Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=nagi 5 sarreratan aurkitu da.

nagi1

1 adj. Lanerako edo egin behar dituen gauzetarako gogorik izaten ez duena. Ik. alfer 2. Zeruko bidean nagi, epel eta arduragabeak direnak. Bekatuarekin arima gelditzen dela onerako nagia eta gaitzerako gosetua bezala. Zerbitzari nagia. Eztenkatu duten idi nagia bezala. Erle nagia. Gizon langileak bi lagun gutxienez behar direla uste hizketarako, baina ez nagiak. Nagia beti da behar, eskas eta erromes. || Esr. zah.: Nagia beti lantsu. Jaiki zen nagia, erre zuen hiria.

2 adj. Nagitasunak joa. Jendeari bere lo nagian iraunarazteko ez dugu kritikaren beharrik. Eguneroko huskerietan murgiltze nagiak ematen digun eraman-indarra. || (Adizlagun gisa). Hargatik gelditzen gara hotz eta nagi geure eginbideetan. Nagi ibili.

nagi2

iz. Nagitasuna. Goizeko nagi goxoak ohean nindukala. Beharrak bulkatzen, baina nagiak iltzatzen. Ez ote dago biderik, behar gorriaren ihesi, nagi goxoari amore emateko?

nagiak atera Besoak eta zangoak luzatu eta zabaldu, luzaz geldirik egon edo lo egin ondoren suspertzeko. Ik. tiragaleak atera. Elizan bertan, aho zabalka, erdi lo edo nagiak ateratzen? Katua bizkarra harrotu eta nagiak ateratzen gelditu da.

nagiz adb. Nagikeriaz, nagitasunez. Marmarka hasi ginen gu orduan, klasera itzultzeko nagiz. Ohea uzteko nagiz.

nagi3

iz. Erdialdeko Amerikako eta Hego Amerikako oihanetako zuhaitzetan bizi den ugaztun iletsu hosto-jalea, geldiro mugitzen dena eta adarretatik zintzilik buruz behera egotea atsegin duena (Fam. Bradypodidae).

erle

iz. Lau hegoko intsektua, gorputz iletsu eta arrekoa, taldean bizi dena eta eztia eta argizaria egiten dituena (Apis melifera). Erlearen ziztada. Erleen burrunba. Erle urduriaren antzera. Erle erregina: erle eme ugalkorra. Erle langileak: erle eme antzuak. Erle joan-nahiak, ez ezti ez abaraska (esr. zah.).

erle belar, erle-belar Ezkaia.

erle hazkuntza, erle-hazkuntza Erlezaintza.

erle mahats, erle-mahats Mahats zuri mota.

erle nagi Erlamandoa.

erle txori, erle-txori Erlejalea.

hatz

1 iz. Eskua bukatzen den bost zatietako bakoitza. Ik. behatz 2; atzamar; eri1. Eskuineko bost hatzekin. Bere hatza uretan bustirik, hoztu dezan nire mihia.

2 iz. Giza oinek, abere hankek, gurpilek edo kidekoek lurrean uzten duten arrastoa. Ik. lorratz; oinatz; aztarna. Iluntzean errautsa hedatu zuen tenpluaren barnean eta biharamunean gauaz han ibilia zen norbaiten hatzak erregeri erakutsi. Inon hatzik utzi gabe, airean hegaldatu balitz bezala. Jainkoaren hatza ikusten da hor. Bazterrez bazter, betiere laster, ari naiz zure hatzean.

3 iz. Hazteria. Bidal dezala Jaunak zure gainera izurria; bete zaitezela ezkabiaz eta hatzez.

hatz belar, hatz-belar Larruazaleko zenbait gaitz sendatzeko erabiltzen den landare iletsu eta zurtoin-zuta, multzo biribiletan bilduriko lore txiki urdinak ematen dituena (Knautia arvensis). Hatz-belarra egosi eta ur harekin garbitu edo igurtzi gorputza; onena hatz-belar emea da.

hatz bizar, hatz-bizar Eskuetako azazkalen ondo-ondoan altxatzen den azala. Azazkalen inguruko hatz bizarrei amorru biziz kosk egiteko ohitura.

hatz egin Larruazala azazkalez edo bestelako zerbaitez igurtzi. Ik. hazka egin. Bizkarrean hatz egidazu. Horra bi asto, elkarri hatz egiten.

hatz erakusle Hatz lodiaren ondoko hatza. Ik. eri erakusle. Izenburuaren azpian jarri zuen hatz erakuslearen punta. Emakumeak zerurantz jaso zuen hatz erakuslea.

hatz lodi Eskuko hatzik lodiena, beste lauren aurrez aurre jar daitekeena. Ik. erpuru; eri potots; orkoro. Hatz lodia ahoan sartuta, ume txikiak bezala. Autoren bat agertu orduko dantzan ematen dute hatz lodia.

hatz luze Eskuko hatzik luzeena, erdikoa. Ik. erdiko eri. Eskuineko hatz luzea altxatu eta gizonaren begien parean jarri zuen.

hatz marka, hatz-marka Hatz mamiak, zerbait ukitzean, bertan uzten duen arrastoa. Hatz markak eta bestelako aztarnak. Bi gizon bidali zituzten Elsari hatz markak hartzera. Hatz marken bidez identifikatua.

hatz nagi Hatz txikiaren ondoko hatza. Ik. eraztun eri. Hilotzak eskuin eskuko hatz nagia falta zuen.

hatz txiki Eskuko hatzik txikiena. Ik. eri ttipi; txirkanda. Kafea hurrupaka edaten, hatz txikia luze-luze eginda.

Oharra: azken eguneraketa 2019-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper