0

plexu

iz. Anat. Bata bestearekin kiribildutako hodiz eta nerbio harizpiz osaturiko sarea.

pliozeno

1 adj./iz. Geol. Neogenoa banatzen den bi epokez mintzatuz, bigarrena, Miozenoaren ondorengoa, duela 5 milioi urte ingurutik duela 2 milioi urte inguru arteko garaia hartzen duena. Haran horiek Pliozenoan berriz urez estalita gelditu ziren. Pliozenoko fosilak.

2 adj. Geol. Pliozenokoa, Pliozenoari dagokiona.

plisti-plasta

1 onomat. Eskuz edo oinez ura jotzearen onomatopeia. Han dabil plisti-plasta basa artean.

2 onomat. Bi masailetan jotako ukaldien hotsa irudikatzen duen onomatopeia. Nahiz handiagoa izan, plisti-plasta jo eta lurrera bota zuen.

plomada iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, plomada-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. plomu1].

plomatu, ploma, plomatzen

du ad. Plomuan ezarri.

plomu1

iz. Hari batez eta haren muturrean lotzen den metalezko (berez berunezko) pieza batez osatutako tresna, zerbait zut jartzeko edo uraren sakontasuna neurtzeko erabiltzen dena. Ik. berun 2. Plomua hondora egotzi.

plomuan ezarri Paretez mintzatuz, plomua erabiliz zut ezarri. Pareta plomuan ezarri.

plomu2

iz. Beruna.

plotter

iz. Grafikoak marrazten dituen tresna marratzailea. Mapak egiteko inprimagailu eta plotter asko dago merkatuan.

plubiograma

iz. Meteorol. Urteko hilabete bakoitzean egunez eguneko eurien batezbestekoa irudikatzeko era grafikoa.

plubiometro

iz. Euri neurgailua.

plural

iz. Hizkl. Gramatika-kategoria, hitz edo sintagma bat pertsona edo gauza bati baino gehiagori dagokiola adierazten duena. Mugagabean, singularrean edo pluralean. Leizarragaren pluraleko adizkien jokabidea hitanoan.

plural hurbil Hizkl. Pluraleko artikulua, nolabait hurbiltasuna adierazteko, pluraleko 1., 2. eta 3. pertsonek har dezaketena. Mendebaleko mintzoetan plural hurbila anitzez ere erabiliagoa da eguzkialdekoetan baino.

pluralgile

adj. Hizkl. Morfemez mintzatuz, pluraleko forma egiteko erabiltzen dena. Mendebaleko hizkera batzuetan zeharo nagusitu da -z pluralgilea.

pluralismo

iz. Ideien eta joeren pluraltasuna; pluraltasun hori onartzen duen sistema. Oinarrizko eskubideak eta pluralismo politikoa errespetatzen dira.

pluralista

adj./iz. Pluralismoarena, pluralismoari dagokiona; pluralismoaren aldekoa, pluralismoan oinarritzen dena. Demokrazia pluralista.

pluraltasun

iz. Plurala denaren nolakotasuna. Ik. aniztasun. Euskal gizartearen pluraltasunaren alde egin dute.

plurinazional

adj. Nazio anitz duena, nazio anitzez osatua. Estatu plurinazionala sortzeko asmorik ez izatea leporatu zioten Gobernuari.

plus

iz. Mat. Zenbaki positiboak adierazteko ikurra (+).

plutoniko

adj. Geol. Harriez eta kidekoez mintzatuz, lurrazalaren barnean kristaldu den magmatik sortua dena. Granitoa pikor larriko harri plutonikoa da.

plutonio

iz. Elementu kimiko erradioaktiboa, uranio 238tik lortzen dena (Pu; zenbaki atomikoa, 94). Plutonio bonba. Plutonioa garraiatzea arriskutsua da.

plutonismo

1 iz. Geol. Sumendiei dagozkien fenomenoen multzoa. Ik. bolkanismo.

2 iz. Geol. XVIII. mende amaieran sorturiko teoria, lurrazala Lurraren barneko suaren ondorioz eratu zela zioena.

pneumatiko

1 adj. Aireari edo gasei dagokiena.

2 adj. Aire konprimatuarekin dabilena. Makina pneumatikoa.

3 iz. Kautxuzko pieza ahur eta biribila, ibilgailuen gurpiletako hagunean ezartzen dena. Arazoak izan dituzte lasterketan, pneumatikoak zulatu baitituzte.

pneumonia

iz. Biriketako hantura. Ik. alborengo; birikeri. Pneumonia izan du, baina sendatzen ari da. Buruzagia, oso gaixorik dago, pneumoniak joa.

pobre

1 adj./iz. Behartsua, txiroa. Artzain pobre baten semea. Lau mila pobre baino gehiago. Herriko pobreak. Pobre errukarria. || Nahiago dut nagusi eta aberats, morroi eta pobre baino. Pobre bizi.

2 adj. Gauzez mintzatuz, balio gutxikoa, baliozko gauza gutxi duena. Lur pobrea. Etxe pobre batean bizi da.

pobreki

adb. Pobretasunez. Pobreki bizi zen Parisen.

pobretasun

iz. Pobrea denaren egoera edo nolakotasuna. Ik. behartasun; pobrezia; erromestasun; txirotasun. Espirituko pobretasunaren dohaina. Pobretasuna, nire bihotzeko arreba! O, pobretasun santua!

pobretu, pobre/pobretu, pobretzen

da/du ad. Pobre bihurtu. Ik. erromestu; txirotu. Izanik aberatsa, pobretu zen. Emakume bat da asko, etxe aberats bat pobretzeko. Euskal Herria, urteak etorri eta urteak joan, urritu eta pobretu omen da.

pobretze

iz. Pobre bihurtzea. Herrialde garatuetan, kanpo zorraren arazoak pobretze ikaragarriak eragin ditu.

pobrezia

iz. Pobretasuna. Pobreziak gora egin du Afrikan. Milioika gizaki bizi da pobrezia gorrian. Pobrezia egoera.

poderio

-en poderioz -engatik, -en kariaz, -a dela eta. Orain ez duguna lor dezakegu, bertako eta kanpoko indarren poderioz. Lanaren poderioz.

podgoricar

1 adj. Podgoricakoa, Podgoricari dagokiona.

2 iz. Podgoricako herritarra.

podium

iz. Norbait leku nabarmenean jartzeko prestatutako oholtza, bereziki kirol norgehiagoka batean irabazlearentzat prestatzen dena. Indurain podiumera igo zenean.

podologia

iz. Medikuntzaren adarra, oinaren gaitzak eta deformazioak aztertzea eta sendatzea helburu duena.

podologo

iz. Podologian aditua den pertsona.

poema

iz. Poesia-lana. Ik. olerki. Hiribarrenen Eskaldunak poema. Lizardiren poemak. "Amorosen partitzia" deritzan poemaren lerro batean. Liburu bat osatzen duen poema bilduma. Poema liburua. Poema epikoak. Artzain poemak.

poemagile

iz. Poeta.

poemagintza

1 iz. Poemak idaztea, jarduera gisa hartua; poemek osatzen duten literatura mota. Metaforarik gabeko poemagintza.

2 iz. Garai bateko edo hizkuntza, herri edo idazle baten poesia-lanen multzoa. Lazarragaren poemagintzan bi joera biltzen dira Urkizuren irudiz. Euskal poemagintza.

poesia

1 iz. Mintzairaren antzea, zerbait adierazteko hitz neurtuen, erritmoaren eta hoskidetasunaren harmoniaz eta irudiez baliatzen dena. Ik. olerti. Poesiaren izenpean onartzen den poesia antzeko edo poesia ordeko josteta atsegin eta ikasi hura. Egiazko poesia, poesia huts, garbi, gorengo hura, gertakari bakana izaten da. Hizkuntzak gure irudimena tindatzen du gehienez, gure ipuin-mitoak, gure poesia. Poesia hizkera. Orixek bere idazlanen bidez Euskal Herriari eman dion poesia-izaera. Nekazaritza beti izango da poesia-iturri bikaina.

2 iz. Poemagintza. Lizardiren poesia. Euskal poesia. Herri poesia.

3 iz. Poema. Izua niola poesia bat errezitatu beharrari. Maite ditut Rilkeren poesia xuxurlariak.

poesiagintza

iz. Poemagintza (bi adieretan). Utzia al duzu poesiagintza? Poesiagintzari buruzko hausnarketa. Gerra ondoko poesiagintza. Euskal poesiagintza modernoa. Monzonen poesiagintza.

poeta

iz. Poemak idazten dituen idazlea. Ik. olerkari. Poeta landuak eta herri poetak. Euskal poeta. Poeta naizenez gero, ez dut zerurik espero. Poeta erromantikoak. Erdi Aroko poetak.

poetika

1 iz. Poesiaren arau eta oinarriei buruzko lan edo liburua. Boileau-ren poetika.

2 iz. Poesia eta mintzaira poetikoa aztertzen dituen jakintza.

poetiko

1 adj. Poesiarena, poesiari dagokiona. Mintzaira poetikoa. Herri-poesiak berezko balio poetikorik ez duelako iritzia zaharra zen.

2 adj. Poesiaren ezaugarriak hartzen dituena. Joan dira mundu hau poetiko bihurtzen zuten sinesteak. Ume ahotsa niretzako oso ahots poetikoa da.

poetikotasun

iz. Poetikoa denaren nolakotasuna. Juan Mari Lekuonak asmatu zuen euskarari poetikotasun berria ematen.

pohnpeiera

iz. Mikronesia uhartediko Pohnpei uhartean mintzatzen den hizkuntza.

pointer

iz. Jatorriz britainiarra den ehiza-txakur arraza; arraza horretako txakurra, lasterra eta usaimen finekoa, gorputz dotorea, ile motza eta isats luzea dituena.

poise

iz. Fis. Biskositate dinamikoaren unitatea, 10-1 pascal segundoren baliokidea dena (P).

poker1

1 iz. Karta-jokoa, karta frantsesekin jokatzen dena, bost kartako sail onena duen —edo duela sinetsarazten duen— jokalariak irabazten duena. Pokerrean jokatu. Poker partida batean.

2 iz. Joko horretan, balio bereko lau kartaren multzoa. Bostekoen pokerra.

poker2

iz. Ipar. Korrokada. Ik. korroskada. Bilauaren eskerra, pokerra (esr. zah.).

polaina

iz. Heg. Azpantarra.

polar

1 adj. Lurburukoa, lurburuari dagokiona. Haize polarra.

2 adj. Molekulez eta kidekoez mintzatuz, polaritatea duena. Molekula polarrak.

3 adj. Koordenatuez mintzatuz, puntu batez, ardatz batez eta angelu batez baliatzen dena. Koordenatu polarrak.

polaritate

iz. Fis., Mat. Gorputz edo sistema batean polo elektriko edo magnetikoak bereiztea ahalbidetzen duen nolakotasuna.

polarizatu, polariza, polarizatzen

1 da/du ad. Islatzearen edo errefrakzioaren bidez argi izpiak aldatu, zenbait norabidetan berriro isla edo errefrakta ez daitezen. Bertikalean eta horizontalean polarizaturiko beirak erabiliz, kolorezko irudiak era daitezke.

2 da/du ad. Gizatalde bateko kideak aurkako bi iritzi edo jarreratan banatu. Gobernuak egindako erreformek gizartea polarizatu zuten.

polarizazio

1 iz. (Argi izpiak) polarizatzea. Planeten argi islen polarizazioa.

2 iz. (Gizatalde bat) polarizatzea. Globalizazioak munduaren polarizazioa areagotu besterik ez du egin.

polbora iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, polbora-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. bolbora].

polea

iz. Txirrika.

polemika

iz. Gai bati buruzko eztabaida bizia edo zakarra, eskuarki izkribuzkoa. Badabil azkenaldi honetan polemika bizi bat gure artean, izanaz, izateaz eta izakiaz. Beti-bateko polemika-gai gogaikarria.

polemiko

adj. Polemika eragiten duena. Hitzaurre luze eta polemikoa.

polemista

iz. Polemikan jarduten den, polemikaren zalea den pertsona. Mistiko hura bera genuen, mila bider, eztabaida minetan oihuka zebilen polemista bortitza.

polen

iz. Lorezilak daukan hautsa, lore orratza ernaltzen duena. Ik. lore-hauts. Zer egin behar du polenari alergia dionak?

poliandria

1 iz. Senar bat baino gehiago duen emakumearen egoera. Ik. poligamia.

2 iz. Emakume batek senar bat baino gehiago izan ditzakeen familia era.

poliedriko

1 adj. Poliedroarena, poliedroari dagokiona.

2 adj. Alderdi asko dituena. Jende gutxik ezagutzen zuen haren izaera poliedrikoa.

poliedro

iz. Hiru aurpegi baino gehiago dituen geometria-gorputza. Poliedro baten aurpegiak.

poliester

iz. Katean ester funtzioa duen polimeroa.

poliestireno

iz. Kim. Erretxina sintetikoa, estirenoaren polimerizazioaz lortzen dena.

polietileno

iz. Kim. Gai plastikoa, etilenoaren polimerizazioaz lortzen dena. Supermerkatuetako plastikozko poltsa arruntak polietilenoz eginak daude.

polifazetiko

1 adj. Alde edo alderdi asko dituena. Ik. aldeaniztun.

2 adj. Pertsonez mintzatuz, gauza desberdin asko egiten dituena edo egiteko gaitasuna duena. Ikertzaile eta idazle polifazetikoa dela esatea, gutxi esatea da. Marrazkilaria, idazlea, pentsalaria, artista polifazetikoa da.

polifonia

iz. Hainbat ahotsen konbinazioa; aldibereko hainbat ahotseko kantua. Polifonia saileko lehen saria jaso du.

polifoniko

adj. Polifoniarena, polifoniari dagokiona; hainbat ahotsetarako ondua dena. Musika polifonikoa.

poligamia

1 iz. Poligamoaren egoera; egoera hori onartzen duen gizarte sistema. Ik. poliandria.

2 iz. Pertsona batek ezkontide edo bikotekide birekin edo gehiagorekin eratutako familia era.

poligamo

1 iz./adj. Pertsona bat baino gehiagorekin ezkondua dagoena edo bikotekide bat baino gehiago dituena. Poligamoen kontrako legeak. Musulman poligamoa.

2 iz./adj. Animaliez mintzatuz, eme bat baino gehiago ernaltzen duena.

poliglota

adj. Hainbat hizkuntzatan mintzatzen dena. Ik. eleaniztun. Irakurle poliglota.

poligonal

1 adj. Mat. Poligonoarena, poligonoari dagokiona; poligonoaren forma duena.

2 adj./iz. Biol. Landare angiospermoez mintzatuz, belar egiturakoa dena eta hosto bakunak eta txandakatuak dituena; (pl.) landare horiek osatzen duten ordena.

poligono

iz. Zuzenkiz mugaturiko irudia. Poligono baten aldeak eta erpinak.

poliketo

iz. Zool. Anelidoen filumeko animalia ornogabea, gorputza zurda finez estalia duena eta gehienetan itsasokoa izaten dena; (pl.) animalia horiek osatzen duten klasea.

poliki

1 adb. Era politez, aski egoki edo ederki. Ik. polito. Gertakizuna poliki josia dago. Poliki apaindua. Liburua poliki eta txukunki itzulia dago. Poliki abesten zuten. Aski poliki zekielako irakurtzen. Poliki irabazten dugu hemen.

2 adb. Astiro. Presaka eta guztia baino, hobe da erdia kontuz eta poliki irakurtzea. Poliki etorri bidean. Poliki eta isilik sartu ziren denak sukaldean. Polikiago joan beharko dugu.

poliki-poliki Poliki, astiro. Gero, poliki-poliki, bakeak egin nituen neure buruarekin. Abiatu ginen, bada, poliki-poliki. Poliki-poliki baina atertu gabe.

poliklinika

iz. Hainbat motatako eritasunak artatzeko zerbitzu bereziak dituen klinika.

polikopia

iz. Paper berezi batean idatzi denaren kopia ugari egiteko prozedura. Ik. multikopia. Polikopiaz ateratzen zen aldizkaria.

polikopiatu, polikopia/polikopiatu, polikopiatzen

du ad. Polikopia bidez kopia ugari egin.

polikromatu, polikroma, polikromatzen

du ad. Zerbait kolore asko erabiliz margotu. (Batez ere partizipio burutuan erabiltzen da, izenondo gisa). Ama Birjinaren irudi polikromatua.

polikromia

iz. Polikromoa denaren nolakotasuna. Bere artelanak polikromiaz alaitzen eta nolabait beztitzen ditu.

polikromo

adj. Kolore askotakoa, kolore asko dituena. Aztekek landuriko zeramika polikromoa.

polimeriko

adj. Kim. Konposatuez mintzatuz, molekula berdin-berdinen elkarketaz osaturiko molekulak dituena. Material polimerikoak.

polimerizatu, polimeriza, polimerizatzen

du ad. Kim. Konposatu baten molekulak elkarrekin konbinatuz polimeroa osatu.

polimerizazio

iz. Kim. Polimerizatzea. Urratsez urratseko polimerizazioa eta erradikal askeen bidezko polimerizazioa.

polimero

iz. Kim. Molekula organiko bat errepikatuz osatzen den molekula. Plastiko edo polimero asko, berotutakoan, bigundu egiten dira. Polimeroen sailkapena.

polimetro

iz. Heg. Elektr. Multimetroa.

polimili

iz. Lgart. ETA erakundeko adar politiko-militarreko kidea. Polimiliek Espainiako turismo guneetan jarritako lehergailuak.

polimorfismo

iz. Polimorfoa denaren nolakotasuna. Gene batzuei, agertzen duten polimorfismoari esker, aise segi dakieke arrastoa belaunaldiz belaunaldi.

polimorfo

adj. Forma askotakoa, forma asko dituena edo izan ditzakeena. Izu hori unibertsala da, eta polimorfoa.

polinizatu, poliniza, polinizatzen

du ad. Polena lore baten estigmetara eraman.

polinizatzaile

adj./iz. Polinizatzen duena. Erlea da intsektuen artean polinizatzaile nagusia.

polinizazio

iz. Polinizatzea. Erleek polinizazio lan handia egiten dute.

polinomiko

adj. Polinomioarena, polinomioari dagokiona; polinomio itxura duena. Funtzio polinomikoak.

polinomio

iz. Adierazpen aljebraikoa, batuketa edo kenketa ikurren bidez lotutako aljebra-gai bi edo gehiago dituena. ax3 + bx2 - c adierazpena polinomio bat da.

poliomielitis

iz. Med. Eritasun kutsakorra, bizkar muinean kokatzen den birus batek sortua, ezaugarritzat giharrak endurtzea eta elbarritasuna dituena. Poliomielitisak jotako haurra. Poliomielitisaren ondorioak. Poliomielitisaren aurkako txertoa.

polipasto

iz. Heg. Polea finkoz eta mugikorrez osaturiko makina, kargak altxatzeko erabiltzen dena.

polipo

iz. Gorputza zaku luze baten itxurakoa duen itsas animalia, mutur bat itxia eta harkaitzei edo itsas hondoari itsatsia eta bestea irekia eta garroz inguratua duena (Fil. Coelenterata). Polipoak eta medusak.

polis

iz. Antzinako Grezian, estatu betekizuna zuen hiria. Polisaren egitura politikoak hitzaren ahalmena indartu zuen.

polisakarido

iz. Kim. Monosakarido kate luzez osaturiko karbohidratoa, oso pisu molekular handia izaten duena. Naturan dauden polisakarido garrantzitsuenetariko bi zelulosa eta almidoia dira.

polisemia

iz. Hitz edo adierazle batek adiera bat baino gehiago izatea. Sinonimia eta polisemia.

polisemiko

adj. Hitz edo morfema batez mintzatuz, esanahi bat baino gehiago dituena. Hiztegietan sarrera bakarra dute hitz polisemikoek; sarrera bereiziak, hitz homonimoek.

Oharra: azken eguneraketa 2020-01-14

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper