0

ulergai

adj. Ulergarria.

ulergaitz

adj. Ia ulertezina. Ik. adigaitz. Ez diezaiogun herriari gogait eragin irakurgai ulergaitzez. Aldapeko sagarrarenarenarenean ongi "eratua" dago, nahiz eta ulergaitza ez ezik, ia ulertezina ere izan. Bat-batean, ulergaitza zirudiena erraza gertatzen da.

ulergaiztasun

iz. Ulergaitza denaren nolakotasuna. Ik. ulertezintasun. Bestetan egotzi izan zaion ulergaiztasunaren ihesi, oztopo gogorrik gabe mintzatu zaigu.

ulergarri

adj. Uler daitekeena. Ik. ulerterraz. Hitzok hizkuntza ulergarri batera itzul itzazu. Antologia honetan, Rimbauden poema ulergarrienak aukeratu ditut.

ulergarritasun

iz. Ulergarria denaren nolakotasuna. Lehenik, ulergarritasuna. Ulergarritasuna kolokan jartzen dute horrelako laburdurek.

ulerkera

iz. Ulertzeko era. Erich Frommek bere ongiaren eta gaizkiaren ulerkera ematen digu lan horretan. Borrokan dihardu nagusi izateko, eta bere mundu-ulerkera nagusi izan dadin.

ulerkuntza

iz. Ulertzea. Ik. ulerkera; ulermen 2.

ulermen

1 iz. Ulertzeko ahalmena. Ik. adimen. Giza ulermenaren indarra.

2 iz. Ulertzea, aditzea. Oinarri-oinarrizko ulermen galderak ageri dira NUPeko A ereduko euskara azterketan.

ulerpen

iz. Ulertzea.

ulertarazi, ulertaraz, ulertarazten

du ad. Ulertzera behartu. Testua finkatzen eta ulertzen; ulertzen, noski, besteri ere ulertarazteko.

ulerterraz

adj. Erraz edo nekerik gabe ulertzen dena. Ik. ulergarri. Idazle ulerterraza. Jakingai sakon ulerterrazak. Eibar aldeko euskara Bizkai-Bizkaikoa baino ulerterrazagoa delako giputzentzat.

ulertezin

1 adj. Ezin ulertuzkoa. Ik. ulergaitz. Honelako hizketa ulertezinak. Eta bizitza hau besterik ez badago, dena da taxugabeko, dena ilun eta ulertezina.

2 (-en atzizkiaren eskuinean izen gisa). Bizitzaren ulertezinaz eta heriotzaren taxugabeaz mintzatu zaiguna.

ulertezintasun

1 iz. Ulertezina denaren nolakotasuna. Ik. ulergaiztasun.

2 iz. Ulertu ezina. Ulertezintasunak eraman gaitu orain gauden lekura.

ulertu, uler, ulertzen

1 du ad. Zerbaiten esanahiaz, izaeraz edo zergatikoaz jabetu. Ik. aditu1 2; konprenitu. Ez dudala ia tutik ere ulertzen horien auzia. Zuzen edo oker ulertu. Bitara uler daitekeen esaldia. Milaka baitira, edo milioika, nik ulertzen ez ditudan gauzak. Damurik, gutxiagok uler dezaten edo, erdaraz eman du bere iritzi berria. Ez dut uste ene jokaera ulertu duenik, baina badirudi behintzat nitaz eta neure zoriaz etsi duela. Denok ulertu genion adierazi nahi zuena.

2 du/dio ad. (dio aditza denean, nor osagarririk gabea da). Norbaitek dioenaz jabetu. Barka, ez dizut ondo ulertu; bueno, zoritxarrez uste dut ongiegi ulertu dizudala. Argi egidazu berba, uler diezazudan. Gutxik ulertu diote, baina txalo handiak jo zaizkio. Ferrer bere hizkuntzan mintzatzen zen bai Valentzian, bai Katalunian, bai Frantzia aldean, bai mairu herrian; nonahi ulertzen zuten, dirudienez.

ulertzaile

iz. Ulertzen duen pertsona. Ik. aditzaile. Ulertzaile onak ez du gehiagorik behar. Ulertzaile onari, hitz gutxi (esr. zah.).

ulertze

iz. ulertu aditzari dagokion ekintza. Ik. elkar-ulertze. Kritika horrek ulertze falta nabarmena erakusten du.

ulithiera

iz. Mikronesian mintzatzen den hizkuntza.

ulitxa

iz. Lap. eta Naf. Eltxoa.

ulstertar

1 adj. Ulsterkoa, Ulsterri dagokiona. Ulstertar zinemagilea.

2 iz. Ulsterko herritarra.

ultimatum

iz. Behin betiko proposamena, eskuarki mehatxu bat daukana eta atzerabiderik onartzen ez duena. Ultimatum bat bidali. Egia esan, proposamena baino gehiago ultimatuma izan da.

ultra

1 iz. Muturreko ideiak, bereziki eskuin muturrekoak, dituen pertsona. Baionak baduela ultrek eragin ditzaketen istiluak ekiditeko gaitasuna. EAJk ultren mobilizazioak debekatzeko eskatu du.

2 adj. Politikan, muturreko jarrera duena. Ik. muturreko 2; ultraeskuindar; ultraezkertiar. Ideologia ultra baten mesedean interpretatzen du legea Espainiako Justiziak. Alderdiaren sektore ultrak hartu du boterea.

ultraeramangarri

adj. Inform. Ordenagailuez mintzatuz, ordenagailu eramangarria baino txikiagoa eta arinagoa dena. Hemen dira ordenagailu ultraeramangarri merkeak, edonora eramateko gailu arin eta erabilera anitzekoak.

ultraeskuin

iz. Politikan, eskuin muturra, eskuinean ohiko edo erreferentziatzat hartzen den jarreratik urruntzen den jarrera; jarrera hori duten alderdien multzoa. Lehen begiratuan badirudi eskuineko eta ultraeskuineko parlamentariek osatuko dutela gehiengoa. Austrian sozialdemokratek irabazi dute eta ultraeskuinak gora egin du.

ultraeskuindar

1 adj. Eskuin muturrekoa. Alderdi ultraeskuindarrak. Delta izeneko talde ultraeskuindarrak bere gain hartu zuen hilketa.

2 iz. Eskuin muturreko ideologiaren aldekoa den pertsona. Han ziren komunistak, liberalak, ultraeskuindarrak.

ultraezkertiar

1 adj. Ezker muturrekoa. Alderdi eta erakunde ezkertiarrak eta ultraezkertiarrak gonbidatu zituzten biltzarrean parte hartzera.

2 iz. Ezker muturreko ideologiaren aldekoa den pertsona. Ultraezkertiar kartsuak izan ondoren, ezkerraren etsai amorratuak bilakatu dira azken aldi hauetan.

ultrahots

iz. Fis. Ultrasoinua.

ultraizoztu, ultraizotz, ultraizozten

1 da/du ad. Zerbait, bereziki elikagaiak, oso modu azkarrean (gehienera 120 minutuan) eta oso tenperatura baxuan (-40 °C-tik beherako tenperaturan) izoztu. Izoztu edo ultraizoztutako ganba zurituak aztertu dira oraingoan.

2 (Partizipio burutua izenondo gisa). Pizza ultraizoztuak.

ultrakontserbadore

adj./iz. Muturreko kontserbadorea. Bachmannen alde egin dute Tea Party mugimendu ultrakontserbadoreko gehienek.

ultramore

adj. Fis. Erradiazio elektromagnetikoez mintzatuz, kolore morearena baino maiztasun handiagoa duena. Ozono geruzak izpi ultramoreak iragazten ditu.

ultraortodoxo

adj./iz. Muturreko ortodoxoa. Israelgo Parlamentuak onartu egin du judu ultraortodoxoak ere soldadutza egitera derrigortzen dituen legea. Sozialista ultraortodoxoak beldur dira lege hori ez ote den interes pribatuen mesederako izango.

ultrasoinu

iz. Giza entzumenaren sentitze ahalmenetik gorako hots uhina. Ultrasoinuak aditzeko gailu berezi bat erabili zuen.

ultzamar

1 adj. Ultzamakoa, Ultzamari dagokiona.

2 iz. Ultzamako herritarra.

ultzera

1 iz. Larruazaleko edo muki-mintz bateko zauria, ehuna galtzea dakarrena eta nekez ixten dena. Animalien apatxetan eta ahoan ultzerak agertzen dira eritasun honen ondorioz. Esku zartatuak, ultzerak, zauriak eta abar sendatzeko ukenduak erabiltzen dituzte.

2 iz. Urdaileko edo heste meharreko ultzera. Ultzera gaiztotu egiten zaio, hilabete amaieran zeinen gutxi aurreztu duen jakinik.

ulu

iz. Bizk. Oihu zoli eta luzea. Ik. uhuri. Hontzen ulu zolia. Txakur eta otsoen uluak. Guztia da negarra, garrasia, ulua, zizpurua, intziria eta deiadarra. Mundua bezain zaharra den negarrezko ulua.

uluka

adb. Ulu eginez. Uluka negar egizue. Ez datorkizu, uluka, haize errukigabea?

um

interj. Susmo txarra, duda-muda edo ezustekoa adierazten duen hitza. Um!, horrek itxura hobea zeukak. Baina diruak eta aurrerapenak ote dakarte gero zoriona?, um!

umant

adj./iz. g.g.er. Heroia.

umantzi

iz. g.er. Aintzira txikia.

umarazi, umaraz, umarazten

du ad. Umatzera behartu.

umatu1, uma, umatzen

du ad. Ipar. Jipoitu. Bi soldaduk umatu eta eho zuten.

umatu2, uma, umatzen

da ad. Umea(k) egin. Udaberrian edo udazkenean umatzen diren behiek udan umatzen direnek baino esne gehiago ematen dute. Ardi guztiak umatu zaizkigu.

ume

1 iz. Haurra. Ik. sein. Adamen ume baitzara. Mariak bere ume Jesus besartean zuela. Atso-agureentzako erruki etxeak eta umeentzako eskolak. Gaizki hazitako umeak. Ume josteta atseginak.

2 iz. Hazteko adinean dagoen animalia. Ik. kume. Hamabi hilabetetik gora behar ditu zerri emeak umeak hazteko. Katuak hiru ume egin ditu. Asmatu zuen su ematea arranoaren umeak zeuden arbolari.

3 iz. Umekia. Ik. umea galdu. Zer da ama izatea?, umea sabelean eroatea? Ekarri eskua; egun hauetan umea ostikoak eman eta eman ari da; ea sentitzen duzun.

4 iz. Ondorea, fruitua. Trinkotasun sendoaren ume den zailtasuna. Askozaz goragoko den jakintza baten umeak baizik ez dira makinak. Biziak baino biziago daude Peru eta maisu Juan, zenbait sortzaile trebek beren umeei muinetaratu dieten bizi iraunkor horrekin. Goizegi da igaro berri dugun mende erdia aztertzeko eta epaitzeko, gerok ere, etsai nahiz aldeko, haren ume eta iloba baikara. Iraultza horren ume zen Napoleonen eskutik.

umea bota Batez ere animaliez mintzatuz, umea galdu. Ik. hilaurtu. Ardiak, orain, umatzeko daude, eta, dituzten kolpeak ikusita, litekeena da askok umea botatzea.

umea(k) egin 1 Animalia emeez mintzatuz, ugaldu, ondorengoak izan; erditu. Otsokumea erosi zuen eta etxean umeak eginda zeukan txakurrari hazarazi zion. Esnea franko emango digu behi honek, umea egitean. Umea egin behar du behi batek eta bihotza erdibitzen ari zait botatzen dituen marruekin. Ikusi al dituzu oreinak umea egiten? || Horrelako behiak urtean ume bat egiten du. Ume gutxi egiten duen ardia ez da berriz ernaraziko.

2 Emakumeez mintzatuz, umea izan. Ezagutu nahi nuke gizonek umeak egingo dituzten garaia.

umea galdu 1 Emakume haurdunez mintzatuz, umekia hila gertatu. Ik. abortatu; hilaurtu. Emakumea haurdun zegoen, eta, jasotako kolpeen ondorioz, umea galdu du.

2 Animaliez mintzatuz, ernari dagoen animaliaren umea hil.

ume botatze, ume-botatze Umea botatzea.

ume egite, ume-egite (ume egiteko, ume egitera eta kideko esapideetan). Umea izatea; erditzea. Ardi gehienak ume egiteko egoten dira, eta kamioira sartu eta ateratzerakoan arazoak izaten dituzte. Emeak ere adin horretan ume egiteko gai dituzu. Neguan ume egitera etortzen dira uharte horretara fokak.

ume galtze, ume-galtze Hilaurtzea.

ume jende, ume-jende Umeen multzoa, umeak. Apiriletik aurrera ume-jende guztia jolasean ikusten da plazan.

ume koskor Haur aski hazia. Ni ume koskorra nintzela. Basoan galdu den ume koskor izutu batena bezalako begirada zuen.

ume ondoko, ume-ondoko Karena. Ardiek ume-ondokoa bota dezaten, mihuraren ura egosita ematen diegu.

umetako adj. Ume garaikoa. Nire umetako laguna zen Patxi. Umetako jolasak.

umetan adb. Umezaroan, ume garaian. Ik. txikitan. Euskara umetan erdi ikasi, gero erdi horretatik hiru laurden atzendu... Umetan, hamar, hamaika, hamabi urte arte bai, jolasa zen nire bizitzaren muina eta ardatza. Orain ez dut umetan bezala irakurtzen, ohean kiribilduta eta tapakiekin guztiz estalita.

umetatik adb. Ume garaitik. Umetatik ezagutzen dut. || Gerrako kontuak ume-umetatik entzun ditut etxean.

ume txiki Haur txikia. Ik. umetxo. Esaten diozu ume txikiari edo haziagoari: esanak ondo egiten badituzu (...). Etxe aurrean dago aitaita, etxeko ume txikiekin.

umealdi

iz. g.er. Sabelaldia. Hurrengo umealdian.

umedade

iz. Heg. Beh. Hezetasuna.

umedun

1 adj. Sabelean umea edo umeak dituena. Ik. ernari. Ardi umedunak.

2 (Adizlagun gisa). Untxia hilabetean egoten da umedun. || Santuari seme bat eskatu eta laster umedun gelditu zen.

umegile

adj. Ume asko egiten dituena. Behi beltzak umegileagoak dira beste koloreetakoak baino.

umegorri

iz. Batez ere Bizk. Ume koskorra. (Umeez edo gaztetxoez gutxiespenez mintzatzeko erabiltzen da). Ik. umemoko.

umekeria

iz. Umeari dagokion egintza gaitzesgarria. Ik. haurkeria. Umekeriak esaten eta egiten. Badira, hala ere, zenbait ergel Eguberriko jaiotzak umekeriak besterik ez direla-eta ari direnak. Egiteko hau ez zuten umekeriatzat Oihenarten aldikoek. Film hau ikusita, esango luke ez dituela umekeriak gogoko.

umeki

iz. Eme bibiparoen ernalkuntzaren emaitza, espeziearen ezaugarriak agertzen dituen unetik jaiotza arte. Ik. fetu. Giza umekiak, bost hilabete inguru dituela, ile-jantzi nabarmena izaten du bekokian eta buruan. Umekia bezain kuzkur belaunikatu zen.

umekondo

iz. Bizk. Ume koskorra. (Umeez edo gaztetxoez gutxiespenez mintzatzeko erabiltzen da). Ik. umegorri; umemoko. Umekondoa nintzen, baina ondo daukat gogoan.

umel

1 adj. Bizk. Hezea.

2 adj. Bizk. Fruituez mintzatuz, helduegia, usteltzen hasia.

umeldu, umel/umeldu, umeltzen

1 da/du ad. Bizk. Hezetu. Ohe gainean intzirika, gorputza umeldurik. Mahukaz lehortu du eskopetaren kanoia umeltzen duen lurruna.

2 da/du ad. Bizk. Helduegiz, usteltzen hasi.

3 da/du ad. Bizk. Lurraz mintzatuz, bigundu.

ume-maite

adj. Umezalea.

umemoko

iz. Ume koskorra. (Umeez edo gaztetxoez gutxiespenez mintzatzeko erabiltzen da). Ik. umegorri; umekondo. Zortzi urteko umemoko batek ez daki hizkuntza-sistemaren alde onak eta alde txarrak neurtzen.

umeorde

iz. Seme edo alabatzat hartzen den pertsona.

umerri

iz. Behiaren, ardiaren edo ahuntzaren ume jaioberria. Aurten umerria merke. || Jainkoaren umerria, Aitaren Semea.

umeske

adb. Arreske. Behia umeske daukagu.

umetasun

iz. Umea denaren nolakotasuna. Jende heldu, umetasun arrastorik gabea.

umeteria

iz. Bizk. Ume taldea. Bostak aldean sekulako umeteria izaten da eskola aurrean.

umetoki

iz. Emearen sabelaldeko barrunbea, umekia edukitzen duena. Ik. utero; umontzi. Erantzi du blusa gure Jose Antonek eta sartzen du besoa umetokian, lagundu nahian behiari bere lan gogorrean.

umetoki lepo, umetoki-lepo Anat. Umetokia estutzen den aldea, baginarekin bat egiten duena. Umetoki-lepoko minbizia. Teknika horrekin, umetoki-lepoa kentzen dute, baina umetokiaren gorputza bere horretan utzita.

umetu1, ume/umetu, umetzen

da/du ad. Ume bilakatu; batez ere pertsona nagusiez mintzatuz, adinaren eraginez, umeen antzera jokatzen hasi. Ik. txotxatu; burua arindu 2. Umeekin, umetu. Txit umeturik arkumetxoarekin jolasean. Hau gizondu baino lehenago, geu umetuko gaituk, geu. Askotan, gizon jakintsuenak ere, zahartzean, umetu egiten dira.

umetu2

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, umetu-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori 'umeak egin' adieran ez erabiltzea gomendatzen du; ik. umatu2].

umetxo

iz. Ume txikia; (Adkor.) umea. Urte biko umetxoa zela.

umezain

iz. Haurtzaina. Neska koskor bat zeukaten umezain.

umezale

adj. Umeen zalea dena, umeak atsegin dituena. Ik. haurzale. Eta, ume txikirik baldin bazuten, hainbat hobe, oso umezalea zen eta. Ez zen umezalea.

umezaro

iz. Haurtzaroa. Umezarotik zahartzaroraino, besterik ez munduan, nekea baino.

umezurtz

1 iz. Gurasoetako bat, edo biak, hilak dituen haurra. Umezurtz gaixoa. Donostiako kaleko umezurtz bihurria. Ez diezue kalterik egingo umezurtzari eta alargunari. Umezurtz gelditu. Zenbait egunen buruan aitak umezurtz ninduen utzi.

2 iz. Irud. Hizkuntza umezurtz, ahaide ezagunik gabe, duguno. Euskaldun umezurtzok ez genuen poema nagusia.

umezurtz etxe, umezurtz-etxe Umezurtzak jasotzen dituen etxea. Ik. umezurztegi. Txabolatik umezurtz etxera aldatu zen, eta umezurtz etxetik zirkura.

umezurztegi

iz. Umezurtz etxea, umezurtzak jasotzen dituen etxea. Hamaika urtera arte, umezurztegiz umezurztegi ibili zen.

umidura

iz. Hezetasuna.

umil

1 adj. Apala, harrokeriarik gabea. Haren ikasle umila. Jaunaren borondatearen onartze umila. Ipuinak eta bertso umilak ez zituen gutxietsi. Umil itxurako etorki goitarra.

2 (Adizlagun gisa). Ik. umilki. Txit umil eta garbiro esan zion: (...). Zerbitza dezatela bera umil, eskerrak emanaz.

umildade

iz. Heg. Herr. Umiltasuna, apaltasuna. Umildade handiarekin. Umildade guztiaz esanak.

umildu, umil/umildu, umiltzen

da/du ad. Apaldu, umil bihurtu. Harro eta hantustez beteak umilduko dira. Deusek ere ezin umil gaitzake. Gaitzak gara umiltzen. Hirurogeita hamasei urte, garaia dut umiltzeko, bultza beharrik ez naukate goitik behera amiltzeko.

umiliagarri

adj. Umiliatzen duena. Laido umiliagarria.

umiliatu, umilia, umiliatzen

1 da/du ad. Ipar. Umildu, apaldu. Umiliatzen da, ogiaren irudiaren azpian bere burua ematerainokoan.

2 da/du ad. Umiliazioa jasan edo jasanarazi. Apaldua, umiliatua, baztertua sentitzen zen.

umiliatze

iz. Umiliazioa. Zenbat oinaze, zenbat umiliatze eraman beharko ote nuen, etsi baino lehen.

umiliazio

1 iz. Umiltzea, apaltzea. Ik. apalkeria 2; umiliatze.

2 iz. Norbaiten ohoreari beste norbaitek edo zerbaitek egiten dion laidoa; laido hori pairatzeak eragiten duen sentipena. Jasan dituzun umiliazio handiak. Pobrezian, umiliazioan, gauza guztien eskasean bizi izan da.

umilki

adb. Umiltasunez, apalki. Ik. umil 2. Adoratzen zaitut umilki.

umiltasun

iz. Apaltasuna (bertutea). Badaezpadako umiltasuna. Mesedeak eskatzeko umiltasun gehiagorekin. Umiltasunezko egite miragarri bat.

umo

1 adj. Fruituez mintzatuz, heldua, batez ere umotegian heldua dena. Ik. lirin. Baditut sagar umo, gaztaina gozoak.

2 adj. (Pertsonez edo gauzez mintzatuz). Ez kondaira hotza eta lehorra, bizia eta umoa baizik, gertaeren kontaketari iritzien beroa eransten diona. Heldu da zahartasuna, denbora pausatua, umoa, erokeriak uztekoa. Bizi-erpinera igoa dugun gizon umoagan.

umoki

adb. g.er. Umotasunez, zuhurtasunez.

umontzi

iz. Umetokia.

umore

1 iz. Gogoaren egoera, pozik eta amultsu edota beltzuri eta zakar agertzera bultzatzen duena. Ik. aldarte. Elkarrekin hizketan umore onean. Umore onez esnatzen da. Umore txarra sarri.

2 iz. Pertsonen eta gauzen alde barregarria edo irrigarria aurkitzeko edo gogo gaiztorik gabe nabarmentzeko tasuna. Gure herriaren umorea, euskal umore jator berezia. Umore tanta batez azaldua.

umore beltz Heriotzan, zoritxarrean edo ezbeharretan oinarritua den umorea. Azken filmean, umore beltza eta ironia fina dabiltza kukuka.

umoretsu

1 adj. Umore onekoa. Oso umoretsua zen zuen aitona.

2 (Adizlagun gisa). Morfinaren eraginpean lasai, umoretsu dago.

umorista

iz. Bizibidez umorezko jardunetan aritzen den pertsona; bere idatzi edo marrazkietan umorea lantzen duen pertsona. Euskal literaturak duen umorista bakarrenetakoa naiz. Eskarmentu handiko umorista dugu Matilla, umore irratsaio askotan jarduna.

umotasun

iz. Umoa denaren nolakotasuna; umo dagoenaren egoera.

umotegi

iz. Fruituak gordetzen eta ontzen diren tokia.

umotu, umo/umotu, umotzen

1 da/du ad. Fruituez mintzatuz, heldu, umotegian heldu batez ere. Ik. ondu 3; zoritu. Fruituak uzten dituzu ontzera, umotzera eta bere sasoira heltzera. Sagarrak lasto artean umotuz, hurrengo udaberriraino iraun dezaten. || Basahuntzarentzat beharko zuen belarra ondu edo umotua zeukan.

2 da/du ad. (Pertsonez edo gauzez mintzatuz). Mutiko galtza-motz ezagutu nuen, orain hogeita hamasei urte; orain gizon umotua dago. Bere asmo zitala umotuz zihoan.

3 (Partizipio burutua izenondo gisa). Sagar umotuak Gabonetan ateratzen dira izara artetik.

unada

iz. Bizk. Denboraldia, bolada.

unadura

iz. Ipar. Nekea, akitzea. Ik. akidura. Egiptorainoko bide luzeak emanen dien unadura. Bideko unadurak oro ahantziak ziren orain. Jainkoaren zerbitzuan unadurarik baizen sentitzen ez duzunean.

unagarri

1 adj. Ipar. Unarazten duena, nekagarria. Baina luzatuz, unagarri da predikurik hoberena.

2 (-en atzizkiaren eskuinean). Zergatik egin nauzu neure buruaren unagarri?

unai

iz. Behizaina. Oihuka hasi zitzaizkion unai eta artzainak. Unai kantak: kanta bukolikoak. || Esr. zah.: Unaiak haserretu, gaztak agertu. Unaia aiher unaiari.

unaldi

1 iz. Ipar. Nekaldia.

2 iz. Ipar. Nekea. Zer unaldia hartzen duzuen egun, andre gaixoak!

unama

iz. Itsasontzietan-eta erabiltzen den soka sendoa. Ontzien unamak eten direnean. Unama-muturra bota zioten.

unarazi, unaraz, unarazten

du ad. Nekarazi. Lan horrek franko unarazi ninduen. Unarazten dituzte eskola-emaileak.

unastar

1 adj. Unasokoa, Unasori dagokiona.

2 iz. Unasoko herritarra.

unatu, una, unatzen

1 da/du ad. Batez ere Ipar. Nekatu. Neure begi larrituak anitz zaizkit unatu. Egun guztiko nekeak unatu duena. Niregana hain urrundik etortzean unatua, arbolarik hurbilena du bere pausalekua. Irule ezin unatua.

2 da/du ad. Batez ere Ipar. Gogaitu. Jaki honek unatu nau.

underground

1 iz. XX. mende bukaeran sorturiko kontrakultura-mugimendua, gizarteak ezarririko ohitura edo arauak onartzen ez dituen izaera kritiko eta abangoardista ezaugarri duena eta ohiko hedabide eta merkataritza-bideetatik kanpo dagoena. Japoniako arte tradizionala eta Asiako herri hartako underground kulturaren osagaiak nahasten ditu Murakamik.

2 adj. Underground mugimendu edo kulturarena, underground mugimendu edo kulturari dagokiona. Liburu underground salduena. Abel Ferrararen lehen film undergroundek indarkeria dute ezaugarri nagusi.

ündüreintar

1 adj. Ündüreinekoa, Ündüreineri dagokiona.

2 iz. Ündüreineko herritarra.

une

iz. Denbora-bitarte aski laburra. Ikasteko gosea gehitzen eta larritzen hasi zaigun une honetan. Zergatik ez une berean bi tokitan egon? Heriotzaren une edo puntuan bertan. Ez haut begien aurrean une bat gehiago ikusi nahi. Une bateko atseginagatik. Unerik galdu gabe.

unean-unean adb. Noizean behin.

unean uneko adj. Noizean behingoa.

une oro adb. Une guztietan. Bere semea gogoan dauka orduero eta une oro, egun eta gau.

unekada

1 iz. Bizk. g.er. Denboraldia, bolada. Ik. unada.

2 iz. Bizk. g.er. Unea.

Oharra: azken eguneraketa 2020-07-08

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper