Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=sortu 4 sarreratan aurkitu da.

sortu1, sor/sortu, sortzen

1 da/du ad. Izatea edo bizia hartu edo eman; artean ez zen zerbait egin. Ezerezetik sortu. Lurreko animaliak eta zeruko hegaztiak sortu ondoren. Arrotz guztiak ero sortu ote ditu Jainkoak, eta gu bakarrik zuhur? Masabiellen sortu den iturriko urak sendatu nau. Gariak ongi sortu dira. Berak sortu baitzuen hitz berri hura. Hara non sortu zaigun bat-batean idazle trebea ez ezik eleberrigile bat. Ezker-eskuinetik sortuko zaizkit maiseatzaileak. Horregatik da ona aizkora zorrotza, ebakitzeko sortua delarik, eta aizkora kamutsa, berriz, txarra. Aldizkari hau sortu zen urtean. Ez dut ordena berririk sortu, baina herritar batek sortu zuen Jesusen Lagundia. Non eta noiz sortu da xistera?

2 da/du ad. (Gauza abstraktuez-eta mintzatuz). Europaren kultura, berak sortutako nahiz besterengandik hartutako gaiez oratua. Jakintza Europan sortu zela pentsatzen dute. Linguistika ere sortu gabe zegoen artean. Hutsik gabeko prosa sortu nahi lukete. Oteizak, euskal antzearen bultzagarri, sortu dituen mito berri edo zaharberrituak. Beharra sortu ahala. Gazte nintzela sortu zitzaidan horrelako grina. Erremusina egiteaz eta handik sortzen den probetxuaz. Haserreak sortu ditu, baita kalte larriak egin ere. Istilu hori ez zen lehen aldiz Euskaltzaindian sortu. Eztabaida sortu zuena. Hor sortu zaizkit duda-mudak. Premia sortu berriei aurpegi emateko.

3 da/du ad. Amaren sabelean gorpuztu. Salomonek sortu zuen Booz; Boozek sortu zuen Obed, Rutgandik. Bekatu gabe sortua. Kristo gure jauna ez zelako sortu, ezta ere jaio, beste gizonak bezala. Sabelean sortu eta izango duzu seme bat.

4 da ad. Jaio, amaren sabeletik irten. Pierre Topet Etxahun koblakaria Barkoxeko Etxahunian sortu zen. Sortua 1567an, hila 1622an. Haur bat sortu berria. Gizon handi franko sortu da gure artean, aski eta gehiegi herri koxkor batentzat. Miresgarria besterik da: Lizardi bat sortu zen garaian sortzea. Erro bakar batetik sortua. Birjina Mariaganik sortu eta gurutzean enegatik hil zarena. Mundura sortu.

sortu2, sor/sortu, sortzen

1 da/du ad. Sor gelditu edo utzi, sentiberatasuna galdu edo kendu. Ik. sorgortu. Sudurrak kirats hartaz zenbait denboraz beteak erabiliz gero, sortzen dira. Badira itsasoak neguan hormatzen direnak; orduan, hango arrainak daude sortuak eta hilak bezala.

2 da/du ad. Hozmindu. Eskua sortuta daukat.

3 da/du ad. Gorputzeko zalutasuna galdu edo galarazi. Aspaldian jan eta lo egiten dut bakarrik eta zeharo sortuta nago.

4 da/du ad. Gortu.

eguzki

1 iz. Lurra argitzen eta berotzen duen argizagia; argizagi horren argia. (Astronomian E larriz idazten da). Ik. eki. Eguzki amandrea. Eguzki ederra dago. Eguzkiak argi egiten duen leku guztietatik etorriak. Eguzki-argitan etzanda. Ez direla gauza, ez euritik, ez eguzkitik, gizona gordetzeko. Eguzkiak jotzen ez duen lekuetan. Eguzkia ilunduko da. Eguzki kiskalgarria. Holako asko ez da gertatu eguzkiaren azpian. Eguzki egunetan.

2 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Eguzki izpiak ez ziren hiriko giro hotza berotzeko gai izan. Zuhaitzen artean eguzki errainu bat ikusi nuela iruditu zitzaidan. Eguzki orratz: eguzki izpi. 220 milioiko inbertsioa egingo dute eguzki energiaren alorrean. Albo batean genuen eguzki erloju zaharrari beha. Goizeko hamaiketan hasiko da eguzki eklipsea. Biziki eguzki sartze ederra izan dun gaur.

eguzkia atera 1 Eguna argitu. Goizean goiz, eguzkia atera orduko, hilobira joan ziren.

2 Eguzkia laino artetik atera. Atertu eta eguzkia atera zelako.

eguzkia etzan Eguzkia sartu. Mana niezaioke eguzki horri nehoiz ez dadila etzan.

eguzkia hartu Eguzkitan jarriz, haren erradiazioa jaso. Hondartzara noa eguzkia hartzera.

eguzkia sartu Ilunabarrean eguzkia mendebaldetik ezkutatu. Zuen haserreak ez beza eguzkia sartu arte iraun.

eguzkia sortu Eguzkia atera. Eguzkia doi-doia sortzen da zerutik.

eguzki begi, eguzki-begi Eguzkiak jotzen duen aldea. Ik. egutera. Gure etxea eguzki-begian dago. Eguzki-begia lurmen zegoen, eta laiotza, ostera, elur.

eguzki galda, eguzki-galda Eguzkiaren beroa. Eguzki-galdak eta haize lehorrak mendi soilean baino askoz ere kalte gutxiago egiten dute zuhaiztian. Eguzki-galdak goritzen duena.

eguzki galdatan, eguzki-galdatan adb. Eguzkiak asko berotzen duen tokian; eguzkiak sortutako beroaren eraginpean. Lan hau egin ohi dute, eguzki galdatan. Eguerdiko eguzki-galdatan etorri behar izan du. Eguzki-galdatan larrugorrian.

eguzki haize, eguzki-haize Sortaldeko haizea. Eguzki haizeak beroki gutxi, gizon behartsuak adiskide gutxi (esr. zah.).

eguzki lili, eguzki-lili Ipar. Ekilorea.

eguzki lore, eguzki-lore Landare handia, hosto-zorrotza, eguzkiaren eiteko loreak dituena (Carlina acaulis). Eguzkiak bezalatsu, eguzki-loreak ere uxatzen ditu ilunpeetako mamuak. Eguzki-lore bat etxeko atean.

eguzki panel, eguzki-panel Teknol. Eguzki irraden energia, ondoren baliatu ahal izateko, jasotzen duen gailua. Eguzki panelak ere izango ditu liburutegi berriaren eraikinak, eta haiekin lortutako energiarekin sortuko dira ur beroa eta elektrizitatea.

eguzkipe Eguzki azpia. Eguzkipean dir-dir. Berririk ezer ere ez duzu eguzkipean.

eguzki saindu Ipar. Kustodia.

eguzki sistema, eguzki-sistema Eguzkiak eta inguruan biran dituen argizagiek (planeta, satelite, asteroide eta kometek) osatzen duten multzoa.

eguzkitan adb. Eguzkiak jotzen duen tokian. Beti kanpoan eta eguzkitan egoten zen. Soinekoak eguzkitan jarri lehortzeko. Gainerako guztiak lokarturik daude, eguzkitan etzanda.

eguzkitara 1 adb. Eguzkitan. Eguzkitara luzaroan egon den artilea.

2 adb. Heg. Eguzkiak jotzen duen aldera. (eguzkitara atera, joan eta kideko esapideetan erabiltzen da). Zapi zikinak eguzkitara atera zituzten.

eguzki urte, eguzki-urte Urtea, Lurrak Eguzkiaren inguruan bira osoa egiten ematen duen denbora.

eguzkiz eguzki adb. Egun argi den bitartean, ilundu baino lehen. Ez zoaztela ohera mendekatzeko desirarekin: akaba diferentziak eguzkiz eguzki.

gerra

1 iz. Herri, gizatalde edo estatu bi edo gehiagoren arteko arma bidezko borroka. Ik. gerla. Gerrak dakartzan kalteak. Gerra eta bakea. Gerraren jainkoa. Gerra galgarri hura sortu zuena. Gerra irabazi. Gerra hasi zenean. Gerrara joan. Handik egun batzuetara, gerra piztu zen. Gerran hil. Gerrako gastuak.

2 iz. Borroka, liskarra. Andre ederra, etxean gerra (esr. zah.).

gerra deklaratu Estatu batek beste bati haren kontrako gerra hasiko duela publikoki adierazi. Ik. gerla deklaratu. Lehen ministroak Estatu Batuei gerra deklaratzea proposatu zuen.

gerra denbora, gerra-denbora Gerra-garaia. Soldadua, gerra-denboran, beti egoten da zuhur, gertu eta prest.

gerra egin Antioko erregeari gerra egin ziona. Grina gaiztoei gerra egiteko.

gerra eman Istiluak edo arazoak sortu, lanak eman. Haren bizilagunari ez diola gerrarik emango. Irabazi ez badugu ere, gerra eman dugu. || Haiek gerra gutxi eman dute hemen. Zaude isilik!, a ze gerra eman behar dugun guk oraindik!

gerra gizon, gerra-gizon Gerraria.

Gerra Handi Mundu gerra, besterik adierazten ez bada, Lehen Mundu Gerra. Zure aitak eta nik elkarrekin egin genuen Gerra Handia.

gerra hotz Bi estatu edo estatu multzoren arteko benetako etsaitasun egoera, gatazka armaturik gabea. Bero-bero ibili zen luzaroan gerra hotza.

gerran adb. (aritu, ibili eta kideko aditzekin). Gerra egiten. Napoleonekin gerran ibilitako mutilak. Haren aitaren kontra gerran ari izan zen. Gerran gerrakoak.

gerra piztu Gerra sortu edo sorrarazi. Ik. gerra sortu. Handik egun batzuetara, gerra piztu zen. 1950eko hamarkadatik, gerra piztu zenetik, Ipar Korea arma nuklearren mehatxupean egon da. Adierazpen hark gerra piztu zuen armeniarren eta azerbaijandarren artean.

gerra santu Erlijio arrazoiengatik egiten den gerra. Islamiar taldea gerra santua egitearen alde agertu da. Eliza kristauak gerra santutzat jo zituen Gurutzadak.

gerra sortu Ik. gerra piztu. Gero, zoritxarreko anaiarteko gerra sortu zen.

gerra zibil Herri, nazio edo estatu bereko herritarren artean egiten den gerra. Espainiako Gerra Zibila eta frankismoaren urterik gogorrenak pasatu eta gero. Iraken gerra zibila izango ote den beldur dira.

mundu gerra, mundu-gerra Mundu osoa hartzen duen gerra. Lehen Mundu Gerra piztu baino lehenago. Bigarren Mundu Gerrako urteetan.

Oharra: azken eguneraketa 2020-01-14

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper