0

brist

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, brist-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. brixt].

bristada

iz. Bat-bateko distira, dirdaia. Oinaztura baten bristada izan da.

bristi-brasta

onomat. Lastertasunez edo keinu zakarrez higitzearen onomatopeia. Hor bristi-brasta heldu zaigu nonbaitik hirizain bat gaitza. Bristi-brasta biltzen ditu berak ontziak.

britainiar

1 adj. Erresuma Batukoa, Erresuma Batuari dagokiona. Britainiar artistak.

2 iz. Erresuma Batuko herritarra. Britainiar guztiak ez dira ingelesak.

britaniar

1 adj. Britaniakoa, Britaniari dagokiona.

2 iz. Britaniako herritarra.

briu-brau

adb. Ipar. Lastertasunez. Briu-brau bi eskukaldiz emokatzen dio astoari gibelaldea.

brixt

onomat. Ipar. eta Naf. Higitze laster eta bat-batekoaren onomatopeia. Izar batetik bertzera, brixt, jauzika.

brodatu, broda, brodatzen

1 du ad. Ehun edo oihal batean apaingarrizko josketa egin. Hari gorriz brodatua.

2 (Partizipio burutua izen gisa). Urrezko harizko brodatu aberatsez apaindua.

brodatzaile

iz. Brodatzea bizibide duen pertsona.

broderia

iz. Ipar. Brodatzea; brodatuz eginiko lana. Broderiaz ederturiko aldarea.

broia

1 iz. Batez ere Zub. Ahia.

2 iz. Batez ere Zub. Nahaspila.

broina

iz. Zanga, hegazti mota.

brokatu, broka/brokatu, brokatzen

da/du ad. Ipar. Mukuru bete. Balkoiz brokatuak dira aitzin pareta gehienak. Ez baitzen Montmartre orain den bezala karrikaz eta jendez brokatua.

brokel

iz. Ezkutua, babesgarria. Etsaiek herritik alde egin zutenean, jaso zuen eskuko brokela.

brokel-dantza Hamabi lagun eta buruzagi batek dantzatzen duten euskal dantza.

brokoli

iz. Azalorearen antzeko aza barietatea, lore mamitsu berdeak dituena (Brassica oleracea var. italica). Baratzeko azak eta brokoliak.

brokolio

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, brokolio-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. brokoli].

broma

iz. Heg. Herr. Txantxa, arraileria. Edade horretan ez da faltako alaitasuna eta broma. Bromako esateak.

broman adb. Txantxetan. Broman badakit jarduten baina, hauek ez dira gezurrak.

brometan adb. Txantxetan. Erdi brometan erdi serio esan ohi du bera "estralurtar" sentitzen dela.

bromazale

adj. Heg. Herr. Bromen zalea dena, broman jardutea gogoko duena.

bromo

iz. Kim. Halogenoen saileko isurkari gorri iluna, 58,9 °C-tan dirakiena (Br; zenbaki atomikoa, 35). Bromo gatzak.

bromoso

adj. Heg. Herr. Bromazalea.

bromuro

iz. Kim. Bromoaren eta beste elementu kimiko baten arteko konbinazioa.

bronkio

iz. Zintzur hestean jaio eta biriketan adarkatzen diren bi hodietako bakoitza. Birika eta bronkioetako zerbaitekin ekarri dute, itotzeko zorian.

bronkitis

iz. Med. Bronkioen muki mintzaren hantura. Bronkitisak jota hil da. Bronkitisa duelakoan, ospitalera eraman dute.

brontze

iz. Kobre eta eztainuzko aleazioa. Haren oinak, sutegian garbituriko brontze goriaren antzekoak.

Brontze Aro Historiaurreko aroa, brontzearen erabilera zabaldu zena eta Burdin Aroaren aurrekoa dena.

brontzezko adj. Brontzez egina dena. Brontzezko kanpaiak. Brontzezko irudia.

broska

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, broska-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. boska].

brosta

iz. Ipar. Sasia; sasiartea. Brosta barnean lo dagoen erbia.

brotxa

iz. Pintzel lodia, paretak eta kidekoak pintatzeko erabiltzen dena. Ik. zurdaki.

brozel

iz. Elkarri lotutako zume adarrez edo makilaz eratutako gurdi mota.

brujula

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, brujula-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. iparrorratz].

bruma

iz. Ipar. Zah. Gandua, behe laino mehea.

bruneitar

1 adj. Bruneikoa, Bruneiri dagokiona. Bruneitar agintariak.

2 iz. Bruneiko herritarra.

brusa

iz. Gizonezkoen jantzia, mantalaren antzekoa.

bruselar

1 adj. Bruselakoa, Bruselari dagokiona. Bruselar margolaria.

2 iz. Bruselako herritarra.

bruselaza

iz. Aza barietate zurtoin-luzea, azaburu txiki ugari ematen duena (Brassica oleracea var. bullata subvar. gemmifera).

bruxula

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, bruxula-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. iparrorratz].

bruzita

iz. Miner. Magnesio hidroxidoz osaturiko minerala.

buba

iz. Ipar. Haur. Loa.

bubastistar

1 adj. Bubastiskoa, Bubastisi dagokiona.

2 iz. Bubastisko herritarra.

buda

1 iz. Budismoan, erabateko argitasun espirituala iritsi duen pertsona.

2 iz. Buda irudikatzen duen eskultura edo irudia. Afganistanen buda erraldoiak zartatu zituzten.

budapestar

1 adj. Budapestekoa, Budapesti dagokiona. Budapestar idazlea.

2 iz. Budapesteko herritarra.

budget

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, budget-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. buxet].

budin

1 iz. Pastel itxurako jakia, gozoa edo gazia izan daitekeena, haragi, arrain, barazki edo fruta xehatua arrautzekin edo esnearekin nahasiz eta marian egosiz prestatzen dena. Arrain budina. Sagar budina banillazko izozkiarekin.

2 iz. Flana.

budismo

iz. Budak, Kristo aurreko VI. mendean eraturiko erlijio- eta filosofia-doktrina. Budismoaren oinarriak maitasuna eta urrikalmendua dira.

budista

1 iz. Budaren erlijioaren jarraitzailea. Hori pentsatzeak beldurtzen badu, sasi-budista da orduan, ez budista: ez du Budak tentatzen, izutzen baizik.

2 adj. Budismoarena, budismoari dagokiona.

buelo

iz. Heg. Beh. Bolumena. Behi horrek buelo handia duela eta errape izugarria.

buelta

1 iz. Heg. Lgart. Bira, jira, itzulia. Biak batean balizan buelta, arraun kolpea zorrotza.

2 iz. Heg. Lgart. Itzultzea, lehen zegoen tokira joatea. Orain ondo geldi zaitezte, eta buelta arte. Autoz joan eta buelta trenez egin genuen.

3 iz. Heg. Lgart. Ibilaldi edo ostera laburra. Oinez datoz, mendian buelta bat ematetik. Fermin, zoaz buelta bat ematera, faborez.

4 iz. (Ezezko esaldietan, bueltarik ez izan eta kideko esapideetan). Heg. Lgart. Atzera-buelta. Bueltarik ez duen prozesu batean gaude. Bueltarik gabeko kaltea dakar.

buelta egin Buelta hartu. Bidean buelta eginik, Otxarkoagara hartu zuen bide zuzena.

buelta eman Biratu. Burruntzi puntan bueltak emanez.

buelta erdi, buelta-erdi Kanpaiak isildutakoan, ohean buelta-erdia eman, eta lotan segitu dut berriro.

buelta hartu Biratu, norabidea aldatu. Buelta hartzea hobe dugu.

bueltan 1 adb. Demonioak hemen, demonioak han, demonioak beti gorputzaren bueltan. Su pixka bat egin eta haren bueltan zeuden, berotzen.

2 adb. Itzultzean. Ik. itzulian 2. Erromatik bueltan, orain dela bi urte.

3 (bueltan etorri, bueltan joan eta kideko esapideetan, 'lehen zegoen tokira itzuli' adierazteko). Poz handia izango da bai gure bihotzean, hemen ikustean zatozela bueltan. Oiartzundik Iruñera joan, eta handik bueltan etorri. Uste zuen baino umilxeago, hor da bueltan joana.

bueltaka

adb. Heg. Lgart. Biraka, jiraka. Bueltaka zebilen ferian ezer erosi gabe.

bueltatu, buelta/bueltatu, bueltatzen

da/du ad. Heg. Lgart. Itzuli. Egiptotik bueltatu ziren Israelera. Bueltatuta, mutil gazteak begira dauzkat atzean. Baina bueltatzen ez zen erraza hango sarrailaren giltza.

bueltatxo

iz. Heg. Lgart. Joan-etorri edo ibilaldi laburra. Eguraldi gozoaren aitzakian, bueltatxo bat eman dugu itsasertzean. Ama bisitatuz bueltatxo bat egin.

bueno

1 interj. Heg. Beh. Aurretik esandakoa nolabait zuzentzeko, sinesgogor agertzeko, amore emateko edo bestek esandakoari garrantzia kentzeko erabiltzen den hitza. Ik. tira1; bon. Barka, ez dizut ondo ulertu, bueno, zoritxarrez uste dut ongiegi ulertu dizudala. Bueno, bueno, ez haserretu. Bueno, ez da hainbesterako. Ez duzula inoiz mozkorrik harrapatu?, bueno, bueno, zer diozu?

2 (Hizketaldi bati hasiera edo amaiera emateko, betegarri bezala). Ik. hara 4. —Eta nola ikasi zenuen egurra lantzen? —Bueno, aita zenak zer edo zer erakutsi zidan eta gero, (...). Bueno, banoa.

buenosairestar

1 adj. Buenos Aireskoa, Buenos Airesi dagokiona. Buenosairestar kantaria.

2 iz. Buenos Airesko herritarra.

bufada

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, bufada-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. bafada].

bufalo

iz. Behiaren familiako ugaztun hausnarkaria, Asiako zenbait eskualdetan bizi dena, eskuarki etxekotua (Bubalus sp.). Indiako bufaloak. || Afrikako bufalo basatia (Syncerus caffer).

bufanda

iz. Heg. Lepokoa, lepoaren inguruan janzten den berogarria, gehienetan artilezkoa eta luzea.

bufete

1 iz. Tiraderak dituen idazteko mahaia.

2 iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, bufete-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. bulego].

buffet

iz. Hotel, jatetxe eta kidekoetan edo jendarteko ekitaldietan, jaki hotz eta beroz osaturiko jatordua, bezeroek nahierara hartzeko modu erakargarrian eskaintzen dena; jaki horiek zerbitzatzen diren mahaia edo lekua. Egunero sei ordu pasatzen zituen hoteleko buffetean; bi ordu gosaltzeko, bi bazkaltzeko, beste bi afaltzeko.

bufoi

iz. Bere txantxen bitartez handikiren bat jostarazteko eginkizuna zuen pertsona.

bufoikeria

iz. Bufoiari dagokion egitea, gaitzesgarritzat hartua.

buhada

iz. g.er. Bafada; ufakoa. Ik. buhako. Jiten da gero haize buhada bat.

buhader

iz. (-r- bakunarekin). Zub. g.er. Hauspoa. Munduko suaren buhadera.

buhako

iz. g.er. Bafada; ufakoa. Buhako batez lurrera aurtiki zuen.

buhame

iz. Ijitoa. Gu gara gu larreko buhameak, betidanik madarikatuak. Buhame kasta. Bidarteko buhamea.

buhamisa

iz. g.er. Buhame emakumezkoa. Jesus haurra buhamisa batek eraman zuela bizkarrean.

buhatu, buha, buhatzen

1 du ad. Ipar. Putz egin, ufatu. Sua buhatu: suari putz egin. Kasurik egin gabe nondik haize aldakorrak buhatzen duen.

2 du ad. Ipar. Kilikatu.

buhatzaile

adj./iz. Ipar. Buhatzen duena. Ik. kilikatzaile. Anitz emazte den tokian buhatzaileak ez baitira eskas, hor su hura laster piztu zuten.

buhunba

iz. Ipar. Zah. g.er. Bolada, zirimola. Haize buhunba.

buhurdi

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, buhurdi-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. bururdi].

buia1

iz. Ur gainean, hondora finkaturik, seinaletzat ipintzen den gauzakia; arrantza-aparailua zintzilik duen ur gaineko kulubiza edo bestelako tresna. Ik. tuntux. Atso lodi, buia bezain zabala. Sare buiak.

buia2

iz. Itsasoko karramarro handia, txangurruaren neurrikoa, oskolean arantzarik ez duena.

buiatu, buia/buiatu, buiatzen

da/du ad. Puztu, handitu. Buiatua aurkitu omen zuten itoa, handik hiru egunera. Gizendu ez, baina buiatu egin da. Harrokeriaz buiatua.

buila

iz. Herr. Zarata, iskanbila. Buila handirik atera gabe. Ez ezak horrelako builarik egin.

builaka

adb. g.er. Herr. Buila ateraz. Jende guztiaren aurrean builaka hasi. Zergatik ari zitzaizun builaka? Tabernak bete zaizkigu builaka mintzo diren gazteez.

builoso

adj. Herr. Buila ateratzen duena.

buiraka

iz. Zah. g.er. Gezi ontzia.

bujes

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, bujes-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. puies].

bujia

iz. Autom. Eztanda-motorreko gailua, sortzen duen txinpartaren bidez errekuntza-ganberako gas-nahasteak su hartzea ahalbidetzen duena.

bujumburar

1 adj. Bujumburakoa, Bujumburari dagokiona.

2 iz. Bujumburako herritarra.

bukaera

iz. Bukatzea; zerbait bukatzen den unea edo modua; zerbaiten azken zatia. Ik. amai; amaiera; akabera; azken 5. Hasieratik bukaeraraino. Egunaren, astearen bukaera. Bidearen bukaera. Silaba bukaeran. Munduaren bukaeran etorriko dela. Jaialdiaren bukaeran. Liburuaren bukaeran. Bukaera ona, txarra, gaiztoa. Hori da gizon edalearen bukaera. Zerbaiti bukaera eman. Lanari bukaera ona emateko. Ez zizkion bukaerako hitz horiek entzun. Bukaerako oharrak. Bukaerarik ez duen nekea. Mugarik eta bukaerarik gabe.

bukaezin

adj. Ezin bukatuzkoa. Hitzen jario bukaezina. Adiskidetasun bukaezina.

bukaezinezko adj. Bukaezina.

bukagabe

adj. [Oharra: Euskaltzaindiak, bukagabe-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. bukatugabe].

bukagabeko

adj. [Oharra: Euskaltzaindiak, bukagabeko-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. bukatugabe].

bukakor

adj. Amaikorra. Gora eta aurrera, hemengo guztia bukakorra delako; zeruan ez dugu zorigaitzik izango.

bukarazi, bukaraz, bukarazten

du ad. Bukatzera behartu. Jakoben atzerrialdia bukarazi duzu.

bukarestar

1 adj. Bukarestekoa, Bukaresti dagokiona. Bukarestar antzezlea.

2 iz. Bukaresteko herritarra.

bukatu, buka, bukatzen

1 du ad. Amaitu, zerbaiti azkena eman. Ik. burutu1 3. Anton. hasi. Otoitza bukatzean. Hemengo lanak bukatu ditut. Denak aipatzen hasiz gero, ez genuke inoiz bukatuko. Hizketan bukatu arte ez bedi joan.

2 da ad. Amaitu, zerbaiten azkena gertatu. Jaialdia bukatu arte. Zazpi urte on haiek bukatutakoan. Han bukatzen da bidea. Indarrak bukatu arte. Haren ezbeharrak ez dira inoiz bukatuko. Infernua bukatuko al da?

3 da/du ad. (Osagarritzat modua adierazten duen sintagma bat hartzen duela). Ongi bukatu. Gaizki bukatuko du. Onez bukatzen bada. Tabernetako jan-edan gehiegiak borroka gaiztoekin bukatu ohi dira. Honela bukatu zen orduko auzia. Kontsonantez bukatzen diren hitzak.

4 da/du ad. Amaitu, kopuru batetik dena hartu edo erabili. Ik. ahitu; agortu. 20 urtean petrolioa bukatuko da. Batak zein besteak aspaldian bukatu dituzte euren kafeak.

5 du ad. Adkor. Hil. Uholdeak Noe eta bere etxekoak ez beste guztiak bukatu zituen.

bukatugabe

adj. Bukatu gabe dagoena. Orain urte batzuk, Cezanneren 120 obra bukatugabe jarri zituzten ikusgai Alemaniako erakusketa batean.

bukatze

iz. Amaitzea. Aberea hiltzen denean bukatze huts bat dugu soilik, baina ez bizinahi baten hondamena.

buket

iz. (Lore) sorta. Ik. floka. Buket bat igorri dit lili arraroz eginik.

bukoi

iz. Barrika handia. Mistelaren bukoiak.

bukoliko

adj. Artzain giroko gaiez aritzen dena. Poesia bukolikoa. Kanta bukolikoak. Olerkari bukolikoak. Amets bukolikoaren lilura.

bula

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, bula-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. bulda].

bular

1 iz. Giza enborraren zatia, lepotik sabelera hedatzen dena, eta bihotza eta birikak dauzkana; hainbat animaliaren kideko alderdia. Bularra airez bete. Bularreko mina (Ik. bularreko).

2 iz. Bularraren aurreko aldea. Ik. papar. Bekokitik bularrera. Hirugarrena bularrean. Beso biak bular azpian gurutzatuta. Bularraren kontra estutu. Bular gainean eskua jarrita. Damuz bularra joaz. Gibel ekaitzari, bular aldi onari (esr. zah.).

3 iz. Emakumearen ugatzetako bakoitza. Ik. titi 1. Neskatilari bularrak, irten-irtenak, ageri zitzaizkion. Bularrak agerian zituela. Agata gure martiriari moztu zizkioten bularrak. Haren emazte musu-gorri bular-betea. Bular antzua. Seme bat munduratu zuen, Sanson izenekoa, bere bularrean hazi zuena.

4 iz. Ugatzek ematen duten esnea. Ik. bularra eman; bularra hartu; bularra kendu. Bere amari bularra eskatzen dion umea.

5 iz. (Bigarren osagaitzat anai, arreba... eta kidekoak hartzen dituzten hitz elkartuetan, odoleko senide izan gabe, bularra emakume berak eman dien pertsonak adierazteko). Emerenziana Santa Inesen bular-ahizpa zen. Jainkoak nahi izan zinan hura hire bular-neba izatea.

bular-arte Bularra; bi bularren arteko tartea. Eskaleak emandako gutuna hartu eta bular-arteko xokoan sartu zuen.

bular-estu Asma; hotzeria, bereziki eztulik gabekoa. Hemen ez dakigu eztula zer den, marranta eta bular-estua zer diren ere ez.

bular-harro adj. Emakumeez mintzatuz, bular handiak dituena. Ik. bulartsu 3. Emakume handia eta sendoa zen, bular-harroa eta zango-mardula.

bular kaiola, bular-kaiola Bizkarrezur, bularrezur eta saihets hezurrek eratzen duten barrunbea, bihotza, birikak eta beste organo batzuk dauzkana.

bularra eman Edoskiarazi. Amak eta bi inudek bularra eman zioten, eta indartsu hazi zen.

bularra hartu Edoski. Bularra hartzen daudenetik ardora ohitzen dituzte haurrak.

bularra kendu Umeari bular esnea emateari utzi. Amak haurtxoari bularra kentzea pentsatu du.

bularreko angina Bihotzeko hutsegitea, bularraren ezkerraldean mina eta larritasuna sortzen dituena.

bularreko haur Bularra hartzen duen haurra. Ik. bularreko. Salda gaixoari eta ugatza bularreko haurrari. Bularreko haurrak berak ere mintzatzen ziren hartaz!

bularretik egon Biriketatik egon, hetika izan.

bular-angina

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, bular-angina-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. bularreko angina].

bulardetsu

adj. Gip. g.g.er. Bulartsua, kementsua.

bulargorri

iz. g.er. Txantxangorria.

bularka1

adb. Indarka. Bularka jartzea.

bularka2

iz. Ontzietan, urpean gelditzen den zatia. Batelaren bularka palanka batekin urratu zuen.

bularki

iz. Hegaztien bularra osatzen duten bi zati berdinetako bakoitza. Ahate bularkia. Bularki xerra txiki bat.

bularpe

iz. Bular barnea. Bularpeko ezkutuetan. Zer ote da bularpea hainbeste estutzen eta kezkatzen diona?

bularralde

iz. Bularra. Ik. torax. Irmo jarri zen gero, burua atzera eta bularraldea aterea. Erredurak ditu aurpegi eta bularraldean.

Oharra: azken eguneraketa 2020-07-08

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper