0

zelulosa

iz. Glukosaren polimeroa, gai gotorra eta zuria, uretan eta alkoholetan urtzen ez dena, landareen zelulen mintzaren osagai nagusia. Lagun zahar baten bidez ikasi zuen zelulosa nola egin litekeen lastotik.

zemai

iz. Mehatxua.

zemai egin g.g.er. Mehatxu egin. Ik. zemaitu. Ibili nahi ez zuen mandoari ukabilaz zemai eginez esaten zion: (...).

zemaika

adb. Mehatxuka. Zemaika galdetu zidan. Etengabeko eztabaidetan, elkarri zemaika.

zemaitu, zemai/zemaitu, zemaitzen

du ad. Mehatxatu. Ik. zemai egin. Norbait gaitzen batekin zemaitzen duzunean. Zemaitzen nau jabetuko dela nire gauzez.

zemaitzaile

adj. Zemaitzen duena. Ik. mehatxatzaile. Ekaitza etorri zen beltza, zemaitzailea. Erasoaren aurpegi zemaitzailea. || (-en atzizkiaren eskuinean, artikulurik eta kasu markarik gabe). O, zer samina norberak maite duen umea otso bihurturik ikusi beharra, sorterri, adiskide eta gurasoen zemaitzaile!

zemendi

iz. Bizk. Azaroa.

zementita

iz. Metal. Burdin karburoa (Fe3C). Iraotzeko tratamendu termikoak zementita-partikulen tamaina zehazten du.

zementu

iz. Hauts tankerako gaia, urarekin nahasirik, airean berez gogortzen den ore biguna eratzen duena. Ik. porlan. Portland zementua. Zementu zakua.

zen

iz. Erl. Budismoaren adarra, meditazioari garrantzi handia ematen diona. Zen meditazio saioetara joaten da.

zena

(Mugatua). Hildako bat aipatzen denean erabiltzen den aposizioa. Gure aita zenak esaten zuenez. Errexil zenari. || pl. Ene bi anaia zenek erran zutena.

zenbait

1 zenbtz. Batzuk. (Dagokion izenaren ezkerrean doa batez ere, eta izena artikulurik gabe; aditzarekiko komunztadura singularrean nahiz, maizago, pluralean egiten da). Ik. hainbat 2. Amets zuri-gorri horrek baditu, haatik, zenbait alde txar. Zenbait gauza ez omen ditu ikusteko atsegin. Hitz zenbait, erdarazkoak izanik ere, utzi dira ukitu gabe. Gehiegikeriak osasungarri izan daitezke zenbait aldetatik. Duela zenbait urte. Oraingo zenbait gizoni Jainkoaren eskua ageri ez zaionez gero. Ez baita aski zenbait axaleko forma aldatzea. Axaleko zenbait bereizkuntza baztertuz gero. Hartu ditugun zenbait erabakiren alde txarrak. Euskal artikulutxo batzuk beste zenbait erdarazkorekin.

2 (Izenordain gisa). Herria bihotz muinetan daramaten horietako zenbait. Horietarik zenbait aizkorekin ziren. Badira zenbait, lapurrerian bizi direnak. Hemen erranen du zenbaitek: (...). Baina, halere, adiskide zaharretatik zenbaitek gaizki hartu zuten haren esana. Elizgizonak bakarrik ote dira Eliza ala elizgizonak eta beste zenbait? Ez nintzen zenbaitek hain gogoko duen norgehiagokan sartu. Orainago, jendea zenbaitek nahi genuen baino presakago hasi da ibiltzen. Lehen alai eta harro bezain kopetilun eta ukakor agertzen hasi zaizkigu zenbait, eta zenbait horiek ugaritzea besterik ez dute egiten gure artean. Berdintsu zaiolako zenbaiti. Gogor hartu nituen, gogorregi zenbaiten ustez.

eta zenbait (Zenbaki baten eskuinean). Kopuru batetik gorakoa, ezagutzen ez dena edo aipatu nahi ez dena, adierazteko erabiltzen den esapidea. Gure artean izan da, hogei eta zenbait urtez. Ehun eta zenbait langile.

zenbaitetan adb. Zenbait aldiz. Zenbait aldiz onerako, zenbaitetan kalterako.

zenbaitxo

zenbtz. Adkor. Zenbait. Guk elkarrekin pasatu ditugu bertsotan zenbaitxo urte. Berrizale ez diren zenbaitxoren lanak.

zenbaitzuk

zenbtz. Zenbait. (Izen batekin doanean, haren eskuinean jartzen da). Egun zenbaitzuk elkarrekin atsegin handian igaro zituztela. Zenbaitzuek diotenez.

zenbakaitz

1 adj. Ezin zenbatuzkoa. Kopuru zenbakaitza.

2 adj. Hizkl. Izenez mintzatuz, zenbatzaile zehaztu batekin ezin ager daitekeena. Izen zenbakaitz asko neurtu egiten dira, neurgarriak dira.

zenbakarri

1 adj. Kontagaia, zenbatzen ahal dena.

2 adj. Hizkl. Izenez mintzatuz, zenbatzaile batekin ager daitekeena. Hizkuntza batean zenbakaitza den izena zenbakarria izan daiteke beste batean.

zenbakera

iz. Zenbatzeko era, zenbaki guztiak hitz eta ikur gutxiren bidez, hitzez eta idatziz, agertzeko era. Ik. zenbakikuntza. Erromatarren zenbakera. Zenbakera hamartarra. Zenbakera sistemak.

zenbaketa

iz. Zenbatzea. Silaba-zenbaketa neurtitzetan.

zenbaki

1 iz. Multzo batek dauzkan unitateen adierazpena; adierazpen horri dagokion ikurra. Zenbaki arruntak, osoak, arrazionalak eta irrazionalak. 3 zenbakia. Zenbaki baten logaritmoa. Zenbaki bakoitiak eta bikoitiak. Zenbaki teoria. Zenbaki handien legea.

2 iz. Zenbaki baten ikurra, zerbaiti, kideko gauzen artetik ezaugarritzeko edo sail batean kokatzeko, egokitzen zaiona. Telefono zenbakia. Aulki baten zenbakia autobus batean. Liburu baten orrialdeen zenbakiak. Aztertu ditudan liburuei, bakoitzari zenbaki bat eman diet.

3 iz. Aldizkarietan, hurrenez hurreneko segida batean dagokion zenbakiarekin markatutako alea. Euskera-ren azken zenbakiaren 115. orrialdean. Hurrengo zenbaki batean atera zuen erantzuna. Kuliska Sorta, 9-10. zenbakia.

zenbaki atomiko Kim. Nukleoaren protoi kopuruarekin bat datorren zenbakia. Ik. atomo zenbaki. Hidrogenoaren zenbaki atomikoa 1 da, protoi bakarra duelako.

zenbakidun

adj. Zenbakia edo zenbakiak dituena. Taula zenbakiduna. Mugarri zenbakidunak arin igarotzen dira zure begien aurretik.

zenbakikuntza

iz. Zenbakera. Zenbakikuntza hamartarra.

zenbakitu, zenbaki/zenbakitu, zenbakitzen

1 du ad. Zenbakia ipini. Azala eta kontrazala inprentaz egin zituen eta ale guztiak txukun zenbakitu.

2 (Partizipio burutua izenondo gisa). Orri zenbakitu batzuk eman zizkidaten. Txartel zenbakitu bat.

zenbakitzaile

iz. Mat. Zatikietan, marraren gainean idazten den zenbakia. Ik. zatitzaile 2. 3/4 zatikian, zenbakitzailea 3 da.

zenbakizko

adj. Zenbakiz osatua, zenbaki bidez adierazia. Modu horretan, zenbakizko kalkuluak erraztu egin daitezke. Zenbakizko teklatua.

zenbana

1 banatz. (Galdetzailea). Zenbat bakoitzak? Zenbat bakoitzari? Soinu zahar bakoitzak zenbat zati eta zenbana konpasekoak dituen.

2 banatz. Zenbatean. Gure etxean ardoa salgai, ez baitakit zenbana; zenbana dagoen jakiteko, edan dezagun pinta bana. Zenbana saltzen duzu dozena sardina?

zenbanahi

Ik. zenbat-nahi.

zenbat

1 zenbtz. (Galdetzailea). Zer kopuru? (Dagokion izenaren ezkerrean doa; izen sintagma, mugagabean). Zenbat ogi dituzue? Zenbat euskaldun zarete Nafarroa Garaian? Zenbat hitzekoa izango da gutxi gorabehera? Noiz, non, eta zenbat aldiz? Eta, hik, zenbat zor duk? Venezuelara jo du oraingoan; ez dakit zenbat denbora eman duen han.

2 zenbtz. (Harridura-esaldietan edo kidekoetan, kopuruaren handia adierazteko). Ordutik hona, zenbat eta zer-nolako liburuak agertu diren euskaraz! Zenbat kalte egiten duen alferkeriak! Zenbat haur gaixo ote daude linboan! Neronek dakit zenbat bider egin dudan huts, hartu nuen bidean. Zekiena adierazteko, berriz, zenbat gogoeta sakon, zenbat hitz zorrotz, zenbat aukerako etsenplu! Beraz, zenbat eta zenbat hilotz, zutik zebiltzanetan! || (ez partikularekin). Orduko ohiturei buruz, ordea, zenbat argi ez digute ematen bere neurtitzek! Zenbat neke eta tristuraren artean ez dut neure burua ipini! Zenbat holako ez du egin eskuin eta ezker!

3 (Izena ezabaturik). Hitz bat euskarazkoa da, euskaldunek erabili eta erabiltzen badute; zenbatek, zenbatetan eta zenbateraino, ordea, erabili? Garbiro aitortu behar da zer mandamenturen kontra bekatu egiteko bidea eman den eta zenbati eman zaien bide hau. Zenbat dira Jainkoaren aginduak? Zenbaten zorra daukazu?

4 (Aditz baten osagarri). Zer kopurutan. Balekite ongi zenbat maite ditugun! Gutxik baizik ez daki zenbat baliatu diren lan horrezaz Duvoisin eta Harriet.

zenbatean adb. (Galdetzailea). Zer preziotan? Zenbatean erosi duzu? Gurina zenbatean dago gaur? Zenbatean saltzen dituzu?

zenbateko adj. (Galdetzailea). Zer neurritakoa, zer kopurutakoa? Ik. zenbaterainoko. Zenbateko nahigabea hartuko zuen. Zenbateko alogera irabaziko zuten berbatuta joaten ziren. Ohartu ziren zenbatekoa den mekanikaren indarra.

zenbatenaz... hainbatenaz... (Dagokion aditzak bait- edo -(e)n menderagailua hartzen du). Zenbatenaz apalago baitatza ezarria, hainbatenaz bortitzago da zimendu berria. Lintzura lintzuraren hurren, eta zenbatenaz ere lehiatzen zaren oinak lehorrean landatu beharrez, hainbatenaz murgiltzenago zara lokazpean. || Zenbatenaz gosea handiago, hainbatenaz janaria gozoago.

zenbateraino (Galdetzailea). Zer neurritaraino? Zenbateraino jabetu zen hizkuntzaz itzulpenek ematen digute aditzera. Ez dakizu ondo zenbateraino den negargarria.

zenbaterainoko adj. (Galdetzailea). Zer neurritarainokoa? Ik. zenbateko. Zenbaterainoko indarra duen haizeak. Badakizu zenbaterainokoak izan diren gosete eta eritasunek hemen egin dituzten kalteak.

zenbat ere (Perpaus txertatu baten hasieran, dagokion aditzak bait- hartzen duela). Zenbat ere baitzarete, aseko zaituztet: zareten beste zaretela, aseko zaituztet. Ezen zenbat ere liburu izkiriatzen baitituzte, haietarik gehienak dakuskigu izkiriatzen dituztela, zeinek bere herriko hizkuntzan.

zenbat ere ...-ago (Dagokion aditzak bait- edo -(e)n menderagailua hartzen duela, -ago atzizkia hartzen duen beste esaldi batekin korrelazioan). Eta zenbat ere ausarkiago aurreratzen garen, hainbat gogorragoa izango da hurrengoen oldarra atzeraka. Nik, uste dut, eta zenbat ere gehiago irakurtzen dudan, are sendoago uste dut (...). || (Dagokion aditza ezabaturik). Erdara izan ohi dugunez jakite bide, zenbat ere ez-ikasiago, hainbat ere euskaldun jatorrago. Zenbat ere biziago herria, orduan eta biziago gizaldien arteko etsaitasuna.

zenbat eta ...-ago (Dagokion aditza partizipio burutuan edo -(e)n menderagailua hartzen duela, -ago atzizkia hartzen duen beste esaldi batekin korrelazioan). Zenbat eta aurrerago zoazen bekatuan, hainbat eta handiagoa izango da obra onak egiteko nagitasuna. Eta zenbat eta jaiera handiagoarekin ematen duen limosna, hainbat ugariagoa izango da barkazioa. Zenbat eta gehiago saldu, gehiago irabazi. Hizkeraz kanpora ere, zenbat eta argiroago mintzatu, hobe. || (Dagokion aditza ezabaturik). Zenbat eta sendoago ekandua, hainbat eta gaitzago bera kentzea. Aspaldixko ikasi genuen jende horiek zenbat eta bakezaleago, orduan eta beldurgarriago izaten direla. Urrea zenbat eta astunago, baliotsuago.

zenbatetan (Galdetzailea). Zenbat aldiz? Igandean behar dugu pentsatu zenbatetan egin dugun aste hartan bekatu.

zenbatez (-ago-rekin). Ikusirik zure kulpa zenbatez handiago den. Zenbatez hobea izango zen guztiok pozik eta ondo bizitzea.

zenbat... hainbat... (Korrelazio esaldiak eratuz, atal biek -ago atzizkia hartzen dutela). Gau erdiraino predikatu zien; eta zenbat entzunago, hainbat zaleago eta entzun-nahiago. Zenbat gehiago esan, hainbat haren indarra gorago igotzen da.

zenbateko

iz. Kopurua. Eskatu dio lan baterako diru zati on bat, baina zenbatekorik agertu gabe. Eskualde bakoitzak erabakiko du isunaren zenbatekoa.

zenbatespen

iz. Zenbatestea. Telebistaren antolamenduan funtsezkoa da kostuen zenbatespen eta kontabilitate zehatza.

zenbatetsi, zenbatets, zenbatesten

1 du ad. Balioetsi, zerbaiten balioa zehaztu. Ondasunak ezin direnean itzuli, zenbatetsi egingo dira dohaintza-unean zuten balioaren arabera.

2 du ad. Kalkulatu. Zenbatetsi zenbat denbora beharko den gelako tenperatura 70 °F-ra iristeko.

zenbatezin

adj. Zenbakaitza.

zenbatgarren

ord. (Galdetzailea). Sail edo segida batean, zein tokitan? Jaio zirenetik zenbatgarren urtean? 1639. urtean, abenduan zenbatgarren egunean izango den ilargi betea. Konta ezazu egun hura hilabetearen zenbatgarrena den.

zenbat-gura

zenbtz. Zenbat-nahi. Solomo eta pernil, daude zenbat-gura; lukainkak, ama zaharrak eginak gustura.

zenbat-nahi, zenbanahi

1 zenbtz. Nahi adina, asko. Esan die zenbat-nahi diru, bi bati jokatuko diela. Errusiako baserritarrek garia zenbanahi. Eskatzen duzuna ordainduko dizut, zenbat-nahi.

2 (Perpaus txertatu baten hasieran, dagokion aditzak -(e)n menderagailua hartzen duela). Nornahi eta zenbat-nahi izan daitezen, ez dira asko izanen: direnak direla eta zenbat-nahi direla, ez dira asko izanen.

zenbatsu

zenbtz. (Galdetzailea). Zenbat, gutxi gorabehera? Zenbatsu urte ditu? Badakit zenbatsu balio dugun guk. Haur horietan zenbatsuk ezagutzen dituzte euskaraz urteko hamabi hilabeteak?

zenbatu, zenbat/zenbatu, zenbatzen

du ad. Multzo bateko osagaien kopurua mugatu edo zehaztu, zenbaki arrunten segidaren arabera adieraziz joanez. Ik. kontatu 2. Banan-banan zenbatu. Kortara sartzerakoan zenbatu zituen ardiak. Ezin mugatu eta zenbatu litezke liburu onek zeruko bide artezera ekarri dituzten bekatariak. Zuen buruko ile guztiak ere zenbatuak daude.

zenbatzaile

1 iz. Zenbatzen duen pertsona edo gauza.

2 iz. Hizkl. Izen sintagmaren determinatzaile mota, haren zenbatekoa adierazten duena. Zenbatzaile zehaztuak dira bost, hamar eta zortzi, eta zehaztugabeak hainbat eta zenbait. bat zenbatzailea beti izen sintagmaren eskuinean kokatzen da.

zenbatze

iz. Multzo bateko osagaien kopurua mugatzea edo zehaztea, zenbaki arrunten segidaren arabera adieraziz joanez. Sirian egin zen lehenbiziko jende zenbatze hori.

zenbera

iz. Gazur egosiaren hondarra.

zendea

iz. Iruñerrian, zenbait herrik osatzen duten udalerria. Larraun, Sakana, Iruñerriko mendebaldeko Itza zendea, Imotz eta Basaburua Irurtzunen eraginpean bizi izan dira.

zendu

da ad. Pertsonez mintzatuz, hil. (Partizipio burutuetan bakarrik erabiltzen da). Lau urte badu zendu zela. Aspaldi zendua da. Apur baten buruko, zendua izanen naizela. Gure herriko apaiz zendu berriari. Euskaltzain zenduen oroitzapenetan.

zenit

iz. Zeru esferako puntua, behatzailearen egongunetiko goranzko zutari dagokiona. Ostertzetik gertu ikusten diren astroen uhinek atmosfera zati handiagoa zeharkatu behar dute zenitean ikusten direnenek baino.

zenozoiko

1 adj./iz. (Izena denean, Z larriz). Geol. Fanerozoikoa banatzen den erez mintzatuz, hirugarrena, duela 65 milioi urte ingurutik gaur egun arte hedatzen dena. Ik. Era Tertziario. Alpeak Mesozoikoan eta Zenozoikoan gertatutako mugimendu tektoniko batzuen ondorioz sortu ziren.

2 adj. Geol. Zenozoikokoa, Zenozoikoari dagokiona. Lurralde zenozoikoak.

zentabo

iz. Heg. g.er. Ehunena, zentimoa.

zentauro

iz. Greziako mitologiako izakia, erdi gizon erdi zaldi dena. Satiro, fauno eta zentauroei buruzko antzinako istorioak.

zentiarea

iz. Arearen ehunena, metro koadroaren baliokide dena.

zentigradu

1 adj. Eskalez mintzatuz, ehun zati edo gradutan banatua dena. Ik. Celsius eskala. Eskala zentigradua duen termometroa.

2 adj. Graduez mintzatuz, eskala zentigraduari dagokiona. Ia 40 gradu zentigraduko bero saparekin.

zentigramo

iz. Gramoaren ehunena (cg).

zentilitro

iz. Litroaren ehunena (cl).

zentimetro

iz. Metroaren ehunena (cm). Bigarren hormaren inguruan aurkituriko pitzadura 20 zentimetro luze zen. Zazpi metro eta laurogei zentimetro ditu lodian, eta ehun eta hamaika luzean. Zulo bakoitzak 30 zentimetrotik 40 zentimetrora behar ditu zabal. Buztinez eginarazi ditut 18 bat zentimetroko irudiak. Zentimetro koadroa (cm2), zentimetro kuboa (cm3).

zentimo

iz. Heg. Diru unitate baten ehunena. Paper bakoitza hamar zentimo, nahi dituenak erosi. Bost zentimoren karameluak. Hamarna zentimoko bi ogi. Eman zioten bi zentimoko bat.

zentinela

iz. Zah. Begiralea, toki bat zaintzen duen soldadua.

zentipoise

iz. Fis. Poisearen ehunena (cP).

zentoi

iz. g.g.er. Erraldoia. Zentoi izugarri bat, Goliat zeritzana.

zentral1

1 adj. Zentroari dagokiona, erdigunean dagoena. Simetria zentrala: zentroarekiko simetria.

2 adj. Barruti edo eremu guztian eragina edo eskua duena. Administrazio zentrala. Europako Banku Zentrala.

zentral2

iz. Indarretxea. Frantziako zentral nuklearren inguruko txosten bat argitaratu zuen. Zentral eolikoen aurkako martxa bat ere egin genuen.

zentralismo

iz. Sistema politiko edo administratiboa, gobernu edo administrazio funtzio guztiak gune bakar batean biltzearen aldekoa dena. Frantziar zentralismoak ez ditu inoiz aintzat hartu Frantzian dauden beste hizkuntzak.

zentralista

adj./iz. Zentralismoari dagokiona; zentralismoaren aldekoa.

zentralitate

iz. Zentraltasuna. Denekin hitz egiteko eta akordioak egiteko prestasuna nabarmendu zuen zentralitate hori aldarrikatzeko.

zentralizatu, zentraliza, zentralizatzen

1 du ad. Toki berean bildu, gidaritza bakarrera bideratu. Zerbitzuak zentralizatu. Liburutegia zentralizatzeko.

2 du ad. Politikan eta administrazioan, aginte eta eskumen guztiak gune bakar batean bildu. Putin-i boterea zentralizatzea eta prentsa askatasuna murriztea leporatu zioten.

3 (Partizipio burutua izenondo gisa). Estatu zentralizatuak eta estatu federalak.

zentralizatzaile

adj. Zentralizatzen duena. Gobernu era zentralizatzailea.

zentralizatze

iz. Toki berean biltzea, gidaritza bakarrera bideratzea. Zentralizatze prozesu batean.

zentralizazio

iz. Zentralizatzea. Boterearen zentralizazioak arazo larriak sortu ditu toki askotan, batez ere, herri txikietan.

zentraltasun

iz. Zentrala denaren, erdigunean dagoenaren nolakotasuna. Ik. zentralitate. Elizaren zentraltasuna begi bistakoa da, kristautasuna kulturaren zentroan baitzegoen orain dela gutxi arte.

zentratu, zentra, zentratzen

1 da/du ad. Zerbait erdian jarri. Izenburuak, gehienetan, zentratuta egoten dira.

2 da/du ad. Zerbaiten bi atal zentrokide diren eran jarri. Erreminta piezarekin behar den bezala zentratu behar da.

3 da/du ad. Arreta bereziki adierazten den gauzan jarri, nagusiki langintza jakin batean jardun. Kazetaritza lanak utzi nituenetik, bi gauzatan zentratu naiz: bertsoetan eta idazten. Antonio Serrano epaileak osasun publikoaren aurkako ustezko delitu batean zentratu zuen ikerketa. Onena ikasketetan zentratzea zela iruditu zitzaidan.

zentrifugatu, zentrifuga, zentrifugatzen

1 du ad. Masa bat edo likido bat, abiadura handiz biraraziz, indar zentrifugoaren eraginpean jarri, haren atal edo osagaiak bereiz daitezen. Odola zentrifugatu egiten dute, osagaiak banandu eta plasma lortzeko.

2 du ad. Garbigailuan arropari ura kendu, abiadura handiz biraraziz. Bizilagunaren garbigailua zentrifugatzen hasi da.

zentrifugo

1 adj. Indarrez mintzatuz, zerbait biratzen ari den ardatzetik aldenarazten duena. Ik. zentripetu. Espazioan ere indar zentrifugoekin eta grabitatearekin zerikusia duten mugimenduak gertatzen dira. Abiaduraren eta azelerazio zentrifugoaren arteko zatidura.

2 adj. Tresnez mintzatuz, indar zentrifugoa baliatzen duena. Aire freskoa haizagailu zentrifugoen bidez injektatzen da gelan.

zentripetu

adj. Indarrez mintzatuz, zerbait biratzen ari den ardatzaren alderantz erakartzen duena. Ik. zentrifugo. Higidura zirkularra duen objektu baten indar zentripetua honela kalkula liteke: (...).

zentrista

adj./iz. Pol. Politikan, zentrokoa dena, ideologiaz eskuinaren eta ezkerraren artean dagoena. UDF alderdi zentristak ordezkari bakarra du. Liberalak eta zentristak berriz adiskidetzeko asmoz joan zen Merkel kongresura.

zentro

1 iz. Erdigunea, erdia. Lurrak duen lekurik behereenean, zentroaren aldean.

2 iz. Politikan, ideologiaz eskuinaren eta ezkerraren artean dagoen jarrera. Kadima zentroko alderdiak garaipena lortu zuen Israelen iragan martxoaren 28ko hauteskundeetan. Zentro-ezkerreko eta zentro-eskuineko alderdiak.

3 iz. Mat. Zirkulu baten edo esfera baten barneko puntua, zirkunferentziako edo esferaren gainazaleko puntu guztietatik distantzia berera dagoena. Zirkuluaren zentroa ez dago markatua.

4 iz. Mota jakin bateko ekintza edo jarduerak biltzen dituen gunea. Ez dugu, esateko moduan, goi mailako ikerketa zentrorik izan Euskal Herrian. Donostiako meteorologia zentroa.

zentrokide

adj. Zentro bera duena. Bi zirkunferentzia zentrokide. Hodi zentrokideak.

zentsore

iz. Argitalpenen eta emankizunen zentsura egiten duen enplegatu publikoa. Zentsoreek ez dute obraren estreinaldia debekatzeko moduko hutsik aurkitu libretoan.

zentsu

iz. Errolda.

zentsura

iz. Argitalpenen eta emankizunen azterketa ofiziala, argitara eman aurretik, politikaren edo moralaren aldetik aitzakiarik duten ikusteko egiten dena; azterketa hori egiten duen erakundea. Zentsurak debekatua. Liburu txiki antzean aterako dut, zentsurari ihes egiteko.

zentsuratu, zentsura/zentsuratu, zentsuratzen

du ad. Zentsurak debekatu edo inausi. 1967an, Irlandako Irrati Nazionalak kanta zentsuratu zuen; horrek arrakasta handiagoa ekarri zion.

zentzabide

iz. Zentzatzeko bidea; norbaiti bere jokabidea hobetzeko egiten zaion agiraka edo ematen zaion zigorra. Iraun ezazue zentzabidean eta obedientzia santuan. Nire zentzabiderako jotzen ninduten eskolan. Prestago beti aholkua eta zentzabidea hartzeko emateko baino.

zentzagarri

1 adj./iz. Zentzarazten duena. Udalak isun eder eta zentzagarria ezarri die. Bazuen horrelako zentzagarri baten beharra.

2 (-en atzizkiaren eskuinean, artikulu eta kasu markarik gabe). Aterako da besteren bat, oraingo kritikari txar hauen zentzagarri.

zentzakaitz

adj. Zentzatzen zail dena. Ez nuen uste hain zentzakaitza izan zitekeela gizona.

zentzaldi

iz. Norbaiti, zentzatzeko egiten zaion agiraka edo ematen zaion zigorra. Harrituta nengoen, hain zentzaldi arinaren aurrean.

zentzarazi, zentzaraz, zentzarazten

du ad. Zentzatzera behartu. Eritasunak jendea zentzarazten du. Zentzarazteko, agintariek zigorkatzen dituztenak.

zentzarazle

adj./iz. Zentzarazten duena. Ik. zentzatzaile.

zentzarazpen

iz. Zentzaldia.

zentzatu, zentza, zentzatzen

1 da/du ad. Zentzudun bihurtu. Diruak ahitzen zaizkionean zentzatu beharko du. Ezkondu gurarekin itsutua dagoena nekez zentzatuko da beste askori gertatuarekin. Zentzatu nintzen besteren gainean. Utz ditzagun zorakeriak, zentzatzeko ordua badugu eta.

2 da/du ad. Bide onera ekarri edo etorri. Ik. zentzarazi. Fedea galdu nahi duenari, zentzatu nahi ez badu, heriotza opa izatea ez da bekatu. Eta ez ziren zentzatu, uholdea etorri eta guztiak atzitu zituen arte.

zentzatzaile

adj./iz. Zentzatzen duena. Jainkoa zentzatzailea da eta berebat urrikaltsua.

zentzatze

iz. Zentzudun bihurtzea; bide onera ekartzea edo etortzea. Zentzatze hartan zeure zentzutik ilkitzen bazara.

zentzordatu, zentzorda, zentzordatzen

da/du ad. Batez ere Zub. Nahasi, asaldatu. Zertako Birjina Saindua zentzordatu zen Aingerua ikustean?

zentzu

1 iz. Ongia eta gaizkia bereizteko ahalmena; bereziki, zuzen, zuhur edo egoki aritzen denaren, arinkeriarik gabe jarduten duenaren nolakotasuna. Nik ez dut uste euskaltzaletasuna eta zentzua elkarren etsai direnik. Zentzu gutxikoak edo Jaunaren beldur gutxikoak direnak. Zentzua du, buztana bezain laburra. Hobe izango dugu buruaz eta zentzuaz baliatu. Bere zentzuan zegoen. Zeure zentzutik ilkitzen bazara. Han dut utziko mundua, galtzen ez badut zentzua. Botilaren zolan zentzua ahantzirik. Zentzua pixka bat nahasten hasia zitzaion. Jendearen zentzua ahulduz doala. Ez dut nik uste, eta ezin dezake zentzuz jantzitako gizonek uste izan, euskalduna sortzez, izaeraz, beste inor baino gogo-meharragoa denik. Hemen indartsuak, zentzuz dihardutenak gertatuko dira garaitzaile. Zentzuz jokatu.

2 iz. Izateko arrazoia. Ba al du zentzurik, garraio publikoa izanda, jende guztiak hirian automobila erabiltzeak?

3 iz. Ideiez eta kidekoez mintzatuz, koherentzia, funtsa. Zure hitzek ez dute zentzurik.

4 iz. Esanahia. Ik. adiera. Katolikoek behintzat beste zentzu bat ezartzen diote Kristoren hitz horri. Gaizki hartu zuen Larramendik hitzaren zentzua.

5 iz. Konortea. Zentzu gabe erori zen.

zentzuzko 1 adj. Zentzuz jokatzen duena. Emakume zintzo eta zentzuzkoa.

2 adj. Arrazoizkoa. Agintariei erakutsi behar diegu gure eskaerak bidezkoak eta zentzuzkoak direla.

zentzudun

adj. Zentzua duena, zentzuzkoa, zentzuz jokatzen duena. Madariaga zentzuduna Baroja buruarinaren bideetara labaindu zaigu. Valle-Inclán, ordea, zentzudunago agertzen zaigu bere eroan gaurko gazte zoroak baino.

zentzugabe

adj. Zentzurik ez duena; zentzurik gabe jokatzen duena. Mutil zentzugabea. Edozein haur zentzugabek ere egin dezakeen gauza. Zenbaiten jokabide zentzugabea dela medio sortu dela bitasuna batasunaren truk. Uste eta itxaropen zentzugabea. A, eroa, zentzugabea, zer mintzo haiz? Dohakabe zentzugabea!

zentzugabeko adj. Zentzugabea. Zentzugabeko animalien eran.

zentzugabekeria

iz. Zentzugabea denaren nolakotasuna, gaitzesgarritzat hartua; zentzugabeari dagokion egite gaitzesgarria. Ik. burugabekeria; zorakeria; erokeria. Eta hala ere nahiago duzu munduaren zentzugabekeria. Gerraren zentzugabekeria argi baino argiroago erakusteko. Aizkora latinetik datorrelako ustea niri ez zait iruditzen batere zentzugabekeria. Ez da gure artean maila honetaraino igo zentzugabekeria. Gaiztoa bazen ere, aditurik Jaunaren hitza, ezagutu zuen bere zentzugabekeria. Zentzugabekeriak esaten.

zentzugabeki

adb. Burugabeki, zentzurik gabe.

zentzugabetasun

iz. Zentzurik eza. Ik. zentzugabekeria. Zentzugabetasuna agerikoago izan dadin, bata bestearen ondoan ematen ditu Linazasorok jokaera absurdoaren adierazgarriak pasarte honetan.

zentzugabetu, zentzugabe/zentzugabetu, zentzugabetzen

da/du ad. Zentzua galdu, zentzugabe bihurtu.

zentzukide

adj./iz. Hitzez-eta mintzatuz, zentzu edo adiera berekoa. Ik. sinonimo.

zentzumen

iz. Sentipen mota jakin bat hartako den organo baten bidez hartzeko ahalmena. Gorputzaren zentzumenak. Ikusmena, entzumena, eta gainerako zentzumenak. Giza zentzumenek hauteman ezin dezaketena. Entzuna nuen, udazkenak hiru zentzumen ernarazten dituela: ikusmena, entzumena eta usaimena.

zentzun

iz. Bizk. Zentzua.

zentzunbako

adj. Bizk. Zentzugabea.

zentzutasun

iz. Zentzua.

zeozer

izord. Heg. Zer edo zer. Zeozer aditu dugu, bai. Pentsatu al duzu zeozer? Beti zeozeren falta badago.

zepa

iz. Metalen meak urtzean, harrikatza erretzean edo metalak araztean gertatzen den hondakin gotorra. Bidea zepa apur batez gogortu.

zepelin

iz. Aireontzi handia eta zurruna, von Zeppelin alemaniar kondeak asmatua. Zepelinak bonbaz beteak goiko hodeien artean.

Oharra: azken eguneraketa 2020-07-08

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper