1 emaitza damu bilaketarentzat

damu (V, G, B, BN, S, R; SP, Urt IV 183, Lar, Añ, VocCB, Dv, H, VocB). Ref: A; Etxba Eib; Iz ArOñ; Gte Erd 254; Elexp Berg. Etim. Del lat. damnum.

1. Pesar, pena, pesadumbre; arrepentimiento. "Doleur, regret, fâcherie" SP. "Dolor, arrepentimiento", "duelo, pesar, dolor", "penitencia, arrepentimiento", &c. Lar. "Apesaradamente, damuz, urrikimenduz" Ib. "2. peine, chagrin. Lagunaren gaitzaz damu izaitea, avoir peine du mal du prochain (EZ Man) [...]. Damu miña, chagrin cuisant. 3. regret, repentir, contrition [...]. 4. jalousie, envie. Damurik eztu izanen nihork bertzeren onaz [...] (EZ Man)" H. "Damuz (V-arr, G-to), pesaroso" A. "Aski da hori amari damü handi baten eretxekazteko (S)" Gte Erd 254. v. damutasun, damuari, garbai; min, dolu.

Tr. Documentado desde Dechepare; se emplea más al Sur. Entre los autores meridionales (aunque no es el caso de Lazarraga) parece predominar con el matiz de "arrepentimiento", frente a "pena, pesar" más frecuente al Norte.

Elas, nola izanen den heben damu handia, / damu handi, izigarri, remedio gabia. E 69. Zeñak utra damu andia artu eben Silveroren joateaz. Lazarraga 1146r (cf. DAMU HARTU). Ongi xauturik nigarres, / biotzean damu duzula, / bekatuen urrikireki, / zar[r]ezkio guztiak (Pamplona, 1609). TAV 3.1.20, 113. Eta bihotzean sartzen zaio damu handia, / Zeren munduan eraman duen gaizki bizia. EZ Man I 97. Barreneko penitenzia haur, bihotzeko damu eta dolore haur. Ax 197 (V 133). O Iauna othoi indazu / Neure hutsez damua. Arg DevB 7. Dolore andi eta damu / Daukana biotzean, / Nafarroak ezarri du / Erregearen obian. (F. de Aleson, 1666). TAV 3.1.28. Pekatuen damu onek. OA 142. Gogoan erabillzatzu zure bekhatuak damu eta bihotz miñ handirekiñ. Ch III 4, 3. Damua dot, Jauna, zaitudazalako ofendidu. Arz 63 (cf. DAMU IZAN). Zer da Kontrizioa? --Damu andi bat, Jangoiko den bekala ofendituas. El 68 (CatB 65 biotzeko damu, CatLuz 32 damu). Biotzeko damua, aoko aitormena ta obrazko askiestea edo satisfakzioa. CatBurg 36. Damu hunek ez du bere lehenbiziko obra onetara bihurtzetik gibelatzen. He Gudu 50. Gañean gelditzen den damua da diogun bekatari orien konfesioko damua: gaña bustitzen duen damua; baña damu, barrena len bezain idor uzten duena. Mb IArg I 277. Artu zuen damu agitz andia. Ib. 245. Gure pekatuen biotzeko damu andiaz. Cb Eg III 356s. Yakin orduko erregeren damu mina bere semea galtzeaz. Lg I 317. --Zer da kontrizioe? --Arzea damu eta sentimentu andibet Jangoikue ofenditues nordenagati. CatUt 22. Soberanoa eman da hainitz damurekin. Iraultza 81. Zeinbat Parte daukaz sakramentu onek? --Iru: Damuba, Konfesinoia, Ordetasuna edo Satisfazinoia. CrIc 152.

(s. XIX). Grazian jarri dala damu amorezkoaren bidez. Mg CC 214. Pekatuben damu ta ondu gura benetakuak. Mg CO 206. Urtengo dozu sartu zinialako damubaz. Mg PAb 116s. Izan bada aurrez begiratua, / Etorri ez didin gero damua. VMg 26. Neure deungero egineen damuaz banator Zeu-gana. Añ EL1 115. Bularra golpatu edo jotzeagatik, damuaren señalean. Gco II 19. Egindako utsegiteen damu andiarekin. AA I 507. Damu khiretsekin Jainkoari barkhamendu eska zakizko. Dh 218. Bakijee zer dan doloria edo damuba? fB Ic I 9. Buruba makurtu ta azaleko zizpuru batzuk egitia ez da asko damu. JJMg BasEsc 58. Eta gura neuke damuarren zatituko balitxat ene biotz prestu-ez au. Añ EL2 158. Eta nortzuk egin daroez euren konfesiñoak damu bagarik eta propositu bagarik? CatLlo 66. Naiago det pekatuen damua sentitu, bera [Trinidadea] zer dan jakin baño. Echve Imit 3. Barkatuba bertatik / dago bekatuba, / egiaz biotzetik / badator damuba. Echag 126. Galdu ta gero ona / ezagutzen degu; / baña nola orduan / ez degun protxurik, / ez oi zaigu gelditzen / damua besterik. It Fab 62. Marta eta Mariari damuan edo miñean laguntzera, eta anaia aztuerazotzera. Lard 425. Onhets zazu nere hobenen damu egiazkoa. Dv LEd 277. Behiei bereziki damutzen zaiote toki arrotza. Nahiz idiei, nahiz behiei, damu horrek histen diote gogoa. Dv Lab 255. Gero damua eta malkuak / alperrik izango dira. Bil 107. Damu-siñaleak ematen ditu, konpesio edo pekatuen aitortzea eskatzen du. Aran SIgn 52. Damurik gabe prestatzen dira / sazerdotien aurrian, / txikiak esan, aundiak utzi, / irutatik bi gordian. Xe 345. Utsegiñaren damua. PE 21. Ignazioren damu edo kontrizioa konfesorearen biotzera igaro. Arr ASIgn (ed. 1881), 17. Damuz gau eta egun, O gaur andre Eloisa! / Bizi zerala dakit, lutoz estalirik. AB AmaE 106. Damu bizi batez biotza josita. Arr May 196. Etxatort niri damurik, / enazalako inos ibili / beste asko legez itsurik. Azc PB 244. Damuba... garaiz. Moc Damu 1 (tít). San Carlos Borromeo, Apezpikoak, damu egiazko bat artuteko, bere gogoagaz egiten zituzan iru geraldi. Itz Azald 141.

(s. XX). Apaizak azkespena eman aurretik izan bear da pekatuen damua. KIkG 74. Zenbat eratakoa da biotzeko damua? KIkV 95. Nere pekatuen damu egiazkoa. ArgiDL 51. Pekatariaren eriotza ez baiño, bizitza ta damua nai ebazan ezkero. Or Tormes 115. Orain tiroztu egiten naute. Etsaiak ez ta geronak! Auxe det damurik aundiena. Or SCruz 89. Axe pesetia alperrik emon ebalako damuegaz. Kk Ab II 83. Egizkitzue damuari dagozkion arnariak (frutuak). Ir YKBiz 40. Tiroak uts-egiña zala bere damu bakarra. Etxde JJ 169. Ene damu bakarra duzu oraindik hamar egun zurekin utzi behar baitut. Mde HaurB 81. Ixillean bizkor ari nintzala, ene animaren ixil-damu aiek oiu ziran Zure urrikiarentzat. Or Aitork 165. Eta beranduegi datorkit damua. Emen egon izan ba nintz apika... Txill Let 141. Damurik bizienez asi yakon bere pekatuak esaten. Bilbao IpuiB 80. Damu guziak alperrik dira / denbora pasata gero. Basarri 129. Arantza zorrotza balitza letz, damu batek minsorra desta biotzian. Etxba Eib. Gurutzearen oiña / damu malkoz / ezotzen ari naiz. NEtx LBB 275. Nere guraso maitea illa / len daukat naiko damua. Uzt LEG II 13. Beren herria ez dezaten utz hobe baten esperantzan, / urrunduaren damu samin hau heiek ez dezaten jasan. Xa Odol 295. Israeli pekatuen damua ta parkamena emoteko. Ker Act 5, 31 (TB y Dv urrikia, Ol ogen-garbai). Utsune asko ikusiagaz / damuak ez dau balio. Ayesta 15. Merezi aiña ez nula maite / orixe daukat damua. AZink 101. Hirurok agertu genduen, behar bezala, bihotz damua afaldarren artean ez zegoelako. MIH 145. Huts horren damuz gelditzen gara, euskal literatura osoaren hutsa baita, Orixerena ez ezik. Ib. 263s.

v. tbn. SP Phil 240. Ub 208. Astar II 220. Zav Fab RIEV 1907, 531s. CatBus 49s. Ur MarIl 84. Legaz 40. Zab Gabon 82. A BeinB 65. Auspoa 97, 84. Enb 100. TAg Uzt 26. Erkiag Arran 125. Arti MaldanB 195.

2. (L, S, Sal, R; Arch VocGr, VocBN vEys, Gèze, Dv, H), damnu. Ref.: A; Lrq. Daño, perjuicio; ofensa. Lç (Decl ã 7r) da damuia como equivalente suletino de kaltea. "Dommage, perte" H. "Dégât (sur les biens d'autrui), préjudice" Lrq. v. dainu; kalte. Tr. Exclusivamente septentrional; escasean los ejs. del s. XX. Eta zeren ezpaitzuen behar zen bidean kofesatu [...], hanbat kalte eta damu errezibitu zuen. Ax 524 (V 337). Zonbat on den Ienkoarekin izatia, eta zonbat damu den harenganik apart izatia. Tt Onsa 47. Zuk paubrer egin duzun damia. Tt Arima 126 (cf. DAMU EGIN). Eskenzen derizüt eta hartzen gogo honez egün heltüren zaiztadan galziak eta damiak oro. Bp I 129. v. tbn. Ch III 30, 4. Natürak gaiza thenporaler so egiten dü, lürreko irabaziez alageratzen da, eta damiaz tristetzen. Mst III 54, 3. Iduritzen zaikunean ez garela aski ohoratuak, edo heldu zaikunean zenbeit damu. Lg II 260. Obligatiak dira [...] egin düten damiaren erreparatzera. CatLan 96. Bandalek Afrika [...] damuz beterik ezarten zuten. AR 309. Egin zaitan damu xume baten gatik. Brtc 200. Damnia, ahalkia, desohoria. Egiat 225. Jainkoari baitiozu hanitz damu egin. Iraultza 84. Niri gerla gogorrena ta damu saminenak egiten. Dh 147. v. tbn. UskLiB 101 y Jaur 112. Ikhusten beitzuten probetxu doblia: / Bere hona eta besteren damia. Arch Fab 223. Niri barkhatzeko nere bekhatuak eta zuri egin darozkitzudan damuak. Dv LEd 43s. Barkha, othoi, zuri eta zutaz Jainkoari egiterat nindohan damu izigarria. Laph 116.

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper