Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=zola 4 sarreratan aurkitu da.

zola1

1 iz. Ipar. Hondoa. Ezar ezazu tipula eltze baten zolan. Ikusi du, halaber, leize haren zolan herensuge izugarri bat. Infernuko zolan ehortzia izatea merezitu dudana! Urak eder eta garbi, harea zolan ageri. Itsas zola. Botilaren zolan zentzua ahantzirik. Zeru zola bezain urdin.

2 iz. Irud. Ipar. Behatze hark jo dio bihotzaren zola. Badituzue euskaldunek zuen itzalak, baina zola ona duzue.

3 iz. Ipar. Lurra, zorua. Ik. zoladura. Paretak eta zola. Sukaldeko zola berritzera. Zola guztia tronadura ederrez apaindua. Eliza zola, dena istila zen. Zola ez dute karrikek arras ordoki.

4 iz. Ipar. Zorua, oinetakoen azpia.

5 iz. Ipar. Behealdea; oinarria. Mendi baten zolan. Mendi zolan Beherobi, gorago nonbait Egurgi. Lazkaon dago, Aralar zolan. Beren izena paper baten zolan ezarri zuten. Gure salbamenduaren zola.

zola erdi, zola-erdi Zoru erdia.

zola2 iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, zola-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. mihi-arrain].

erreka

1 iz. Etorri txikiko ur-lasterra. Ik. ibai. Ubiaga eta Anziain errekak. Arnegiko errekan. Erreka aldeko zuhaitzak. Gipuzkoako erreka bazterretan. Errekak eta ibaiak. Zuzenean itsasora doan erreka. Erreka garbiak. Goroldio lizuna erreka agorretan. Ez edan errekan, ahal baduk iturrian.

2 iz. Erretena, lubakia. Gatza lurpean dagoen lekuetan, egiten dituzte zuloak eta eramaten dute erreka bat urez betetzeko. Lats agortu baten errekan.

3 iz. Arroa, sakana. Erreka zola.

4 iz. Arrakala, ildoa. Ileko erreka.

erreka jo Erabat hondatua gertatu, porrot egin. Anitz galtzen duenak erreka jotzen du. Bere asmoek erreka jo zuten. Kargudunen izenak gorengo mailaraino igo daitezke batzuetan eta erreka zeharo jo dezakete hurrengoan.

errekan (egon, ezarri, gelditu, izan eta kideko aditzekin). Porrot eginda, erreka joa. (Iparraldean maiz peko errekan esapidean erabiltzen da). Artzain txarrak ezarriko du laster artaldea errekan. Gizon hiltzaile zikina!, hiregatik gaituk denak errekan.

errekara (jausi, joan, ari, egin, eraman eta kideko aditzekin). Hondamendira. (Iparraldean maiz peko errekara esapidean erabiltzen da). Horrela ez goaz inora; errekara goaz, hobeki esan.

errekatik atera Hondamenditik atera. Seigarren mendean beneditarrek atera baitzuten errekatik Europa guztia.

erreka txori, erreka-txori Buztanikara.

erreka zintzur, erreka-zintzur Naf. Erreka baten bidea estutzen den gunea.

erreka zola, erreka-zola Arro baten hondoa. Bertze aldean den erreka-zolara jaitsi baino lehen.

erreka zulo, erreka-zulo 1 Arro estua. Jo zuen bideetan zehar erreka-zulo eta haitzarte soiletara.

2 Errekaren hondoa. Erreka-zuloren batean hordirik, asko bezala, ito dadin beldurrez.

oin1

1 iz. Gizakiaren zangoaren beheko zatia, hura zutik dagoenean lurra ukitzen duena. Ik. hanka; zango. Eskuak eta oinak. Eskuineko oina. Oina okerra daukana beti dabil herrenka. Oinak loturik zituelako. Oin hotsak entzun. Oin aztarnak (Ik. oinatz). Oinen gainean ezin egon direla. Oin baten gainean bira eginez. Oin azpian darabilgun hautsa (Ik. oinazpi). Oinetan muin egin zion. Oinetako hautsa astindu. Zapatak jantzi berrian min egiten du, baina apur bat erabiliz gero, oinaren neurrira etortzen da. Luzaroan dabilela opa diogu, oin arinez abiatu den bidean. Irabaziak oinak arin (esr. zah.). || Mundu honetako ohoreak eta atseginak oinen azpian ezarririk.

2 iz. Hainbat animaliatan, hanka; hanka bukatzen den zatia. Ik. apo2. Untxiak aurreko eskutxo edo oin biak laburragoak ditu atzekoak baino. Erbiak oinetan ez du, ez, berunik.

3 iz. Hainbat gauzatan, lurra ukitzen duen zatia. Gurutzearen oinean zeudenak. Gernikako arbolaren oinean. Aldarearen oinean.

4 iz. Oinarria, euskarria. Oin makalak ditu uste horrek.

5 iz. pl. Ohe, hilobi eta kidekoetan, oinak jartzen diren aldea. Bata hobiaren burualdetik eta bestea oinetan eserita. Iruditu zaio ohearen oinetan dakusala Jesu Kristo.

6 iz. Argazki edo irudi baten azpian jartzen den testu laburra, irudian ikusten dena nolabait azaltzen duena. Argazki oinak honela zioen: "Frantzia, 1944".

7 iz. Orrialde baten beheko aldea. Orrialdearen oinean azaltzen dira hitz horiek beren esanahiekin.

8 iz. Metrika klasikoan, bertso lerroaren osagaia den eta hura neurtzeko erabiltzen den silaba multzoa. Antzinako metrikako oinak. Lau oineko bertso lerroa. Azkeneko oina silaba bakarduna da. Oin luzeak eta laburrak.

9 iz. Euskal bertsoetan, errima duen hitza, puntu bakoitzaren bukaeran doana.

10 iz. Luzera-neurri zaharra, 30 bat cm-ren baliokidea zena; Britainia Handiko eta Ameriketako Estatu Batuetako neurri sisteman erabiltzen den luzera-neurria, 30,48 cm-ren baliokidea dena. Ingalaterrako oinak 30,5 cm balio du, eta Frantziakoak 33 cm; Gaztelakoak, aldiz, 28 bat cm. Hura zen gizona, hura; zazpi oin eta erdi bai luze. Hamabost oin eta hamar ontza luze da. Lau oin igo zen ura.

oina eman Bidea eman. Ematen zaiola bekaturako oina, bidea edo laguntza.

oin arrasto, oin-arrasto Oinatza. San Antonioren ermita ondoan dagoen harri batek oin arrasto garbia ageri du. Jesu Kristo gure Jaunak bere oin arrastoekin santutu zuen lurrera.

oinez 1 adb. Oinak erabiliz. Oinez ibiltzen ahaztu zait. Bidez ibiltzea nahiz oinez, nahiz zaldiz, nahiz gurdiz. Etxera oinez joango gara. Oren bat behar da oinez oihana pasatzeko.

2 adb. Oinez ibiltzen. Oinez ikasi duen umetxoaren atzetik bere ama ibili ohi den antzera. Etxean zain, haurra noiz hasiko oinez.

oin hartu Oinarritu.

oin lepo, oin-lepo Oinbularra.

oin ohar, oin-ohar Orrialdearen behealdean ezartzen den oharra. Oin oharretan azalpenak idatzi ditu.

oin punta, oin-punta Oinaren punta. Oin puntak ukitu zizkion.

oin puntetan, oin-puntetan adb. Hanka-puntetan. Gizona oin puntetan atera zen gelatik.

oin sendagile, oin-sendagile Oinaren gaitzetan eta deformazioetan espezialista den sendagilea. Ik. podologo.

oin zapal Oinazpian arkurik edo gangarik ez duen oina.

oin zola, oin-zola Oinaren azpialdea, zutikako egoeran zein ibiltzerakoan lurra ukitzen duena. Ik. oinazpi. Gizon osoak zirelako, burutik oin zolarainoko gizonak.

Oharra: azken eguneraketa 2019-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper