Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=proba 6 sarreratan aurkitu da.

proba

1 iz. Norbait edo zerbait zerbaitetarako gai dela ikusteko egiten den saioa. Unibertsitatera sartzeko probak.

2 iz. Dema, norgehiagoka. Idi probak. Proba plaza.

3 iz. Inprimatze lanaren kopia, hutsak zuzentzeko ateratzen dena. Liburuaren lehen probak. Egileak ez zuen probak ikusteko eta zuzentzeko egokierarik izan.

4 iz. Testa (analisia). Hiesaren proba egitera behartu dute.

proba egin Saioa egin. Ik. probatu. Apustua irabazita daukagu; proba egite aldera oraintxe jan ditut hamalau txuleta-eta. Utz iezadazue niri proba egiten, ea nire besoek gaztetan bezainbat indar duten.

asto

1 iz. Zama aberea, zaldiaren antzekoa, hura baino txikiagoa, belarri-luzea eta larru-latza (Equus asinus). Asto gainean sartu zen Jerusalemen. Bildotsen hurrena asto zintzarridunak. Asto proba. Asto lasterketak. Asto belarriak. Asto saskiak. Asto bat arrantzaka. || Esr. zah.: Iazko asto hilak aurten lurruna. Oiloari oloa eta astoari lastoa.

2 iz. (Esapideetan). Albistari horren egia eta astoaren arrantza, hor nonbait dituk. Astoa saldu eta mandoa erosi. Nagusiak agindu eta gazteok asto lanean.

3 adj. Adimen edo eskola gutxikoa; gauzak eragabeki egiten dituena. (Irain hitz gisa erabiltzen da). Astoa baino astoagoak zarete.

4 iz. Zerbaiti azpitik eusteko zernahi egitura, bereziki zurezkoa.

asto azienda, asto-azienda Astoa. (Batez ere multzokari gisa erabiltzen da).

asto-laster iz. pl. Tobera-mustra, xaribaria. Herrian asto-lasterrak ziren.

asto proba, asto-proba Astoekin egiten den proba, harri handi bat herrestan eramatean datzana.

bereak (nireak, hireak...) eta asto beltzarenak Bereak eta bi. Bereak eta asto beltzarenak entzun beharko zizkidan lotsabako horrek. Jakina, bereak eta asto beltzarenak erran dizkiot alproja horri. Isilik egoteko?, ez nireak eta asto beltzarenak bota gabe. Gureak eta asto beltzarenak aditurik gaude.

Enkarterriko asto Jatorriz Enkarterrikoa den asto arraza; arraza horretako astoa, tamainaz txikia dena.

euskal asto Euskal Herriko asto arraza; arraza horretako astoa.

atari

1 iz. Atea, ate ingurua. Gezurra nesan Getarian, ni etxean eta hura atarian (esr. zah.).

2 iz. Baserri, eliza edo etxe baten sarbidea, nahiz eraikuntzaren barnean, nahiz kanpoan. Ik. ezkaratz; bebarru. Pilato etxeko atarian sartu zen. Eliz atarira irten dira hizketan aritzeko. Atari batean sartu zen eta zurubian gora abiatu. Udaletxeko atarian bertan. Atari zabalean lo egiten. Atari txakurraren zaunkak. Atari aldera emakume eskale bat dator. Atariko atea baino lotsagabeagoa da. Atariko haizeari baino jaramon gutxiago egin.

3 iz. Sarrera edo hasiera, batez ere gauza abstraktuez, eta bereziki izkribuzko lanez mintzatuz. Neguaren atarian gaudenez gero. Heriotzaren atarian zegoela. Politikaren atarian. Epistola honen atari-atarian gogoratzen zaizkigun zereginak. Liburuko atariko hitzak. Egunaren atarirantz, zauri bat, gordina, odol beharrean urre.

atari-aurre Atariaren kanpoko aldea. Ik. ataurre; atalaurre. Atari-aurreko intxaurrondoa. Atari-aurrean, laztanka dabiltza luzaroan. Ikusi orduko automobila atari-aurrera eraman zuen.

atariko proba Zenbait azterketa, lehiaketa, txapelketa eta kidekotan, aurretik egiten den hasierako proba. EGA azterketako atariko proba gainditu du. Amsterdamgo kontserbatorioko atariko probak egin zituen. Tourraren atariko probetan.

etxe atari, etxe-atari Etxeko sarrera nagusiaren ingurua. Etxe atarian, han ibiltzen ziren ehiza-txakur bi edo hiru. Osabak, etxe atariko koska batean eseriz, hitz egiten jarraitu zuen. Palmondoen hostoekin etxe-ataria garbitzen.

gizon

1 iz. Gizaki arra, bereziki heldua dena. Ik. gizaseme; gizonezko; mutil. Anton. emakume. Gizon gaztea, zaharra. Gizon ahotsa. Gizon eta emakumeak elkarrekin. Gizon ezkondua. Hura zen, hura, gizon puska! Sendagilea hitz gutxiko gizona zen. Ezetz, gizona! Lasai, gizonak!

2 iz. Gizakia. Euskal Herriko lehen gizona. Gizona gizon denez gero, zer den galdezka ari da.

3 iz. Gizona, adorearen, ausardiaren eta dagozkion gainerako tasunen jabetzat hartua. Etor hona, gizona bazara!

4 iz. Senarra. Ik. andre 6; emazte. Nire gizonak ekarri dit hori.

5 pred. Gizonari dagokion moduan. Ik. gizonki. Gizon portatu.

gizon dantza, gizon-dantza Aurresku mota, eskutik helduta soka antzeko bat eratzen duten gizon talde bateko kideek banan-banan egiten dutena, zenbaitetan, pertsona ospetsuei, begirunezko adierazpen gisa, eskaintzen zaiena.

gizon egin 1 Kristau erlijioan, Jainkoaren Semea gizon bilakatu. Ik. gizondu. Jainko Jauna, enegatik gizon egin zinena.

2 (Partizipio burutua izenondo gisa). Jaungoiko gizon egina Betleemen jaio zenean.

gizon egite, gizon-egite Kristau erlijioan, Jainkoaren Semea gizon bilakatzea. Jainkoaren gizon egitea.

gizon-emakume pl. Gizonak eta emakumeak. Zabaldi hartako gizon-emakumeen hizkera. Bilboko Sabin Etxean 36ko gerran Euskadiren askatasunaren alde borrokatu ziren gizon-emakumeen ohoretan ekitaldia izango da gaur.

gizon proba, gizon-proba Herri kirola, gizon talde batek edo gizon bakarrak harri handi bat herrestan eramatean datzana.

idi

1 iz. Abelgorri ar heldu zikiratua, lanerako erabiltzen edo haragitarako hazten dena. Ik. uztar-idi. Betleemgo idi-astoak. Idiak uztartu. Nahiago dituzte idi eta behiak lan gogorretarako, zaldi eta mandoak baino. Laborariak idi gizendutik egin behar du mozkinik hoberena. Idi zuriak ez dira gizentzeko baizik. Ostegun gizenez idi gizena paseatzen dute. Erranen du zenbaitek orga ezarri dudala idien aitzinean. Idiak gobernatzen (Ik. itzain). || Esr. zah.: Idia adarretik, gizona hitzetik. Idi berari goldea.

2 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Idi parea saldu. Idi taldea. Idi gurdia. Idi gorotza. Idi zilaz jipoitu. Idi jabeak eskatzen diona.

idi apustu, idi-apustu Idi dema. Idi apustua jokatu zuen Mekoletaren aurka.

idiarena jo Lgart. Gizonezkoa masturbatu. Ik. kanpaia jo 2.

idi-begi 1 Kamamilaren familiako landarea, lore-horia (Anacyclus clavatus).

2 Leihatila biribila edo obala.

idi-bihotz Tulipa.

idi dema, idi-dema Idiekin egiten den dema, harri astun bat herrestan eramatean datzana. Idi dema horiek Gipuzkoan jokatzen dira.

idi-mihi Borrajaren familiako landarea, iletsua eta lore-urdina (Anchusa azurea).

idi proba, idi-proba Idi dema. Debako idi probak jokatuta, Abadiñokoen txanda heldu da.

idi uztarri, idi-uztarri Batez ere Bizk. Idi parea. Gurdi bat, idi uztarri eta guzti.

txinga

1 iz. Zirgilo ziriduna, bereziki paretari josia dagoena. Astoa lotu txingari eta goiz guztia tabernan kartetan.

2 iz. Herri kiroletan, esku banatatik zintzilik eramaten den metalezko pisuetako bakoitza.

txinga eroate, txinga-eroate Txinga proba.

txinga proba, txinga-proba Herri kirola, bi pisu esku banatan hartuta, aurrera eta atzera ibiltzean datzana.

Oharra: azken eguneraketa 2020-01-14

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper