forma=puska 3 sarreratan aurkitu da.

puska

1 iz. Gauza edo gauzaki batetik bereizia izan den zatia. Harri puska bat. Gizajoa, ogi puska baino hobea da. Gorputza lur zati bat, simaur puska bat baino ez da. Arrain erre puska bat eskaini zioten. Paper puska batean. Ai, nire sabeleko puska! Arropa mila puska egina soinean. Izan zen masakratua eta pusketan emana.

2 iz. Beh. Zatia; kopurua. Bide puska bat urrunago. Aritzen dira denbora puska batean karta-jokoan. Ardo puska bat ez da faltako horren izterrak jatean. Beren jan-edanerako zuten diru puskatik. Neke puska hau nik ere pozik hartu dut.

3 iz. pl. Ipar. Bidaztiak eramaten dituen arropak eta tresnak. Ik. hatu. Neska gazteak bere puskak mahai gainean pausatu zituen. Ostalerrari eman zizkion bere puskak, gau hartan gakoturik atxiki litzan.

4 iz. (Hitz elkartuetan, bigarren osagai gisa, lehen osagaia neurriz gainekoa dela adierazteko). Lgart. Ik. ale 11; garau 6. Hori buru puska, gizona! Ikusgarriena mendi puska haiek ziren!

puska lehor Ibilaldi luzeetan eramaten den janaria, hotza jaten dena. Ik. anoa; zakote. Iturri txiki bat topatu du bide erdian, puska lehorretik janez atseden egiteko leku egokia.

ogi

1 iz. Irinez (eskuarki gari irinez), urez eta gatzez osaturiko orea legamiaz altxatuz eta labean errez egiten den jangaia. Ogia eta ardoa (Ik. ogi-ardo). Ogia eta jakia. Ogiaren mamia eta azala. Ogi biguna. Ogi lehorra, idorra. Ogi txigortua. Ogiz ase. Ogi bedeinkatua hartzean. Hamaika labealdi ogi. Gizona ez da ogi hutsez bizi. Ogi gogorrari hagin zorrotza (esr. zah.).

2 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Oilo salda ogi-azal gogor batzuekin. Igelak ogi mamiz harrapatzen. Ogi mokadu bat gabe. Ogi apurrak. Ogi birrinak: ogi apurrak. To, ogi zati bat, eta ez ezak egin zaunkarik. Ogi mokorrak. Ogi xerra bustia. Ogi zopa. Ogi orea. Ogi txigorgailua. Ogi-, ardo- eta haragi-saltzaileak.

3 iz. Ore horretatik labean sartzen den zati bakoitza, forma jakina duena. Ogi biribilak. Zenbat ogi dituzue? Bost ogi eta bi arrain. Bi librako ogia. Ogi erre berri bero-beroak. || Garagarrezko ogia, garagar ogia: garagar irinez egina.

4 iz. Hazkurria, jatekoa. Ene lanetik atera behar dut ene eta haurren ogia. Emaguzu gaur gure eguneroko ogia. Eguneroko ogia irabazteko. Zeren zure hitza da arimako ogia.

5 iz. Batez ere Ipar. Garia. Ogia erein, bildu. Ogi jorra. Ogi bihia. Ogi burua: galburua. Ogi irina. Ogi metak. Lur guztiak ogi alor eta mahasti bilakatuak.

ogi-ardo (Singularrean nahiz pluralean). Ogia eta ardoa. Eskaintzen ditu meza-emaileak ogi-ardoak bere izenean. Ni ikustera datorren gizona, ogi-ardo puska bat ez emateagatik kanpora jaurtiko ote dugu, bada?

ogi arrail Ogi birrindua.

ogi beltz Zekale irinez eginiko ogia; osoko irinez eginiko ogia. Gose denboran makina bat ogi beltz jandakoak gaituk. Gose onarentzat ez da ogi beltzik.

ogi bihi, ogi-bihi Batez ere Ipar. Gari alea; garia. Erein zuen bere landan hazi ona, ogi bihi garbia.

ogi birrindu Ogi gogor birrindua, zenbait jaki prestatzeko, bereziki frijitu aurretik biltzeko, erabiltzen dena. Osagaiak: 800 g betegarri garbi, 4 dl esne-gain, 8 arrautza, olioa, ogi birrindua, gatza. Pasatu arkumea ogi birrindutan, eta arin erregosi zartagin batean.

ogi buru, ogi-buru Batez ere Ipar. Galburua. Gose zirenez, hasi ziren ogi buruak biltzen eta jaten.

ogi irin, ogi-irin Gari irina. Ogi irinezko opila.

ogi koskor, ogi-koskor Ogiaren muturra; ogi puska. Ogi-koskor bat eta txokolate pixka bat hartu zuen.

ogi landa, ogi-landa Ipar. Galsoroa. Larunbat batez, Jesus iragan zen ogi landa batzuetarik.

ogi opil, ogi-opil Opila. Herria lo zegoela jaikitzen zen eta goizeko seietarako eginda izaten zituen lehen ogi opilak.

ogi puska, ogi-puska 1 Ogi zatia. Zazpi saski ogi puskaz beteak. Ogi-puska batzuk jan.

2 (ogi puska bezain ona, ogi puska baino hobea eta kideko erkaketetan edo ogi puska bat izan eta kideko esapideetan, norbaiten ontasuna azpimarratzeko). Gizajoa, ogi puska baino hobea da. Lukasek gogor plantak egiten ditik, baina ogi puska bat duk.

ogi xerra, ogi-xerra Ogi zati zapal eta mehea. Ik. erregutada. Ogi xerra bustia.

ogi zuhaitz, ogi-zuhaitz Tropikoetako zuhaitza, ogiarenaren antzeko mamia duen fruitua ematen duena (Artocarpus communis).

ogi zuri Irin zuri eta finez eginiko ogia. Saskia ogi zuri ederrez bete-betea. Bakeko arto puska hobea dela, haserre arteko ogi zuria baino.

on1

1 adj. Bere egitekoa ongi betetzen duena; espero den bezain egokia edo onuragarria dena. Anton. txar. Horrexegatik beragatik da ona aizkora zorrotza, ebakitzeko sortua delarik; eta aizkora kamutsa, berriz, txarra. Ohe ona. Belarri onaren jabe denak. Idazle horietan gauza on asko ikas daitezke. Bere landan hazi ona erein duen gizona. Europako haizeak onak ala kaltegarriak ditugun, ikusteko dago oraindik. Gure alde onak eta bertuteak. Euskara onean idatzia. Aholku onaren bila. Harrera ona izan. Berri onak ekarri ditu. Egoera onean. Ezkon zaitez ordu onean. Modu onean. Hala bizitzeak ere deus onik ez zuela. Eguraldi ona denean. || Horregatik, onen-onena da hainbat sarrien egitea. || (Pertsonez mintzatuz). Langile ona. Irakasle ona izan duelako. Adiskide on batzuek eskatu didatena. || (Izen gisa). Ona eta txarra bereizten dakitenei.

2 adj. Ongi egina. Hiztegi onak behar ditugula. Presta zaitez aitortza on bat egiteko.

3 adj. Handia, ederra. Ukaldi on bat hartu du. Orraztaldi on bat behar du argitaratu baino lehen. Irabazi ona ateratzen dutela.

4 adj./iz. Zintzoa; moralak eskatzen duena betetzen duena. Anton. gaizto. Gizon prestu eta kristau onak. Morroi on eta leiala. Sarituko ahal ditu zeruan Jainko onak! Onak izan. Onegia zela etsairik inon izateko. Eguzkia onen eta gaiztoen gainean altxarazten baitu. Onei betiko zoriona emateko. || Gizon bezala, nor zen bera baino zuzenagorik, onagorik, jatorragorik, euskaltzale jakintsu eta porrokatuagorik? Enekoren gurasoak onegiak ziren (Ik. hobe). || Liburu onak irakurriz.

5 adj. Ontasuna adierazten duena. Bihotz oneko gizona. Egin denaren fede ona erakusteko. Jaidura onak. Obra onez hutsik bezain asmo onez beterik.

6 adj. (Zenbait esapidetan). Esker onez eta beldur gaiztoz beterik. Gogo onez eta inork behartu gabe. Erabaki hori jendeak begi onez ikusi zuen. Merezi onez irabazi duen izena. Ez du onik izango bere xedera heldu arte: ez du bakerik izango bere xedera heldu arte.

7 iz. Zerbaitentzat edo norbaitentzat egokia edo onuragarria den gauza. Ez da gaitzik, onik ez dakarrenik. Erostunaren ona eta saltzailearena ez omen datoz bat beti. Zein da gure helburua, geure buruaren atsegina ala euskararen ona eta bizia? Edozein izakik bere ona bilatu ohi du. Herriaren onari begiratu behar dio herri gizonak.

8 iz. Ongia. On eta gaizkiaren arteko borroka.

9 iz. pl. Ondasunak. Aberatsak bere onetarik behartsuari emanez.

(neure, bere...) onean (egon, jarri...) Lasai, norberaren onetik atera gabe. Orduak aurrera eta ez zela ageri ikusita, ez nengoen neure onean.

(neure, bere...) onetik atera (irten, ilki) (Neure, bere...) senetik atera; dagokion edo berezkoa zaion egoeratik atera. Hitz horiek entzutean, bere onetik atera zen. Ezertarako ez diren txotxolo hauek nire onetik ateratzen naute. Gaur mundu guztia pixka bat bere onetik aterata ikusten dugu. Hori gauza bere onetik ateratzea izango litzateke.

ona baino hobea adj. (Mugatua). Oso ona, bikaina. Aurkezle ona baino hobea da. Eman dizkigu xehetasun batzuk, onak baino hobeak. Edan goizean zuritik, ahal den onenetik; arratsaldean gorritik, ona baino hobetik.

onagatik adb. (-en atzizkiaren eskuinean). Onerako. Ik. ondo beharrez. Zure onagatik esaten zaizkizu egia horiek denak.

on beharrez adb. Hobe beharrez. On beharrez esan nion esan niona, baina txarrera hartu zuen. Barka iezadazu, on beharrez samindu bazaitut.

onean 1 adb. Borondatez, indarra erabili gabe. Ik. onez onean 2. Onean ez bada txarrean egin beharko duzu. Ikusiko duzu nola aitortuko duzun, onean nahi ez baduzu, nik jakingo dut zer egin zurekin.

2 adb. Jarrera onean. Onean nago, eta gozoro-gozoro hitz egingo dizut.

3 adb. Onerako. Nork daki, ni urtebeterako aldentzea bion onean ez ote den. Txorakeriak esan dira hartaz, onean eta txarrean, baina, gogoko dugun ala ez, ez du gutxi galdu zinemak bere heriotzarekin.

on eduki Eutsi, atxiki, bere hartan iraun. Lekukoek on eduki zuten hala zela. Erromako enperadoreak iraun zueno, latinak ere on eduki zuen.

on egin 1 Onuragarri, mesedegarri gertatu. Ik. mesede egin. Hitz haiek Andoniri on egin zioten. Jan dugun arrainak ez digu onik egin. Ikusteak ere ez dit onik egiten. || Aireak on handia egiten die belar eta zuhaitz guztiei. Zenbat on egiten duen jaunartzeko sakramentuak. Bizkaian hainbeste on egin duen liburu hau. Hori ikasteak ez digu on baizik egingo. On baino kalte gehiago egiten duten liburuak.

2 Ongia egin. Adiskideei on egitea eta etsaiei gaitz egitea dela zuzenbidea.

3 (Jaten ari denari esaten zaizkion jendetasunezko formuletan). On egin! —On degizula! —Baita zuri ere. On egin diezazula!

onenean 1 adb. Beharbada, agian. Onenean, zuk ere zigarroak erreko dituzu. Egunen batean zu ere, onenean, aita edo ama izango zara.

2 adb. Kasurik onenean. Iraupen laburra dute gehienetan; zenbait segundo, onenean, zenbait minutu.

onenean ere adb. Kasurik onenean. Ez zuela erdizka baizik egin, onenean ere.

onenera jota (ere) adb. Onenean ere. Onenera jota ere, bihar bukatuko dugu.

onera egin Hobetzeko bidea hartu. Eguraldiak onera egin du. Lucyk ez du onera egiten.

onera ekarri (bere, neure eta kidekoen eskuinean). Senera ekarri, konortea berreskurarazi. Horiek guztiak ez dira nahikoa izango bere onera ekartzeko.

onera etorri 1 (bere, neure eta kidekoen eskuinean). Senera etorri, konortea berreskuratu. Ondoeza egin eta ordu erdian ez zen bere onera etorri. Lo pisu batetik esnatzen den baten gisa, neure onera etorri naiz.

2 (Gauzez mintzatuz). Espero dut gauzak bere onera etorriko direla. Gerrak lur jota utzi zuen Guatemala eta oraindik ez da bere onera etorri.

onera itzuli 1 Ipar. Onbidean jarri, on bihurtu. Gorputzak ez du huts egiteko desirarik izango, guztiz egongo da onera itzulirik.

2 (bere, neure eta kidekoen eskuinean). Onera etorri, senera etorri. Neure onera itzultzean, sarrera nagusian etzanda nengoen. Bere onera itzuli zenean, anbulantziak ospitalera eraman zuen.

3 (bere, neure eta kidekoen eskuinean). Lasaitu, baretu. Norak, bere onera itzulirik, barkamena eskatu zion Andreasi.

4 (Gauzez mintzatuz). Elur ekaitza gaindituta, bere onera itzultzen ari dira Euskal Herriko errepideak pixkanaka-pixkanaka. Urak bere onera itzul daitezen.

onerako 1 adb. Ondorio onerako, onuragarri. Ik. onean 3. Emaztegaia aurkitu, eta onerako izan dadila. Mundua itxuraldatzen ari zaigu, onerako edo txarrerako. Ikerlana beti onerako delakoan nago.

2 (-en atzizkiaren eskuinean). Ik. onagatik. Agintariari dagokiola, guztion onerako eta bakerako, gaizkileak zigortzea. Euskararen onerako izan zitekeelakoan.

onetan (-en atzizkiaren eskuinean). Ipar. Mesedetan. Saiatzen bagara lagunen onetan, sari ederra dugu guretzat gain hartan.

onez 1 adb. Borondatez, indarra erabili gabe. Atera zuen sastakai bat, onez ez bazen gaitzez, nahi zuena eragiteko.

2 adb. Asmo onez, fede onez. Onez al zatozte, ala gaiztoz? Onez emandako aholkuari ez zion jaramonik egiten.

3 adb. Onik. Etsaiengandik onez atera gaitu. Nire aitaren etxera onez itzultzen banaiz.

onez onean 1 Asmo onez, fede onez; liskarrik gabe. Onez onean esan zien. Ez direla haserretuko, onez onean atzeratuko direla. Bere ahal guztiak egin ditu, onez onean gobernamenduko gizonekin bakean bizi nahiz.

2 Borondatez, indarra erabili gabe. Onez onean ematen ez duzuna bortxaz eman beharko baituzu. Ikusirik onez onean ezer egiterik ez zegoela. Onez onean ez baduzu aitortu nahi.

onez-onez Onez onean.

on-gaitz pl. Alde onak eta txarrak. Proposamen baten on-gaitzak.

on huts adj. Pertsonez mintzatuz, oso ona, gaiztakeriarik gabea. Ik. ogi puska 2; on puska. On hutsa da, ez dio inori kalterik egiten. Emakume on hutsa zirudien.

onik ez izan Bakerik ez izan, atsedenik ez izan. Ez zuen onik, bere Zumaia maitean baizik. Alaba ikusi gaberik, amak izango ez luke onik. Gure bihotzak ez du onik izango, Zuregan atseden hartzen ez duen arte. Hura margotu arte ez du onik izango.

onik onenean 1 Unerik onenean. Eta asko gelditzen dira ezer irabazi gabe eta onik onenean guztia galdurik.

2 Onenean ere.

on iritzi 1 dio ad. Maitatu. Ik. oniritzi. Bere emazteari on deritzanak bere buruari on deritza.

2 dio ad. Ongi iruditu, ongi iritzi. On deritzot zauden lekuan gelditzeko hartu duzun xedeari.

on izan 1 da ad. Antxumea, gazte deno, on da jateko. Gezurra on da, bidegaberik egiten ez duenean. On da euskaraz egitea. Uko egingo diet zuretzat on ez diren gauza guztiei. Izate hori on den ala gaitz, ez dut nik esango. On litzateke, ez da ordea premiazkoa.

2 zaio ad. Gizonari ez zaio on bakarrik egotea. Bakoitzari on zaiona emanez.

3 du ad. Oiloek on dute mihura egosirik.

on izate, on-izate Ontasuna. Bere emaztearen maitasunak eta on-izateak zeharo irabazi zuen. Mundu guztiak daki zuk gizonen on-izatean fedea duzuna.

on puska Lgart. Pertsonez mintzatuz, oso bihotz onekoa. Ik. ogi puska 2. Osaba Pedro hil zitzaigun, gizagaixo on puska hura! On puska da gure neska.

ontzat eduki Ontzat hartu. Bidegabekeriok ontzat dauzkan elkartea ona ezelan ere ezin izan daiteke.

ontzat eman Ontzat hartu. Erabakia ontzat eman zuten, eta auzia bukatu zen. Gobernuak egiten duen guztia ontzat ematen dutenak.

ontzat hartu Ik. onartu. Batek ontzat hartzen duena, ezinbestean, bestek arbuiatuko du. Mundu zabalean ontzat hartuak dauden hitzak. Azkenik, Euskaltzaindiak ontzat hartu du eta berretsi euskal aditz laguntzaile batua.

Oharra: azken eguneraketa 2020-07-08

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper