Euskaltzaindiaren Hiztegia

0

zetro

iz. Metal baliotsuzko makila, enperadoreek, enperatrizek, erregeek edo erreginek, aginpidearen ezaugarri, erabiltzen dutena. Ipintzen diote erregeren zetrotzat kanabera bat. Esan zioten galduko zituela buruko koroa, eskuko zetroa eta Alemaniako inperio guztia.

zeu

1 izord. zu izenordainaren era indartua. (Batez ere galdegaiaren lekuan eta nolabaiteko kontrakotasuna adierazi nahi denean erabiltzen da). Ik. zerori; zuhaur. Has zaitez zeu. Mozkorra ni?, zeu izango zara! Zeu zara laztanena. Zeuk aukeratu. Zeugan, Jauna, itxaroten dut.

2 izord. (zu-ren eskuinean, hark hartzen duen kasu atzizki bera hartuz). Osterantzeko gizonak bestekoa zara zu zeu ere. Hori zuk zeuk egin beharrekoa da.

zeuek

1 izord. zuek izenordainaren era indartua. (Batez ere galdegaiaren lekuan eta nolabaiteko kontrakotasuna adierazi nahi denean erabiltzen da). Ik. zerok; zuhauek. Hor konpon zeuek. Zeuek erabakiko duzue auzi hau. Ez bedi gal zeuei hainbeste kosta zaizuen arima hau.

2 izord. (zuek-en eskuinean, hark hartzen duen kasu atzizki bera hartuz). Hori zuek zeuek ikusi behar duzue.

zeuen

1 izord. zuen-ek har dezakeen era, perpauseko nor, nork edo nori-ri dagokionean. Ez dut nik erre zuen etxea: zeuek erre duzue zeuen etxea. Zeuen bekatuan hilen zarete. Anitz pena pairaturik, azkenean zeuen biziak eman dituzuenak.

2 (zuen-en indargarri gisa). Haraxe joango naiz zeuen baimenaz.

zeuenganatu, zeuengana/zeuenganatu, zeuenganatzen

du ad. Zeuengana eraman, zeuen egin. Horrela, kristau ez direnen errespetua zeuenganatuko duzue.

zeure

1 izord. zure-k har dezakeen era, perpauseko nor, nork edo nori-ri dagokionean. Ez dut nik erre zure etxea: zeuk erre duzu zeure etxea. Zeure adiskidetasunean ezarri nauzu. Ez zarela, bada, zerori zeuretzat horren etsai handia.

2 (zure-ren indargarri gisa). Zeurea da errua.

zeureganatu, zeuregana/zeureganatu, zeureganatzen

du ad. Zeuregana eraman, zeure egin. Horrela zeureganatu zenuen gaurdaino duzun izen ospetsua.

zeurekoi

adj. Solaskideari zuka mintzatzen zaionak, haren nahi edo interesari soilik begiraturik jokatzen duela adierazteko erabiltzen duen hitza. Ik. berekoi. Alferra eta zeurekoia zarelako.

zeurekoikeria

iz. zeurekoi izenondoari dagokion nolakotasuna; nolakotasun hori adierazten duen egintza.

zeuretu, zeure/zeuretu, zeuretzen

du ad. Zeure egin, zeure bihurtu. Ik. zureganatu. Inoren ondasunak zeureturik dauzkazun kristau txarra. Has zaitez zure penez gure bihotzak zeuretzen.

zezeil

iz. Bizk. Otsaila. Urriak buztanaz, zezeilak bularraz (esr. zah.).

zezel

adj. Hitzak ongi ebaki eta ahoskatu gabe mintzatzen dena.

zezeldu, zezel/zezeldu, zezeltzen

da/du ad. Zezel bihurtu. Zezeldu zara.

zezelka

adb. Hitzak ongi ebaki eta ahoskatu gabe. Zezelka esan. Erdal egunkariak zezelka irakurtzen.

zezen

1 iz. Behiaren ar heldua. Gainerakoan, behi onak izan behar du zezenaren antzekoa. Zezena oldartu zait. Bederatzi zezen adar-handi. Zezenaren marrua. Zezen larruzko hauspoekin. Indarra, Lasturko zezenak adina. Nafar zezenak. || Plaza jendez gainezka zegoen, hiltzeko zezenak doan ikusteko. Zezenak jokatu (Ik. toreatu). Zezenetara joan. Zezenetako zaldi zaharrei begi aurrean ezartzen dieten zapia. Zezen-hiltzailea (Ik. zezenketari).

2 iz. (Z larriz). Zodiakoko konstelazioa. Ik. taurus 1. Uztai antzeko izar-gerrikoa ageri baita hamabi izar mordorekin: Aharia, Zezena, Bikiak, Karramarroa, Lehoia, Birjina, Balantza, Eskorpioia, Sagitarioa, Kaprikornioa, Akuarioa eta Arrainak; han ikusten nuen guztia batean.

3 iz. Zodiakoa banatzen den hamabi zatietako bigarrena, eguzkia Taurus konstelazioaren aurrean ikusten den aldiari (apirilaren 21etik maiatzaren 20 artekoari) dagokiona; zati horri dagokion ikurra. Ik. taurus 2.

zezen-plaza Zezenak jokatzeko plaza berezia, gehienetan biribila. Tolosako zezen-plaza.

zezendegi

iz. Zezenketan jokatu behar diren zezenak gordetzen diren tokia. Zezen plazara iritsi direnean, animaliak zezendegietara sartu dira zuzen-zuzenean.

zezendu, zezen/zezendu, zezentzen

1 da ad. Zezen bihurtu. Idiskoa gorpuztu, mardotu eta zezendu bada, jaikiko da jabearen beraren kontra.

2 da ad. Biziki haserretu, zakartu. Gaztetxoa da, baina berba erditxo bat gogortxoago esatea nahikoa du zezenduta paratzeko.

3 du ad. Zezenak behia estali. Behia zezenduta dago.

zezenka

adb. Alegiazko zezenketa bat egitean datzan jolasean. Eskola mutilak, batzuk hasten dira pilotan, beste batzuk zezenka.

zezenketa

1 iz. Zezenak jokatzen diren ikuskaria. Plentziako zezenketa. Igandean zezenketak izan dira Baionan. Inoiz ere ez naiz ni izan zezenketazale.

2 iz. Zezenak jokatzeko antzea. Ez dakit ia ezer zezenei eta zezenketari buruz. Bere zaletasunak zezenketa eta musika ziren.

zezenketari

iz. Zezenketetan zezenak, bereziki hiltzeko zezenak, jokatzen dituen pertsona. Ik. toreatzaile. Zezenketari zahar batzuk, urte asko sorbaldetan eta beldurra hezurretan, dardaraka zeuden zezenen aurrean.

zezenki

iz. Zezenaren haragia, zezen okela. Kalejiraren ondotik, Zaldiko Maldikoren egoitzara itzuli ziren, eta han, karrikan bertan, izan zuten bazkaria: tomate entsalada, zezenkia eta meloia.

zezenko

iz. Zezen gaztea. Ik. idisko; zekor. Aker gazte, gogor, sendoak; zezenko eder, bizi, mamitsuak.

zezensuzko

iz. Zezenaren zurezko irudia, bizkarraldean suziriak dituena eta jaietan jolaserako erabiltzen dena. Bi gizonek eraman ohi zuten zezensuzkoa gerriraino sartuta eta lau hanken itxura emanik.

zezentoki

iz. Zezen-plaza. Zezentoki inguruan bada laguna ugari.

zezenzale

adj. Zezenketen zalea dena. Bizar-kentzaile zezenzaleari gertatu zitzaiona.

zezin

iz. Iraunarazteko lehortu eta gazitu den haragia. Urdai eta zezinaz eginiko azak. Ogia eta zezin egosia. Idi gizen eta zezin egitekoak. Zezin idia.

zezinatu, zezina/zezinatu, zezinatzen

du ad. Haragiaz mintzatuz, iraunarazteko lehortu eta gazitu. Txahal horien haragia, freskoa nahiz zezinatua jaten dute.

zezingai

iz. Zezina egiteko gizenduriko aberea. Non hiltzen da oletan baino zezingai edo idi gizenduagorik?

zi1

iz. Zub. Ezkurra.

zi2

iz. Bizk. Ihia.

ziabelar

iz. Galium generoko landare belarkara, zurtoin bereko begi bakoitzetik hosto bat baino gehiago ernatzen zaizkiona eta lore hermafroditak ematen dituena (Galium sp.).

ziaboga

iz. Ontzia biratzeko, alde bateko lagunek aurrerantz eta beste aldekoek atzerantz arraun egitea. Lehen ziabogan bost segundoren aldea atera zion.

zianamida

iz. Konposatu organikoa, kolorgea eta kristalinoa (NC-NH2).

zianhidriko

adj. Kim. Azido zianhidrikoa (CNH): almendra mikatzen usaina darion azidoa, oso pozoitsua eta lurrunkorra.

zianita

iz. Miner. Turmalina urdina. Zianitazko kristalak.

zianobakterio

iz. Mikrob. Oxigenoa askatzen duen fotosintesia egiteko gai den bakterioa; (pl.) bakterio horiek osatzen duten filuma. Hainbat bakterio, lizun eta legamia, eta zenbait zianobakterio eta alga berde gai dira hidrokarburoak oxidatzeko.

zianuro

iz. Azido zianhidrikoaren gatza. Potasio zianuroa. Zianuro guztiak pozoitsuak dira.

ziape

1 iz. Azaren familiako belar landarea, janarien bizigarri gisa erabiltzen diren hazi txiki beltzak ematen dituena (Brassica juncea). Zeruetako erreinua gizon batek bere soroan erein zuen ziape-haziaren antzekoa da.

2 iz. Ziapez eginiko saltsa lodi garratza.

ziatika

iz. Mehakako eta zangoko min bizia, nerbio ziatikoaren hanturak edo hertsatzeak eragina. Ziatikak jota zegoen eta makilaren laguntza behar zuen ibiltzeko. Ziatikak gogor erasan dio.

ziatiko

adj. Anat. Nerbioez mintzatuz, gerrialdeko azken ornoetan hasi eta, gorputzaren atzealdeko giharretatik behera, oineraino hedatzen dena, giza gorputzeko nerbioen artean luzeena eta lodiena. Horixe gertatzen da nerbio ziatikoaren kasuan: mina gerrialdetik ipurmasailerantz zabaltzen da, izterrean eta zangoan barrena hedatuz, nerbio ziatikoaren bide luzeari jarraituz.

ziatu, zia, ziatzen

du ad. (nor osagarririk gabe). Atzerantz arraun egin. Korrontearen aurka ziatzen.

ziazerba

iz. Belar landarea, hosto bigun berde ilunak dituena, barazki gisa ereiten dena (Spinacia oleracea). Ziazerba purea. Segidan, ziazerba hosto garbiak ere bertan frijitu.

ziba

iz. Zurezko jostailua, udare baten itxura duena, inguruan biltzen zaion soka baten bidez lurrean birarazten dena. Ik. zibota. Zibari dantza eragiten.

ziberespazio

iz. Ordenagailuen arteko komunikazio globala gauzatzen den espazio birtuala; internautek nabigatzen duten espazioa. Ziberespazioan elkar ezagutu duten bi maitaleren tirabirak kontatzen ditu eleberriak.

zibernauta

iz. Internauta. Zibernautaren profilak ez duela zerikusirik betidanik ezagutu dugun prentsa irakurlearenarekin.

zibernetika

iz. Izaki bizidunen komunikazio eta kontrol sistemak aztertzen dituen zientzia, sistema elektroniko eta mekanikoetan aplikatzeko. Norbert Wiener matematikariak zibernetika sortu eta definitu zuen, eta informazioaren kontzeptuari oinarri matematikoa eman zion.

zibernetiko

adj. Zibernetikari dagokiona. Aro zibernetiko honetan, komunikatzeko nahiari inkomunikazioa eta zoramena gailentzen zaizkio. Sistema zibernetikoak.

zibiko

adj. Herritarrena, herritarrei dagokiena; gizalegezkoa, gizalegeari dagokiona. Mendekotasunik gabe, eskubide zibiko, kultural eta sexual guztien jabe izan nahi du. Gehiago hitz egin behar genuke gai hauetaz, jarrera zibiko horrek gorputza har dezan.

zibil

1 adj. Herritarren multzoari edo haien arteko harremanei dagokiena. Gerra zibila piztu zenean. Eskubide zibilak.

2 adj./iz. Militarra edo erlijiosoa ez dena. Agintari zibilak. Ezkontza zibila. Zibilez jantzia.

zibilizatu, zibiliza, zibilizatzen

1 da/du ad. (Gizatalde bat) basatitzat hartzen den egoeratik atera eta zibilizaziora eraman. Ameriketako herriak zibilizatzera.

2 (Era burutua izenondo gisa). Gizon zibilizatuen artean. Gizarte zibilizatuak.

zibilizatze

iz. (Gizatalde bat) basatitzat hartzen den egoeratik atera eta zibilizaziora eramatea. Europaz gain, besteek ere ekarpenak egin dizkiote gizateriaren zibilizatze prozesuari.

zibilizazio

1 iz. Garatutzat hartzen diren gizarteen ezaugarri komunen multzoa; gizadiaren lortze eta aurrerapenen multzoa. Zibilizazio mailak. Familiaren oinarria gabe ez dago zibilizaziorik. Zibilizazioa, H. Spencer-ek dioenez, izadiaren aldi bat baizik ez da.

2 iz. Gizatalde zabal baten gizarte ezaugarrien multzoa. Greziar zibilizazioa. Mendebaldeko zibilizazio honetan.

zibiztar

1 adj. Zibitzekoa, Zibitzeri dagokiona.

2 iz. Zibitzeko herritarra.

ziborio

iz. Ostia-ontzia. Ik. kopoi.

zibota

iz. Ziba.

ziboztar

1 adj. Zibozekoa, Zibozeri dagokiona.

2 iz. Zibozeko herritarra.

ziburutar

1 adj. Ziburukoa, Zibururi dagokiona.

2 iz. Ziburuko herritarra.

zidor

iz. Bidezidorra. Apaindu Jaunaren bidea, zelaitu haren zidorrak. Etxe aurreko zidor harriztatua.

zidra

iz. Zidrondoaren fruitua, limoiaren antzekoa, azal lodia duena, sendagintzan eta sukaldaritzan erabiltzen dena.

zidrondo

iz. Fruitutzat zidrak ematen dituen zuhaitz hosto-iraunkorra (Citrus medica).

ziega

iz. Lurpeko espetxea; espetxeetan, presoak giltzapean edukitzeko gela. Ziega ilun hotz honetan.

zientifiko

adj. Zientziari dagokiona. Ik. zientziazko; zientzia 2. Metodo zientifikoa.

zientifikotasun

iz. Zientifikoa denaren nolakotasuna. Printzipio hau egia izatera, giza zientzien zientifikotasuna auzitan legoke. Aldizkarian argitaratutako datu eta edukien zientifikotasuna eta zehaztasuna bermatzeko.

zientoka

adb. Heg. Beh. Ehunka. Erretratuak egin zituen tranbia barruan, zientoka.

zientzia

1 iz. Helburu jakin bat eta metodo berekia duten ezaguera sailen multzoa; horrelako ezaguera sail bakoitza. Ik. jakintza. Filosofiaren eta zientziaren arteko muga ilunetan. Zientziaz ari garenean, ez gara fisikaz eta kimikaz bakarrik ari. Zientzia eta teknologiaren alorrean lanean jarduteko baliabideak falta dituzte. || pl. Armagizon handi bat izan arren, zientzietara eta letretara hagitz emana. Ez dugu inolako zubirik jaso zientzietara.

2 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Ik. zientifiko; zientziazko. Zientzia-gaietan harrigarrizko aurrerapenak ditugu. Zientzia aurrerapenaren inguruan egiten ari diren biltzar handian aurkeztu dute ikerketa hori. Zientzia ikasketak erakargarri egitea da helburua.

zientzia-fikzio Literatura eta zinemagintzako generoa, etorkizuneko balizko mundu eta gizarte batean girotutako istorio fantastikoak kontatzen dituena. Orain hainbeste famatzen diren zientzia-fikziozko istorio futurista horietariko bat. Zientzia-fikziozko nobelak.

zientziazko adj. Zientziari dagokiona. Ik. zientifiko; zientzia 2. Zientziazko kontzeptuak.

zientzialari

iz. Zientzian edo zientzietako batean aritzen den pertsona, zientzia-ikertzailea. Zientzialari gehienak, biologoak adibidez, behin ikerketa mota batean abiatuz gero, ez dira sekula aldaratzen aukeraturiko bidetik.

zierbenar

1 adj. Zierbenakoa, Zierbenari dagokiona.

2 iz. Zierbenako herritarra.

zierto

adj. Heg. g.g.er. Ziurra. Zein gauza zierto eta jakina den heriotza!

zifra

iz. Zenbakiak idazteko erabiltzen diren ikurretako bakoitza. Ik. digitu. Bi zifrako zenbakia.

zifratu, zifra/zifratu, zifratzen

1 du ad. Mezuez mintzatuz, kodetu. Mezua bidali baino lehen, igorleak mezua zifratzen du, hartzaile baimendunak bakarrik deszifra dezan.

2 (Era burutua izenondo gisa). Mezu zifratua.

zifratze

iz. Mezuez mintzatuz, kodetzea. Zifratze sistema sinplea zen teorian, hitzak zenbaki erromatarrez ordezkatzean zetzana.

zigala

iz. Heg. Itsas krustazeo dekapodoa, gorputz luzanga eta oskol gogorra dituena eta sukaldaritzan oso aintzat hartua dena (Nephrops norvegicus). Baratxuri aleak dantzan hastean, zigalak gehituko ditugu, baita gatz pitin bat ere.

zigar

iz. Hazteria eragiten duen akaina (Sarcoptes scabiei). Zigarra askotan sortzen zaie haurrei hatz artean. Zigarra baino txikiagoa.

zigarreta

iz. Erretzeko tabakoa, zilindro gisa paper finez bildua. Zigarreta bat piztu. Zigarreta leihotik firrindan aurtiki zuen.

zigarreta mutur, zigarreta-mutur Zigarretaren muturra; zigarreta batean erre gabe uzten den hondakina. Ik. mutxikin; zuztar 4. Luze aritu zen horretan, zigarreta-muturrari hautsontzian bueltak eman eta eman. Ez duzu sekula ere lurrean papertxo bat edo zigarreta-mutur bat ikusiko.

zigarreta punta, zigarreta-punta Zigarretaren muturra; zigarreta batean erre gabe uzten den hondakina. Ik. mutxikin; zuztar 4. Zigarreta-puntak ikusten ziren ilunean gorrituak. Ez bota zigarreta-puntarik lurrera, ehungarren aldia da hori eskatzen dizudala.

zigarro

1 iz. Tabako-hostoz eginiko zilindro modukoa. Habanako zigarro bat opa didate. Zigarroak erre. Elizako ateetan pipa edo zigarroa hartzen.

2 iz. Heg. Zigarreta.

zigarro mutur, zigarro-mutur Zigarroaren muturra; zigarro batean erre gabe uzten den hondakina. Ik. mutxikin; zuztar 4. Hatz erdi luzeko zigarro muturra zeukan beheko ezpainaren erdialdean itsatsita. Zigarroa ezpainetaratu eta bertara ekarri du adar irazekia, zigarro muturra ere sutzeko. Zigarro mutur batek eragin omen du ezbeharra. Hiriko kaleetan bildutako zigarro muturrak erretzen.

zigarro punta, zigarro-punta Zigarroaren punta; zigarro batean erre gabe uzten den hondakina. Ik. mutxikin; zuztar 4. Zigarro puntak belarri atzetik atera eta ardagaiaz piztuko dituzte. Zigarro punta gaztainkara bati eusten zion ezker eskuko hatzen artean. Atxikia ematen dio azkenetan dagoen zigarro puntari. Auto batetik botatako zigarro punta bat izan da Portbouko sutearen eragilea.

zigilatu, zigila, zigilatzen

1 du ad. Zerbait, egiaztatzeko, zigiluz markatu, zerbaitetan zigilua ezarri. Izkribuak zigilatu.

2 du ad. Irud. Gure espirituan barna ongi finkatu eta zigilatu behar dugu egia hau. Seme hori zigilatu baitu Jainko aitak. Bere odolaz fedea zigilatuz.

3 du ad. Zerbaiti, itxita atxikitzeko eta ireki ez dela bermatzeko, zigilua jarri. Zazpi zigiluz zigilatua. Harria zigilatu zuten eta zaintzaileak hilobi aurrean jarri zituzten. Ertzainek erakundearen egoitzak miatu eta zigilatu zituzten.

4 du ad. Zerbait tankan itxi edo estali. Zabortegian pilatutako zaborra zigilatuta uztea da lanen helburua, zabortegiak ez dezan airera metanorik isuri, ez lixibiaturik sortu.

zigilatze

iz. zigilatu aditzari dagokion ekintza. Buztinezko zigilatze sistema.

zigilu

1 iz. Errege, erregina, estatu, hiri, erakunde edo kideko baten ezaugarria irarririk duen plaka, agiriak-eta egiaztatzeko edo ixteko erabiltzen dena. Ik. seilu. Laugarren egunean gordean izkiriatzen dituzte bozak eta zigiluaren pean ezartzen. Azken aurkikuntzetako bat, erromatarren garaiko zigilu bat izan da.

2 iz. Plaka horrek uzten duen marka. Ik. zigilu marka. Erregeren zigiluarekin. Gure zigiluarekin eta apezpikutegiko idazkariaren sinadurarekin.

3 iz. Marka hori daraman argizari edo berun puska; pakete, kaxa, ate eta kidekoetan, itxita mantentzeko eta ireki ez direla bermatzeko jartzen den lokarri, zerrenda itsasgarri edo marka zigiluduna. Ik. lakre. Eman zuten berehala zigilua hobiaren gainean. Zazpi zigiluz giltzatutako liburua. Zigilua urratu. Zigiluetako bat ireki zuen. Auzitegi Nazionaleko epaileak enpresaren egoitzari zigilua kentzeko baimena eman zuen.

4 iz. Irud. Hura da ongi mintzatzeko hautetsien marka eta zigilua. Badute haren solas eta erakuspenek zigilu berezi bat.

5 iz. Bidali behar den gutunaren estalkian itsasten den paper zatitxoa, posta-eskubideak ordaindu direla egiaztatzen duena. Zigiluak itsasten.

zigilu marka, zigilu-marka Posta-bulegoetan gutunetako zigiluen gainean jartzen den marka. Hauteskunde Batzordeak baliogabetu egin ditu ekainaren 18tik aurrerako zigilu-markak dituen gutunak.

zigilu-markatzeko iz. Zigilu-markak egiteko tresna.

zigiludun

adj. Zigilua duena. Agiri bat eman zion, ofiziala eta zigiluduna. Faraoiaren eraztun zigiluduna.

zigoina iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, zigoina-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. zikoina].

zigoitiar

1 adj. Zigoitikoa, Zigoitiari dagokiona.

2 iz. Zigoitiko herritarra.

zigomatiko

adj. Anat. Masailezurrarena, masailezurrari dagokiona.

zigor

1 iz. Huts edo hobenen bat egin duenari ezarririko kaltea edo zentzagarria. Ik. gaztigu2; zehapen. Gainean dudan zigorra, zortzi urte, ez da gehiegizkoa. Jainkoaren zigorra. Zigorraren beldurrez. Umeak zigorrak zentzatzen ditu. Geroak erakutsiko dio saria eraman duen ala zigorra. Egin zituzten gaiztakerien zigorrak jasateko.

2 iz. Irud. Itsumen hura aski zigor dute. Hautatu beharra, horra gizonari eman izan zaion dohaina eta zigorra.

3 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Zigorrarena, zigorrari dagokiona. Zigor gela. Inkestek adierazi dutenez, zigor botoa emango dute hautesleek.

4 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Penala. Zigor kodearen erreforma. Zigor Auzitegi Gorena. Kataluniako eta Espainiako alderdi batzuek ere zigor neurriak nahi dituzte.

5 iz. Zigortzeko erabiltzen den makila edo tresna. Ik. azote. Zigor ukaldika. Zigorraren zartada entzuten da, gero, zaldien zintzarri hotsa. Senarra deiadarka eta zigor bat eskuan duela, emaztea elbarritzeko zorian. Anitzetan aita batek bere semea zehatu duenean, zatitzen du zigorra eta egozten sura. Suntsitu zituen bihotz-gogorrak burdinazko zigorrean. Zigorra, zigorra horri!

6 iz. Irud. Ez zaio nonbait iruditzen legeak ongi jarriak daudenik edo, hobeto esan, ez zaio iruditzen legearen zigorra behar bezala dantzatzen denik. Etsaiak Jainkoaren zigorrak dira. Atila, Jaunaren Zigor ikaragarri hura. Ez dut uste Etxeberrik inola ere merezi duenik Oihenartek bizkarraren gainean erabiltzen dion zigorra.

7 iz. Abar mehe, luze eta zuzena. Ik. makila. Moisesen zigorra.

zigorgabetasun

iz. Zigorrik gabe gelditzea, zigorrik jasotzen ez duenaren egoera. Ik. inpunitate. Frankismoko krimenen zigorgabetasuna 1977ko Amnistia Legeak bermatu zuen. Poliziak zigorgabetasun osoz erabiltzen du tortura, eta Justiziak, entzungor eginez, torturapean lorturiko deklarazioak erabiltzen ditu.

zigorgarri

adj. Zigorra merezi duena. Aitari egina denez, irain hori zigorgarriago izan liteke.

zigorka

adb. Zigor ukaldika.

zigorkada

iz. Zigorrada. Ezeren errurik gabe eman dizkiozun zigorkadengatik.

zigorkari

iz. Zigorkatzen duen pertsona. Ik. zigortzaile.

zigorkatu, zigorka/zigorkatu, zigorkatzen

du ad. Zigorrez jo, zigortu. Sorbaldak zigorkatu zizkion. Jainkoak nola zigorkatzen ditu gaiztoak?

zigorketa

iz. Zigortzea, zigorraldia.

zigorpe

iz. Zigorra. Zigorpe gogorrera erori ziren.

zigorpean Zigorraren azpian. Zigorpean jarri zituzten.

zigorpeko adj. Zigorpean dagoena. Zigorpeko egoera larria.

zigorrada

iz. Zigor kolpea; zigorraldia. Egunero ehun zigorrada bizkarrean hartuta. Inor hiltzen duenak auzitegiaren zigorrada merezi du. || Irud. Heriotzaren zigorradak betiko hondatzen dituen arte.

zigorraldi

iz. Zigorrezko joaldia, zigortzea. Nagusiaren nahia egitera gogoz jarri ez den mirabeak zigorraldi asko hartuko ditu. Zigorralditik osatuxe nintzenean.

zigorrarazi, zigorraraz, zigorrarazten

du ad. Zigortzera behartu. Orduan, Pilatok Jesus hartu eta zigorrarazi zuen.

zigortu, zigor/zigortu, zigortzen

1 du ad. Zigorrez jo. Ik. zigorkatu; zehatu; gaztigatu2. Handik aurrera hirian topatzen zuten eskalea zigortu zezatela.

2 du ad. Zigorra ezarri. Bestela, Jainkoak zigortu eta hemen bertan seko hilko ahal nauk! Gizarteak zigortu egiten du ondo ari dena eta axolagabea saritu. || (Aditzak osagarritzat zigortzen den ekintza bera hartzen duela). Hango legeak bi urterainoko espetxearekin zigor zezakeen emaztearen ezkontza-nahastea. Zure legeak lapurreta zigortzen du.

zigortzaile

adj./iz. Zigortzen duena. Ik. zehatzaile. Politika zigortzaile eta debekatzaile baten mende. Begira nolako apaltasunez hartzen dituen Jesus onak zigortzaile haien irain eta ukaldiak.

zigortze

iz. zigor aditzari dagokion ekintza. Zigortze prozesuak bi fase izango ditu.

zigoto

iz. Animalien eta landareen ugalketa sexualean, gameto arra eta emea batzean gertatzen den zelula ernaldua. Gizaki bat osatzen duten zelula guztiak zelula bakar baten zigotoaren hurrenez hurreneko zatiketatik eratortzen dira.

ziguin

iz. Malba. Ziguin abarrez saskitxo bat egin zuen.

zigurat

iz. Arkit. Antzinateko Mesopotamiako eraikin erlijiosoa, aurpegi mailakatuak dituen piramide enbor baten itxura duena. Gaur egun, oraindik ere, ziguraten funtzioak eta sinbolismoak jakin-min handia sorrarazten dute. Urko zigurata.

Oharra: azken eguneraketa 2019-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper