Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=labur 5 sarreratan aurkitu da.

labur

1 adj. Luzera txikikoa, ohi den baino luzera txikiagokoa, ez behar bezain luzea. Ik. motz. Anton. luze. Kale labur batzuk. Emakumeak sarri gona laburregi. Liburuxka labur bezain trinko batean. Otoitz labur bat eginik. Hitz labur eta zorrotzez. Aita Olabideren bizitza labur bat dakar bigarren partean. Gezurrak zainak labur dituela. Hitz laburrez: hitz gutxitan.

2 adj. (Denboraz edo iraupenaz mintzatuz). Badakit labur dela bizia. Neguko gau laburretan. Atsegin labur bat hartzeagatik. Bitarte labur hartan. Geldialdi, isilune labur bat. Iraute laburrekoa.

3 adj. Irud. Begi laburra. Adimen laburrekoa. Nire indar laburren arabera. Esku laburra du: zikoitza da. Fede laburreko kristauak. Nekerik gogorrena eta irabazirik laburrena. Nire euskal jakite laburraren neurriko irakurgaiak.

4 (Adizlagun gisa). Ik. laburki. Auzia labur azalduko dut. Labur esateko, (...).

5 (Izen gisa, -en atzizkiaren eskuinean). Bizia eta sarkorra da bere laburrean.

labur beharrez adb. Laburtu beharrez. Ik. labur-zurrean. Horrela izendatuko dut, labur beharrez. Baina hemen utzi beharko, labur beharrez, haren hitzak aldatzea.

labur-zurrean 1 adb. Labur beharrez. Luzeegia zen begiz jo nuen hitza eta labur-zurrean honako hau hautatu nuen.

2 adb. Laburbilduz. Hemen dituzu haren irakatsiak labur-zurrean.

luze-labur iz. Luzera, neurria. Bertso lerroak ez dira berdinak luze-laburrean. Ez naiz hemen abiatuko bide horren luze-laburra neurtzen. Nire lanaren zer-nolakoa, luze-laburra eta zertarakoa. || Latin silaben luze-laburra.

beharrez

1 adb. (Osagarritzat aditz bat, era burutuan, duela). Osagarritzat duen aditzak adierazten duena gauzatzeko asmoz edo lehiaz. Erorikoa bigundu beharrez. Zergatik zabiltza ni hil beharrez? Bazekien milaka kristauk odola isuri zutela turkoei Jerusalem kendu beharrez. Besoak zabalik dauzka, laztan eman beharrez.

2 adb. -tzeko zorian. Zurrungaka, arnaska, ito beharrez.

3 adb. (Osagarritzat, batez ere aditza, era burutuan, edo izen soila dituela). Aditzak edo izenak adierazten duena behar delarik, behar delako. Euskaltzaindia, gainerako helburuak gainerako, batasun beharrez sortua izan baitzen. Lan beharrez joan zen Parisera. Penaturik geratu zen harekin mintzatu gabe etxera itzuli beharrez. Jolas lagunen beharrez, elkarrekin zebiltzan etxe batekoak eta bestekoak.

4 adb. Beharrak eraginda, behartua; nahitaez. Egiazki beharrez dabil eske. Beharrez egin dut.

hobe beharrez Asmorik onenaz, hobe delakoan. Santa Kruzek egiten zuena hobe beharrez egiten zuen, beti asmatzen ez bazuen ere. Zeure hobe beharrez esaten dizut.

labur beharrez Laburtu beharrez. Ik. labur-zurrean. Horrela izendatuko dut, labur beharrez. Baina hemen utzi beharko, labur beharrez, haren hitzak aldatzea.

on beharrez Hobe beharrez. On beharrez esan nion esan niona, baina txarrera hartu zuen. Barka iezadazu, on beharrez samindu bazaitut.

film

iz. Zinema-lana. Amerikar filmetan. Film batean bezalaxe dakusat neure lehena. Polizia-filmak.

film ertain Film laburren eta luzeen arteko iraupena duen filma.

film labur 30 minutu baino gutxiago irauten duen filma. Sei film laburreko serie baten bitartez, XX. mendeko sei zuzendari ezagunen haurtzaroa kontatu nahi dute ekoizleek.

film luze 60 minutu baino gehiago irauten duen filma. Euskal Zinemaren Asteak hamabi film luze eskainiko ditu Gasteizen.

luze

1 adj. Buru batetik bestera hedadura handia edo ohikoa baino handiagoa duena; luzera gainerako dimentsioak baino aski handiagoa duena. Anton. labur. Kale luzea. Soineko luzeak. Haga luze batetik dilindan. Hitz andana luzea. Bide luzea egin duelako. Gizon sudur-luzea. Eskutitz luzea. Hik mingaina luzea, baina diru gutxi. Zerrenda luzeegia. Luze samarra (Ik. luzexko). Lagunaren behiak erroa luze (esr. zah.).

2 adj. (Luzera adierazteko, artikulurik eta kasu markarik gabe, zenbaki eta luzera-neurri baten eskuinean). Ehun metro luze eta hogeita hamar metro zabal den eremu bat. Hamabi kana luze, gerria hamar lodi. || Bost milimetro luzeko ileak.

3 adj. Pertsonez edo behetik gora hedatzen diren gauzez mintzatuz, garaia, altua. Gizon luzea eta lerdena zen. Pago luze, lodi eta mardoa. Fabriketako tximinia luze horietako bat.

4 adj. Hasieratik bukaera arte iraupen handia duena. Barau luzeak. Ez du salaketa luzeetan aritu beharrik izan. Aipagarriak dira egilearen kemena eta arnasa luzea. Epe luzeagoa behar duela. Lan gaitz eta luzea. Horrela bizi izan ziren denbora luzean (Ik. luzaro; luzaz). Ez du denbora luzean iraungo. Mende luzeetan. Espetxean egon nintzen sei urte luzez.

5 (Adizlagun gisa). Ik. luzaro; luzaz. Luze iraun zuen setioak. Luze bezain zabal, bidearen gainean etzaten da, begiak hetsirik, alegia hila. Lanean hasitakoan luze joaten da astea. Egunero etxeraino joatea oso luze egiten zitzaion.

6 (Izen gisa, -en atzizkiaren eskuinean). Ik. luzetasun; luzera. Barka, mesedez, aipamenaren luzea. Bidearen luzeak akituta.

7 iz. Aurrez aurre jartzen diren bi talderen artean jokatzen den pilota-jokoa. Ik. laxo 2. Luzean jokatu. Luzeko jokoa.

luzean adb. Luzeran. Metro eta erdi zabalean, bi luzean eta beste bi goitik behera.

luze iritzi Luzea edo luzeegia iruditu. Ik. luzetsi. Nik ez nion luze iritzi, zutik egon arren.

luze-labur iz. Luzera, neurria. Bertso lerroak ez dira berdinak luze-laburrean. Ez naiz hemen abiatuko bide horren luze-laburra neurtzen. Nire lanaren zer-nolakoa, luze-laburra eta zertarakoa. || Latin silaben luze-laburra.

luze-luze 1 adj. luze-ren indargarria. Mahai luze-luze bat.

2 adb. luze-ren indargarria. Luze-luze etzanda.

luzetara adb. Luzeraren norabidean, luzeraren arabera. Ik. luzeka. Luzetara handiagoa da zabaletara baino. Pilotalekuan, mutikoek, luzetara jokatu beharrean, zabaletara jokatzen zuten.

luzetarako adj. Luzeraren norabidean dagoena. Ik. luzekako. Bide marrak honelakoak izan daitezke: luzetarako marra zuriak edo zeharkako marra zuriak.

luze-zabal iz. Luzera eta zabalera. Ik. azalera; eremu 3. Hor zehar, galaxiaren luze-zabal osoan. Neurri bertsukoak gara luze-zabalean.

zurrean

adb. Nahian, bila. Seme ergela joan zen urrutietara, eta zuen guztia hondatu zuen emakume zurrean. Zeren zurrean dabil hori?, zure sosen zurrean. Lasai dabil, horri eskerrak, erdi maila atsegin batean: gora nahian, baina ez goregi; erraz zurrean, baina ez narrasegi.

labur-zurrean 1 adb. Labur beharrez. Luzeegia zen begiz jo nuen hitza, eta, labur-zurrean, honako hau hautatu nuen.

2 adb. Laburbilduz. Hemen dituzu haren irakatsiak labur-zurrean.

merke-zurrean adb. Ahalik eta merkeena. Merke-zurrean erosi. Merke zurrean ibili: ahalik eta merkeena erosteko asmoarekin ibili.

Oharra: azken eguneraketa 2019-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper