasteko mail hau heda dezagun, étendons ce premièr andain-ci" H, s.v. hasteko. "Máillaan dao, (la hierba cortada) está sin extender" Iz ArOñ. v. 1 mai. Bigarren mailla bukatzerako / laurdentsu bat berdindu dik. "Segunda calle". Or Eus 307. Maillerdi baten aldea izanik. Ib. 308 (v. tbn. en la misma pág. mail t'erdiz). [Belarra] biltzen ai lute / metan ez bada, maillean. "En ringles". Ib. 296s. Sei segarien muga jo arte / barratu ditute maillak. "Han deshecho las cambas". Ib. 301.

(Belar-maila). "Bedar-maillaak, las hileras de hierba segada" Iz ArOñ. Euntzera eldu, eskuareka / bultz-egin belar-maillari; / orduun ba zuten beste langillek / goiko odeia bezain lodi. Or Eus 316. Sarea guk belar-maillari esaten diogu. Insausti 18.

13. "(AN-gip, B), cierta cuerda de pescar" A.

14. "(V-ple), decena de rosario. Bost maillako errosarioa ta amabost maillakoa, rosario de cinco misterios (decenas), de quince misterios" A.

15. "(BN-mix, Sc, R), mancha de la retina" A.

16. "(R), animal de diversos colores" A.

17. "Maill (S; Foix): 1.º caillot de sang; 2.º grumeau" Lh.

18. "(BN), fesse. Ipurdi-maila" Lh. v. ipurmasail.

19. Grado (de temperatura). Termometro bat euzkitan ipiñi balitz, 46-47 malla erakutsi izango ei-ebazan. Kk Ab II 103. Berrogeitabat mallako beroa. Anab Aprika 23. Udaran beroa 75 mallaraño igotzen zala eguzkitan. Ib. 97.

20. "Mailla, derrumbadero (AN-larr)" A Apend. Cf. AEF 1955, 69: "En la ladera norte de Marumendi existe un peñascal muy quebrado con el nombre de Mallagañe o cimas del peñascal (G-goi)". v. mailo.

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper