Euskaltzaindiaren Hiztegia

0

igeltsugintza

iz. Igeltsuginaren lanbidea.

igeltsutegi

iz. Igeltsu hobia.

igeltsuztatu, igeltsuzta, igeltsuztatzen

du ad. Igeltsua eman, igeltsuz estali. Ik. igeltsatu. Horma igeltsuztatu. Otsailean, bazka berdeak igeltsuztatzea.

igeri

1 adb. Uretan hondoratu gabe eta higituz. Ibaia igeri zeharkatu. Igeri ibili.

2 adb. Ur gainean edo airean, berez higitu gabe. Ohol zati eta hondakinak igeri daramatzan erreka. Eta uren gainean kutxa igeri zebilen. Airean igeri gelditzen den ilauna. Ez dugu hortzak izerdi eta hesteak igeri egon nahi.

3 adb. Irud. Ondasunetan, pozetan igeri. Beren buruari ederretsiz, harrotasunean igeri dabiltza, txerriak lokatzetan bezala.

igerian adb. Igeri eginez. Igerian dabil. Igerian joan. Ez daki igerian.

igerian egin g.er. Igeri egin.

igeri egin Uretan, hondoratu gabe eta higidura egokien bidez higitu. Ik. igerikatu. Arrain batek bezala igeri eginez. Ez da han tokirik igeri egiteko.

igeri egon Isurkari baten gainean edo gas baten barnean orekan egon. Ur gainean igeri dagoen enborra. Aurpegi ederra irudialdatu zaio, eta gorputz eta arima igeri dago Jainkoari begira. Hiri handi hark igeri dagoela iduri du uraren gainean.

igeri-maskuri Hezurduraz hornituak diren arrain askotan, flotazio organoa, gasez betea den poltsa malgu batez eratua dena.

igerialdi

iz. Atsedenik hartu gabe egiten den igeri saioa. Igerialdi batez igaro du ibaia.

igerigailu

iz. Ur gainean igeri egoteko tresna. Ik. flotagailu.

igerika

1 adb. Batez ere Ipar. eta Naf. Igerian. Igerika ari da. Errekak oro gaindi eginak; ardi, urde hil, altzari, arropa, nahas-mahas igerika. Igerika ez dakiena hondarrera doa (esr. zah.).

2 adb. Irud. Batez ere Ipar. eta Naf. Orain igerika daude loriazko erasoan.

igerikan adb. g.er. Igerian, igerika.

igerikari

adj./iz. Ipar. Igerilaria.

igerikatu, igerika/igerikatu, igerikatzen

da ad. Ipar. Igerika ibili, igeri egin. Arrain bat bezala igerikatzen da. Igerikatzera joan.

igeriketa

iz. Igeri egitea, kirol edo ariketatzat hartua. Igeriketa-irakaslea. Igeriketa-txapelketa.

igerilari

adj./iz. Igerian dakiena, igeri egiten duena. Igerilari onak ziren guztiak. Animaliarik gehienak, jaiotzatik igerilariak.

igerileku

1 iz. Igeri egiten den lekua. Uharte aldea da donostiarren igerilekurik maiteena.

2 iz. Bainatzeko, igeri egiteko edo igeriketarekin loturiko kirolak egiteko prestatua dagoen ur biltegia. Egunero joaten zen igerilekura. Igerilekuaren ertzean jarria. Udal igerilekuak.

igeritako

iz. Bainujantzia. Igeritakoaren goialdea jaitsi zion.

igerri

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, igerri-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. igarri].

igita

iz. Igitatzea. (Batez ere leku atzizkiekin erabiltzen da, singularrean). Ik. igitaldi. Arabara joaten ziren igitara. Igitan hasten zaretenean. Galsoroak ondurik daude igitarako. Igitako denboran. Igita-lanera joan da.

igitai

iz. Uzta biltzeko edo belarra ebakitzeko lanabesa, altzairuzko xafla kakotu batez eta eskutoki labur batez osatua. Igitaia eta sega. Igitaia eskuan zuela. Igitai haginduna. Igitaiaz ebaki (Ik. igitatu). Igitai lana. Igitaia eta mailua. Okerra atera bada, igitaia, eta zuzena bada, burruntzia.

igitai belar, igitai-belar Lur lehorretan hazten den belar landarea, zurtoin tentea eta hosto luze estuak dituena, buru luzangak osatuz biltzen diren lore horiak ematen dituena (Linaria vulgaris).

igitaldi

iz. Igitako garaia. Igitaldia heldu zenean.

igitari

iz. Igitatzen duen langilea. Igitari taldea, saila.

igitatu, igita/igitatu, igitatzen

du ad. Igitaiaz ebaki. Legeak debekatzen zuen larunbatez igitatzea. Begira zeruko hegaztiak; horiek ez dute ereiten, ez igitatzen.

iglu

iz. Elur blokez eginiko ganga formako eraikina, Iparburu aldeko biztanleek aldi baterako etxe gisa erabiltzen dutena.

igneo

adj. Geol. Harriez mintzatuz, magma hoztearen eta gogortzearen ondorioz sortu dena. Harri igneoak.

igo, igo, igotzen

1 da ad. Toki batetik, gorago dagoen beste batera joan. Ik. goratu. Anton. jaitsi. Zeruetara igo zen. Zerura igotzeko hau da bide handia. Mendi gora batera igo nintzen. Enborraren gainera igo da. Zuhaitz gainera igo behar zuen. Asto gainera igota. Trenera igotzeko. Azkaratera igotzerakoan ostatu bat dago. Apaiza aldarera igotzean. Suaren garra igotzen ikusi zuenean. Eskaileretan gora igo zen (Ik. beherago 3). Ardoa burura igo zaio. Odola igo zitzaion ile muturretaraino. Hegan igo. Zure otoitzak Jainkoaren aurrera igo dira. Tximinoa gora igoago eta uzkia ageriago (esr. zah.).

2 da ad. Irud. Apaizen mailara igo nahi dutenak. Euskal prosaren erpin garaietara igotzeko gauza ez garelako. Zenbat eta gorago igo bertutean, hainbat eta bortitzago izan ohi da kontzientziaren ausikia.

3 du ad. Toki batean zehar gorantz joan. Eskailerak lasterka igo zituen mutilak. Elkarri helduta igo genuen maldatxoa.

4 du ad. Zerbait edo norbait, gorago dagoen lekuren batera eraman edo jaso. Eta ni, lurreko har hau, ondra horretaraino igo nahi nauzu. Larre goitituetara igo behar izaten zituzten etxeko artaldeak.

igoaldi

iz. Igotzea, norbait norabait igotzen den aldia. Ik. igoera. Mendi gainera bi igoaldi egin ditugu.

igoarazi, igoaraz, igoarazten

du ad. Igotzera behartu. Jainkoak Elias eta Henok piztu eta igoaraziko ditu zerura. Zer gauza mota dira suak lurretik igoarazten dituen horiek?

igobide

iz. Igotzeko bidea. Ez zuten igobide onik aurkitu.

igoera

iz. Igotzea. Ik. igoaldi. Jesusen igoera zeruetara (Ik. igokunde). Etzegarateko igoeran. Igoeran asko nekatu ginen. Igoerako mailak. Igoera errazagoa da jaitsiera baino.

igogailu

iz. Eraikin batean pertsonak eta gauzak solairu batetik beste batera eramaten dituen tresna. Igogailua solairu guztietan gelditzen zen.

igogailuzain

iz. Etxe edo eraikinetako igogailuak ibilarazteaz, ateak irekitzeaz eta kideko zereginez arduratzen den pertsona. New Yorkeko hirian igogailuzain ibili zen, garai batean.

igokari

adj. Igotzen dena, bereziki horman gora doana. Landare igokaria.

igokunde

iz. Jesus zeruratzea; mirari horren urteurreneko egunean Elizak egiten duen festa. Jaunaren Igokundea. Igokunde eguna. Igokunde ondoko larunbata.

igon

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, igon-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. igo].

igongailu

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, igongailu-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. igogailu].

igorbide

iz. Zerbait igortzeko bidea edo modua.

igorgailu

iz. Uhin elektromagnetikoen bidez soinua edo irudia igortzen duen tresna. Irrati, telebista igorgailua.

igorle

iz. Aipatzen dena igortzen duen pertsona. Ik. bidaltzaile. Gutunaren igorlea.

igorpen

1 iz. Igortzea.

2 iz. Gasez eta kidekoez mintzatuz, airera bidaltzea. Gas kaltegarrien igorpena murriztea.

3 iz. Uhin elektromagnetikoen bidez soinua edo irudia bidaltzea. Satelite bidezko igorpenak debekatzea aztertzen ari dira.

igorrarazi, igorraraz, igorrarazten

du ad. Igortzera behartu.

igorretar

1 adj. Igorrekoa, Igorreri dagokiona. Ik. igorreztar.

2 iz. Igorreko herritarra.

igorreztar

1 adj. Igorrekoa, Igorreri dagokiona. Ik. igorretar.

2 iz. Igorreko herritarra.

igorri, igor, igortzen

1 du ad. Bidali. Zelatariak igorri zituen etsaien hirira. Anaiari gutun bat igorri zion. Espiritu Santua igorriko dizuet. Senarra biga bat erostera igorri zuen. Donibane Lohizunera igorri zuten bikario. Urkamendira igorri. Igor ezazu zure txostena gure helbidera. Postaz igorri. Nire Aitak igorri nau zerutik mundura. Mutila etxetik igorri du, zerbait ebatsi diolako. Frantziako lurretatik urrun igorri nahi zituen serora guztiak. Harrika igorri dute.

2 du ad. Zerbaitek, energia, uhinak, bulkadak eta kidekoak sortu, kanporatu eta hedatu. LFAS sonarrek 220 eta 240 dezibel inguruko uhinak igortzen dituzte. Eguzkiak mikrouhinak igortzen ditu intentsitate txikian. Masa transmititu gabe ere energia igor daiteke. Horren ondorioz aurkitu zuen metalek elektroiak igortzen dituztela erradiazio elektromagnetikoak erasotzen dienean.

3 du ad. Gasez eta kidekoez mintzatuz, airera bidali. Bainuaren ordez dutxa hartzeak urtean 531 kg CO2 igortzea aurrezten du.

4 du ad. Uhin elektromagnetikoen bidez soinua edo irudia bidali. 102 MHz-ko maiztasunean igortzen duen irratia. Iragan ostegunean hainbat irratitatik igorritako irratsaio berezia.

5 du ad. Ipar. Eralgi, xahutu. Sos guztiak igorri.

igortzaile

iz. Igorlea.

igortze

iz. igorri aditzari dagokion ekintza. Ik. bidaltze. Kanadatiko igortze gastuek bikoiztu egin zuten liburuaren prezioa.

igortziri

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, igortziri-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. ihurtzuri].

igotzaile

iz. Kirol. Txirrindularitzan, bide malkartsuak igotzeko gaitasun handia duen txirrindularia. Azken urteetako igotzaile onena izan da Pantani.

igotze

iz. Toki batetik, gorago dagoen beste batera joatea. Ik. igoera. Igotze nekagarria. Nantesen nengoela gaztigatu zidaten kapitain egin nindutela; axola gutxi niri igotze horregatik, ez bainuen gogorik soldadutzarako. || Haren zeruetara igotzeaz zer probetxu dugu?

igual

1 adj. Beh. Berdina. Hala dira, gauza guztietan igualak.

2 adb. Beh. Berdin. Bati eta biri bezala igual aditzen diot hiruri. || Nik bezalaxe igual-igual maiteko dute besteek.

3 adb. Beh. Beharbada.

4 iz. Beh. Tratua, egiunea. Ardura handiarekin egin behar dira igualak.

igualean 1 adb. Beh. Berdintasunean. Eta berarekin igualean, adiskiderik kutunenaren eran tratatzen zuen.

2 adb. Beh. Egoera berean, aukeran, aukeratzen utziz gero. Ik. hainbatik hainbatean. Kukusoak emakumea nahiago igualean, gizasemea utzita.

igualeko adj. Beh. (Harridurazko esaldietan, ironiaz, zerbait beste zerbait baino hobea dela-edo adierazteko). —Bai, herri barrenean ez dira hemen bezalako kontuak. —Ez; igualekoa da hemengo lasaitasuna!

igualatu, iguala, igualatzen

da/du ad. Beh. Berdindu. Aldrebeskerian, zeinek igualatu hori?

igualtsu

1 adj. Beh. Berdintsua. Denak igualtsuak iruditzen zaizkit. Jatsu eta Haltsu, biak igualtsu.

2 adb. Biak igualtsu tratatzen ditut nik. Honezkero igualtsu da eta, eman iezaiozu kafea.

iguana

iz. Hego Amerikako eta Erdialdeko Amerikako narrasti isats-luzea, muskerraren itxurakoa, kokospe haragitsua eta bizkarra luzetara zeharkatzen dion gandor arantzaduna duena (Iguana iguana). Eguzkipean erdi lo dagoen iguana zirudien.

igun

iz. Gabia, mailu handia.

igurain

iz. g.er. Basozaina.

igurdi, igurdi, igurditzen

du ad. Bizk. Igurtzi.

igurikatu, igurika, igurikatzen

du ad. Ipar. Iguriki.

iguriki, iguriki, igurikitzen

1 du ad. Ipar. Zain egon. Ik. itxaron. Zaude ene begira, iguriki nazazu. Luzaro iguriki. Hona aspaldian igurikitzen zenuen liburua. Igurikiko dut semea erregetu arteraino. Iguriki ezazu beste apur bat.

2 du ad. Ipar. Espero izan. Paradisua igurikitzen duenari. Ez dut iguriki behar zigorrik baizen. Enperadoreak ez zuen igurikitzen halako solas idorrak entzutea haur baten ahotik. Ez duzu zeren iguriki arinduko dizkizudala zure oinazeak. Zer on dukegu igurikitzeko harengandik?

igurikiarazi, igurikiaraz, igurikiarazten

1 du ad. Ipar. Zain egonarazi. Gizon madarikatu hark ongi igurikiarazten nau!

2 du ad. Ipar. Espero izanarazi. Esperantza da bertute bat igurikiarazten diguna betiereko bizitza.

igurikimen

iz. Ipar. Itxaropena. Nahi izan zuen lurrean begira eta heda zitezen egiazko sinestea eta Salbatzaile baten igurikimena.

igurikitze

1 iz. Zain egotea.

2 iz. Espero izatea.

igurtzaldi

iz. Igurtzia. Igurtzaldi eder bat lepoan eta berehala joango zaizu gaitza. Galburutxo bat bereizi nizun, garia ondu zenean; ehun erregu kendu nizkion igurtzaldi batean.

igurtzarazi, igurtzaraz, igurtzarazten

du ad. Igurztera behartu.

igurtzi1, igurtz, igurzten

1 du ad. Gauza bati, bere gainean behin eta berriz halako indarrez igaroarazten den beste zerbaitez eragin. Ik. torratu. Mahai bat oihal batez igurtzi. Argizariz ongi igurtzirik. Igurtzi eta igurtzi, garbi-garbia utzi arte. Begiak eskuez igurtzi. Hatzaz sudurra igurtziz. Eskuak igurzten zituela. Ile gurian aiztoa dio leun igurtzi. Mihiaz aurpegia igurtzi nahi zion. Malkoak igurtzi. Arkume odolez nork bere etxeko ateburua eta alboak igurtziko dituzue. Alkoholez igurtzi eta su eman zion.

2 du ad. Koipeztatu, gantzutu. Oinak ukenduz aurrenik igurtzi, eta gero bere buruko ilearekin lehortu zizkion. Zurezko ardatzak lumerarekin ahal zen maizena igurtzi. || Irud. Otoitzez lana igurtzita. Mirabe eta adiskide batzuk diruz ondo igurtzirik.

3 du ad. (Olio santuz) gantzutu. Israelgo erregetzat igurtzi zutela.

igurtzi2

1 iz. Gauza bati, bere gainean behin eta berriz halako indarrez igaroarazten den beste zerbaitez eragitea. Igurtzi beroen bitartez lortu zuten bere senera ekartzea. Balakuak eta ile-igurtziak egiten zizkion.

2 iz. Irud. Euskarak aurrekoen ahoan eta lumetan hartu zuen igurtzia, gantzua, arnasa eta lurrina. Zenbait igurtzi eta ukituren premian da liburua.

3 iz. Lgart. Pasada, jipoia. Gripeak igurtzi ederra eman dio aitari.

azken igurtzi Oliadura. Ahal baldin badu, ezaguera duen bitartean hartu behar du eri dagoenak azken igurtzia. Ohitura denez, azken igurtzia eman diogu.

igurtzika

adb. Igurtziz. Gona barrenarekin malko saminak igurtzika. Begi igurtzika.

igurzkari

adj./iz. Hizkl. Kontsonanteez mintzatuz, ahots bidea erabat itxi gabe ebakitzen dena. Ik. frikari. Afari-ren f igurzkaria da.

igurzte

iz. igurtzi aditzari dagokion ekintza. Ik. igurtzi2.

iguzki

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, iguzki-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. eguzki].

iguzkitzar

1 adj. Iguzkitzakoa, Iguzkitzari dagokiona.

2 iz. Iguzkitzako herritarra.

ihabali

adj. Zah. Beldurtia. Ihabalia ihabaliarekin liskartzen, lehen joilea garaitzen (esr. zah.).

ihakin

1 iz. Ipar. Norbaiten keinuak edo moldeak imitatzea, askotan isekaz. Haurrek, jende larrien ihakina egin arte, ez onik. Haren mintzoaren ihakina egin zuen.

2 iz. Ipar. Iseka. Irain eta ihakin egiten.

3 iz. Ipar. Keinua, imintzioa.

ihakindatu, ihakinda, ihakindatzen

du ad. Ipar. Norbaiten keinuak eta moldeak imitatu, norbaiten ihakina egin. Gelditu zen, eta atzetik zetozen urratsak gelditu ziren berehala: bazirudien ihakindatuz zebilkiola atzekoa. "Western" deitu filmak ihakindatzen dituen obra.

ihakinka

1 adb. Ipar. Imitatuz.

2 adb. Ipar. Imintzioka.

ihakintza

iz. Ipar. g.er. Iseka. Ezin jasanez ihakintza eta irri haiek.

ihaloskatu

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, ihaloskatu-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. ihalozkatu].

ihalozka

adb. Ipar. Ihalozkatuz. Ik. ihauska. Astoa ihalozka ari zen bidearen erdian.

ihalozkatu, ihalozka/ihalozkatu, ihalozkatzen

da ad. Ipar. Iraulkatu. Aurtikitzen du bere burua lurrera, han ihalozkatzen da zamari bat bezala. || Irud. Gizonaren bihotzean ihalozkatzen diren azturen orroa.

ihar

1 adj. Landareez mintzatuz, hezea ez dena, bizitasuna galtzeraino lehortu dena. Ik. ihartu; idor; agor. Lore ihar horiek. Hostoak, hori eta iharrak. Belarra erdi heze, erdi ihar. Garo lehorra baino ihar eta zimurragoa. Zuhaitz, egur iharrak. Ipuinak bizirik daude egilearen irudimen hezean ez ezik, baita paper iharrean ere.

2 adj. (Gorputz-adarrez mintzatuz). Gizon esku-iharra sendatzen du.

3 adj. Pertsonez mintzatuz, argala. Ik. idor 4; zimel 2. Atso zimel iharra. Gizaseme handi ihar bizar-beltz bat.

4 (Adizlagun gisa). Ihar daude alorrak.

ihardesle

iz. Erantzulea. Galdearen ihardeslea. Ordainduko duela nor dut ihardesle?

ihardespen

iz. Ihardestea, erantzuna. Ik. arrapostu. Euskaltzainburuaren ihardespena. Argi eske, galde pilo bat nekarren; ez dakizkidan gaiez mintzatu nahi nuen, beraz, inoren ihardespenaren begira. Galde-ihardespenak.

ihardeste

iz. Erantzutea, erantzuna. Ik. ihardespen. Ihardeste amultsu batek eztiarazten du haserrea.

ihardetsarazi, ihardetsaraz, ihardetsarazten

du/dio ad. Ihardestera behartu.

ihardetsi, ihardets, ihardesten

1 du/dio ad. (dio aditza denean nor osagarririk gabea da). Erantzun. Hau ihardetsi zion: (...). Honela ihardesten du San Joan Krisostomok. Ez zion hitzik ihardetsi. Ez zuen inoiz zuzen ihardesten. Ongi ihardetsi. Euskaraz ihardetsi.

2 dio ad. (nor osagarririk gabe). Mesede, ondasun, maitasun eta kidekoez mintzatuz, jasotakoaren arabera bihurtu. Nik ez dakit nola eskerrak eman, nola ihardets zure amodioari. Zure onginahiari ihardetsiz. Lehen, orain eta beti maite izan zaitut; eta zuk, horrela ihardesten didazu?

3 dio ad. (nor osagarririk gabe). Betebeharrez edo kidekoez mintzatuz, bete. Karguaren eginbideei ongi ihardesteko. Gonbit guztiei beti ez ihardets.

4 dio ad. (nor osagarririk gabe). Norbaiti edo zerbaiti aurre egin, buru egin. Ik. iharduki1 3. Gizon haren ausartziari ihardesteko.

5 du ad. (nor osagarririk gabe). Norbaiten edo zerbaiten erantzukizuna hartu. Garbi naiz errugabe honen odoletik; zuei izanen zaizue horretaz ihardestea.

iharduera

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, iharduera-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. jarduera].

iharduki1, iharduki, ihardukitzen

1 du ad. (nor osagarririk gabe). Ipar. Eztabaidatu. Halakoek dihardukatenean, ez da zuhurtzia haien artean sartzea. Eta hasi ziren harekin ihardukitzen. Ez zaitezela halaber jar ihardukitzen sainduen merezimenduez, ea bata sainduago den bestea baino. Elkarren artean ihardukitzen zuten. Elkarren kontra ihardukiz.

2 du ad. (nor osagarririk gabe). Ipar. Mintzatu; arazo bati buruz solastatu. Ik. jardun1 2. Gizon prestuekin ihardukiz ez da deus ere galtzen. Egun laborantzaz iharduki behar dugu. Baina errege Davidek nahiago zuen, jendeekin baino, Jainkoarekin iharduki, nahiago zituen bere on-gaitzak harekin iragan; zeren bekatu eginez gero, Jainkoarekin behar da iharduki, hara laster egin, han fida.

3 dio ad. (nor osagarririk gabe). Ipar. Norbaiti edo zerbaiti buru egin, gogor egin. Uhinen oldarrari ihardukitzeko, batean belak altxatuz, bestean apalduz. Erlijioaren etsaiari azkarki iharduki dio beti. Japoniako gaztainak ederki ihardukitzen dio gaitz horri. Jainkoaren nahiari ihardukiz.

4 du ad. Ipar. Ihardetsi; bereziki, erantzunari ihardetsi. Baina belar franko bada hor —iharduki zuen mutikoak.

iharduki2

1 iz. Eztabaida.

2 iz. Solasa.

ihardukitzaile

1 iz. Eztabaidazalea.

2 iz. Berritsua.

3 adj./iz. Zerbaiti edo norbaiti aurre egiten diona.

ihardukitze

iz. iharduki aditzari dagokion ekintza. Ik. iharduki2.

ihardun

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, ihardun-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. jardun].

ihardunaldi

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, ihardunaldi-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. jardunaldi].

ihardunbide

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, ihardunbide-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. jardunbide].

ihardun erazi

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, ihardun erazi-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. jardunarazi].

ihargarri

1 adj. Ihartzen duena. Idorte ihargarria.

2 adj. Irud. Alde orotarik herstura gaitzak eta etsimendu ihargarriak.

3 (-en atzizkiaren eskuinean, artikulurik eta kasu markarik gabe). Ene maite polita zara xarmagarri, kolore zuri-gorri arrosa iduri, mundura jina zara ene ihargarri.

iharrarazi, iharraraz, iharrarazten

du ad. Ihartzera behartu. Eguzkiak iharrarazten du belarra. || Irud. Nahigabeek iharraraziko dute.

iharrausi

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, iharrausi-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. inarrosi].

iharrosi

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, iharrosi-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. inarrosi].

ihartasun

iz. Iharra denaren nolakotasuna; iharra dagoenaren egoera.

ihartu, ihar/ihartu, ihartzen

1 da/du ad. Landareez mintzatuz, hezetasuna kendu edo galdu, ihar bihurtu, bizitasuna galdu edo kendu. Ik. idortu; lehortu. Bero handiak ihartu duen belarra bezala. Errorik egiten ez duen landarea fite ihartzen da. Libanoko zedro ezin ihartuzkoa. Artoa ganbaran ondo ihartua.

2 da/du ad. (Gorputz adarrez mintzatuz). Bat-batean besoa ihartu zitzaion. Ahanztean herria, ihar bekit mihia!

3 da/du ad. Pertsonez mintzatuz, argaldu, zimeldu; akitu, makaldu. Eritasunean bezala, zahartasunean ere ihartzen gara. Gorputza, sukar batez ahitua eta oinaze minez ihartua. Ezin hil, ezin biziz nago net iharturik. Hala, kristau bekatu larriak ihartuak ez dira bestetarako izango, betiko sutarako baizen. Hala, amoranteak bipiltzen du, larrutzen du, ariman eta gorputzean ihartzen du gizon ezkondua.

4 da/du ad. (Gauza abstraktuez mintzatuz). Inoiz ihartuko ez den Lizardiren poesia. Grina hori ez zitzaion sekula ihartu, urritzen eta bakantzen joan bazitzaion ere.

5 (Era burutua izenondo gisa). Lore, hosto erdi ihartua. Baba-leka ihartuak. Ezar lur pixka bat gorputz ihartu honen gainean.

ihaurkin

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, ihaurkin-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. inaurkin].

ihaurri1, ihaur, ihaurtzen

1 du ad. Ipar. Lurra estali, bertan zerbait hedatuz edo zabalduz; zerbaiten gainaldea bete. Lurbira baketua arbasoengandiko bertutez ihaurriko du. Soineko guztia izar urrezko batzuez ihaurria. Eta bidean zihoala, osteek bidea ihaurtzen zioten bere soinekoez. Irakurleari ez zaio biderik gehiegi zabaldu behar, agian, baina arantzaz eta sasiz ihaurtzeak ere ez dirudi egoki. Ezkaratz guztia zaku ogiz eta barrika ardoz ihaurria.

2 du ad. Ipar. Azpiak egin. Behiak ihaurtzeko hosto idorra biltzen ari da. Heia ihaurri behar da.

3 du ad. Ipar. Hedatu. Ihaur itzazu gure arimetara zure argiaren leinuruak.

ihaurri2

1 adb. Ipar. Ahuspez. Eta aurtikiko haute lurrera ihaurri.

2 adb. Ipar. Ugari. Etxe hartan bada dirua ihaurri. Mahatsa ihaurri dugu aurten.

3 adb. Ipar. Beterik. Ihaurri dago bide guztia hostoz.

ihausi

iz. Ipar. Zaunka, adausia. Ihausiz eta ausikiz etsaia izutzen.

ihausika

adb. Ipar. Zaunka. Txakurra ihausika ari zen.

Oharra: azken eguneraketa 2019-01-11

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper