forma=iturri 7 sarreratan aurkitu da.

iturri

1 iz. Lur azpitik azaleratzen den ura; ur hori ateratzen den lekua. Iturri gardena. Elgetan iturri garbi asko dira. Iturri sufredunak. Zegamako herri barruan badira bi iturri, ur garbi ona jori ematen dutenak. Iturri emankorra. Ezin agortuzko iturri batetik bezala zerion hitza. Iturriaren emana ahitzen bada. Ezin ekar dezake iturri batek ur gazia eta geza. Bere buruari begira iturri batean.

2 iz. Irud. Bere begi biak negarrezko iturri bi eginik. Gerran, alde batekoen poza bestekoen negar iturria izaten da. Maitasun iturria. Nekazaritza beti izango da olerki iturri bikaina. Argi iturri bat.

3 iz. Ubidez ekarririko urei aterabidea emateko antolatzen den eraikuntza, gehienetan uraskaz hornitua. Plaza nagusiak iturria du erdian. Harrizko iturria. Iturriaren txorrotak. Iturriko ura. Iturri askan garbiketan.

4 iz. Txorrota. Dutxaren iturriari eragin zion. Iturria ireki du.

5 iz. Iturburua, etorkia. Gaitz guztien iturria. Nor bere iturrietara itzultzeko. || Argitalpen hau prestatzeko erabili diren iturriak.

6 iz. Jarioa. Eta bertan agortu zen haren odol iturria, eta sendatu zela sumatu zuen.

iturri belar, iturri-belar iz. Belar landarea, leku urtsuetan hazten dena, jateko ona (Nasturtium officinale). Ik. berro 2.

iturri txori, iturri-txori iz. Buztanikara.

argi

1 iz. Gauzak ikusgai bihurtzen dituen eta begiak hautematen duen erradiazioa. Argi bizia. Eguzki-argia, egun-argia. Argi artifiziala. Nobelan ez da, hitz batean, argi-ilunik, eta argi-ilunean dago maiz gizatasun mardula. Argia eta ilunpeak. Haurtxoa jaio da argizko askatxo batean, eta aingeruzko hauts zuria zeruetatik kantari dabil.

2 iz. Egun-argia. Argia egin bedi. Goizeko argia urratzen hasia zen.

3 iz. Argi artifiziala, bereziki elektrizitatezkoa. Argia piztu. Argia itzali, amatatu. Herriko hogei baserri argi gabe daude oraindik. Etxalde inguruan argi olioa eman dezaketen landareak dituzte.

4 iz. (Kontagaia). Argi puntua, argi iturria. Herriko argiak itzali zirenean. Etxeko argi guztiak piztu. Argi bat iluntasunean. Autoaren atzeko argiak.

5 iz. Fis. Gorputz goriek eta lumineszenteek igortzen dituzten uhin elektromagnetiko ikusgai eta ikusgaitzak. Argiaren jatorriari buruzko teoriak. Argi uhinak. Argi sorta kolorebakarra. Argiaren lastertasuna.

6 iz. Zerbait argitzen, zerbaiti buruz argi egiten duen gauza. Jauna dut argi. Hor ibili zen argi bila, baina kolpe huts egin zuen. Ilunpe beltzen artean haatik agertu zitzaigun argia.

7 iz. Begien argia: ikusmena. Bere bi begietako argia galdurik.

8 iz. Ulertzeko edo zerbaitez jabetzeko ahalmena. Argi gutxiko, argi laburreko gizona. Arrazoiaren argi soilaz ezin ezagut daitekeena. Argien mendea.

9 adj. Argitasun handia jasotzen duena. Anton. ilun. Etxe, gela argia.

10 adj. Egunaz, eguraldiaz edo zeruaz mintzatuz, hodeirik gabea, argitsua.

11 adj. (Koloreez mintzatuz). Berde, gorri argia. Behiak izan behar ditu adarrak leunak eta argiak.

12 adj. Adimen zorrotzekoa. Ik. buruargi. Mutil argia da. Bere ikasle argiena.

13 adj. Adimen argiko gizona: adimentsua.

14 adj. Ongi nabaritzen edo erraz ulertzen dena. Hots argia. Letra argiz idatzi. Idazkera argiko gizona. Euskara argi, ulerterraz, garbi eta ongi josian. Hizketa argia. Irudi argiago eta osoagoa.

15 adb. Zalantzarako biderik gabe; ongi ulertzeko edo ikusteko moduan. Argi daukat egin behar dudana. Argi dago zer nahi duen. Eguzki argia bezain argi dagoen auzia. Argi utzi nahi dugun puntua. Argi adierazi genuen edozertarako prest geundela. Argi ikusten da zeren bila dabilen.

argia hil da ad. Argia itzali. Aldare aitzineko argiak irudi zuen hiltzera zihoala.

argi alba, argi-alba iz. Egunsentia. Argi albarekin joan zen elizara.

argi aski adb. Oso argi. Ik. argi asko. Argi aski dago zer gertatu zaizun.

argi asko adb. Oso argi. Ik. argi aski. Nazio Batuen Erakundeak egindako txostenak argi asko esaten du: (...). Argi asko, denok ulertzeko moduan azaldu du bere jarrera.

argi belar, argi-belar iz. Alpapa.

argi egile, argi-egile adj./iz. Argi egiten duena. Zeruko izar argi-egileak. Jainkoak emaniko aitzindari bat, gidari bat eta argi egile bat. Leize honetan galdu beharrak ginen gu argi-egilerik ez izatera.

argi egin 1 Argitasunez bete. Ik. argitu1. Eguzkia sortu zuen, lurrari argi egiteko. Betiko argiak egingo die argi.

2 Zerbait argiago bihurtu. Auzi nahasi honetan argi egin diezagukeen norbait.

3 Ikusmena bihurtu. Itsuei argi egiteko.

argi-emaile adj. Argi-egilea. Izar iparraldeko, argi-emailea, gure zorioneko, bide erakuslea.

argi eman Argi egin. Beti argi emanaz, lehen bezain handia, egun oro ikusten dugu eguzkia.

argi errainu, argi-errainu iz. Argi izpia. Horra bada, doi-doi, nik behar dudan argia, argi guztien lehenik jaioa, argi errainu guztien hasiera eta jaiotza. Leihotik sartzen zen argi errainuak ezkaratza argitzen zuen.

argi eta garbi adb. (esan, hitz egin, erakutsi, bereizi eta kideko aditzekin). Oso garbi, erraz ulertzeko eran; zalantzarako biderik utzi gabe. Argi eta garbi hitz egin zutelako auziaz. Ni horren alde nago, argi eta garbi. Argi eta garbi ikusten dugu, halere, ezetz, ez dagoela ongi.

argi ezkila, argi-ezkila iz. Egunsentiko kanpai-joaldia. Argi-ezkilarako elizan izango da hura egunero.

argi giltza, argi-giltza iz. Etengailua.

argi haste, argi-haste iz. Ipar. eta Naf. Egunsentia. Goizean, argi hasteak ez ditu kolpez hartzen zeruko eremu guztiak. Argi hastean jaikirik. Argi hasteko atera.

argi ibili Erne ibili, kontuz ibili. Argi ibili beharko dute hemendik aurrera. Argiago ibiltzen ez badira, arazoak izango dituzte.

argi-ilun 1 iz. pl. Argiak eta itzalak. Ik. argi-itzal. Gai horren argi-ilunak.

2 iz. Argiantza.

argi iturri, argi-iturri 1 iz. Argiaren iturburua; argizagia. Ez zen sumatzen ez zuzirik ez bestelako argi iturri artifizialik. Eguerdi aurretxoa zen, eta argi-iturri nagusia, kiskalgarri, goi-goian zegoen, udako egunik beroenak heldu zirelako.

2 adj. Jakintsu ustekoa. Hori nola joango zen asmatzeko, ez da argi-iturri izan beharrik.

argi-itzal 1 iz. pl. Argiak eta itzalak. Ik. argi-ilun. XX. mendearen argi-itzalak.

2 iz. Argiantza. Gauetan, kaleko kriseiluen argi-itzaletan, dantzan eta txaloka hasten ziren.

argi izpi, argi-izpi iz. Egunaren lehen argi izpiek esnarazi ninduten. Eguzkiaren argi izpia leiarra hautsi edo zikindu gabe irten den bezala. Ez zaigu behintzat kaltegarri gertatuko bata bestearekin erkatzea, argi izpiren bat sor daitekeelakoan.

argi oilar, argi-oilar iz. Zomorroz-eta elikatzen den txori moko-luzea, buru gainean lumazko mototsa duena (Upupa epops). Garagarrilean, mendi hauetako baso inguruetan, argi-oilarrak ikusi ohi ditugu.

argi puntu, argi-puntu iz. Elektr. Instalazio elektriko batean etengailu batek abiarazten duen gunea, lanpara bat edo gehiago izan ditzakeena. Hurrengo irudiko planoa etxebizitza bati dagokio, eta hor kokatuko ditugu argi-puntuak, etengailuak... Zirkuitu mota honetan argi-puntu bakar batean lanpara bat baino gehiago etengailu berarekin piztu eta itzaltzen dira aldi berean.

argira atera Ezkutuan zegoena ageriko egin; argitaratu. Bilboko museoak sotoaren ilunetik argira atera ditu gabonekin lotutako obra batzuk, onenak. Zaldua zelaian Aranzadi Zientzia Elkartekoek argira atera duten aztarnategia harribitxia da. Isilpeko errealitatea argira ateratzea eta emazteei hitza ematea da xedea.

argitan 1 adb. (-en atzizkiaren eskuinean). Aipatzen denak argi egiten duela. Kandelaren argitan irakurri zuen. Ilargi-gaua zenean, haren argitan aritzen ziren lanean. Ilunpetan gauza gehiago esaten dira eguzkiaren argitan baino. || Sorginak zilarrezko orrazia ilargi-argitan erabiltzeko prest zeukan.

2 adb. Argiarekin, egun-argiz. Plazan, argitan egiten diren dantzak. Nik ilunpetan esaten dizuedana, zuek esazue argitan.

argitan egon Zerbait argi batek ikusgai egiten duela egon. Argitan daude etxeetako leihoak.

argitara atera Argitaratu. Sail honi loturik argitara atera zituen lehen lanak liburu batean bildu zituen.

argitara ekarri Ezkutuan zegoena ageriko egin; argitaratu. 36ko gerra baino lehen plazaratu zen idazle taldea argitara ekarri du Joxemiel Bidadorrek. Inkesta soziolinguistikoak argitara ekarri duen agertoki iluna.

argitara eman 1 Argitaratu. Eta ezagutuko badira, argitara eman beharko ditu norbaitek. Dotrina berria, jaun apezpikuaren baimenarekin argitara emana.

2 Erditu. Bazekien Andre Mariak haurra argitara emateko muga heldu zela.

argitara ilki Argitara irten.

argitara irten Zenbait euskaltzale presturi eskerrak, poema irten zen argitara azal ederrez jantzirik. Han irteten dira argitara lagun hurkoaren hutsegite egiazko edo gezurrezkoak.

argi txakur, argi-txakur iz. Lurgainean, bereziki leku zingiratsuetan eta hilerrietan, higitzen ikusten den gar txikia. Argi txakurrak haragi ustelak sortzen omen ditu. Egiazko argiak, eta ez argi-txakurrak, izan behar du ekintzaren gidari.

argi txinta, argi-txinta iz. Argi izpia. Argi-txinta sumatuz, jaikitzen naiz goizero belaunak arin.

argi urratze, argi-urratze iz. Egunsentia. Ik. egun-urratze. Biharamun goizean, argi urratzearekin atera zen. Hau gau luzea, gau beltz ilun izugarria, argi-urratze gabea, oilariterik izanen ez duena.

argi urte, argi-urte iz. Luzera-unitatea, argiak urtebetean egiten duen bidearen (hots, 9,46070 x 1015 m-ren) baliokidea. Eguzki sistematik hamabi argi urtera dago izar hori.

argi zirrinta, argi-zirrinta iz. Ipar. Egunsentia. Argi zirrintan jaiki nintzen. Txorien kantuak eta argi zirrintak seinalea goizik emanik.

argi zulo, argi-zulo iz. Sabai leihoa.

argi zuzi, argi-zuzi iz. Zuzia. Eskuan argi-zuzi irazekia. Begia da gorputzaren argi zuzia.

diru

1 iz. (Multzokari gisa). Salgai trukean edo salgaien balioa gauzatzeko, berariaz erabiltzen den gauzakia, bereziki metalezko pieza edo papera. Diru gutxi, asko, ugari izan. Bi euro, gaur egun, diru gutxi da. Dirua eta ondasunak. Dirurik eza. Dirua irabazi, galdu, bota, xahutu, eralgi, ebatsi. Dirua gorde, aurreratu, aurreztu. Dirua eman, eskatu, batu, bildu. Dirua ezarri, ipini (irabazpide batean). Haren beraren dirutik pagatu dut. Dirua itzuli. Diruz erosten ez dena. Diruagatik egiten diren ezkontzak. Bide txarreko diru honek ez zion bakerik ematen. Hegaldi baten atzerapenak diruzko ordainik jasotzeko eskubidea ematen al du? || Esr. zah.: Diruak diru balio du. Kartari karta, eta burdinari dirua.

2 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Diru nahia, premia. Diru piloa, mordoxka. Diru puska bat. Diru apur baten truke. Diru falta. Diru iturburuak. Diru arazoak. Diru biltzea. Diru kutxa.

3 iz. (Pluralean). Adiskide eta diruak uzteak ekarri zizkion adiskide eta diru berriak. Bere diruak kontatzen. Han zituen ebatsitako diruak.

4 iz. Txanpona. Zilarrezko diru bat. Diru bat edo eraztun bat galtzen duzunean. Diru batzuengatik zerua saltzea. Urregorrizko hiru diru. Hogeita hamar diru zilarrezko eskaini zizkioten. Diru baten bi alderdiak.

5 iz. Salgaien prezioa adierazteko erabiltzen den unitatea, salerosketa eta trukerako erabiltzen dena. Denarioa erromatarren diru bat zen. Talentua balio handiko diru bat zen. Diru trukea. Europako diru batasuna.

dirua egin Dirua irabazi. Artista gehienentzat helburua ez da salmentekin dirua egitea. Dirua egiten jarraitzeko edozer gauza egiteko gai direla erakusten du horrek. Eraikuntzaren bidez dirua egin nahi izan du enpresak.

diru egarri, diru-egarri iz. Diruzaletasuna; diruzalekeria. Ik. diru gose. Gure mendiak hondatu ditu hauen diru egarriak.

diru-egarri adj. Diruzalea. Ik. diru-gose. Baso jabeak diru-egarri dira.

diru etxe, diru-etxe iz. Banketxea.

diru gose, diru-gose iz. Diruzaletasuna; diruzalekeria. Diru-goseak ninduen hemendik eraman. Zenbat diren diru goseak eta okerkeriak hozkatuak. Diru-gose asegaitza.

diru-gose adj. Diruzalea. Ez izan diru-gose; egon pozik duzuenarekin. || Diru-gose dabiltza ugazabak, beti bezala.

diru iturri, diru-iturri iz. Diruaren iturburua, dirua lortzeko modua edo bidea. Turismoa da, hain zuzen, uhartearen diru-iturri nagusietako bat. Alargunaren pentsioa da familiaren diru iturri bakarra. Aurrezki kutxak, gainera, buru-belarri jardungo du diru iturri berriak bilatzen.

diru paper, diru-paper iz. Ik. billete. Ez dizkizut zilarrezko txanponetan emango, diru-paperetan baizik. Eskuan ehun pezetako diru papera ezarri zidan.

diru sari, diru-sari iz. Dirutan ematen edo ordaintzen den saria. Aurtengo ekitaldiko irabazleak 3.000 euroko diru-saria jasoko du. Etxean ez ziguten diru sari handirik ematen eta sosik gabe ibiltzen ginen beti.

diru sarrera, diru-sarrera 1 iz. Banku kontu edo kideko batean dirua sartzea. Bidaian parte hartu nahi dutenek irailaren 22a baino lehen Euskadiko Kutxan 25 euroko diru-sarrera egin beharko dute. Diru sarrera egin izanaren agiria erakutsi beharko da.

2 iz. Dirutan jasotzen den kopurua. Zelaiaren izena aldatzeagatik diru sarrera ederra eskuratuko genuke. Ikerlanek 15 milioi euroko diru sarrerak izan zituen iaz. Gure diru sarreren arabera bizi behar dugu.

dirutan adb. Diru truke; diruz. Onena da lur horiek errentan ipintzea, baina ez dirutan, baizik aletan. Dirutan edo aletan ordaindu. Osasunik ezin da dirutan erosi.

diru truk, diru-truk adb. Diruaren truke. Maitasuna diru truk erosten dutenak.

diru xehe iz. Esku arteko dirua, eguneroko beharretarako esku artean erabiltzen dena. Emazu diru xehea. Diru xeherik ba al duzu aldean?

diru zorro, diru-zorro iz. Dirua gordetzeko eta eramateko zorro edo poltsa txikia. Ik. zisku. Bi milako bat atera du diru zorrotik.

elikatze

1 iz. Bizitzeko behar diren gaiak hartzea edo ematea. Elikatze moduaren araberako hortz-haginak.

2 iz. Teknol. Tresna bat edo mekanismo bat ibiltzeko behar duen gaiaz edo energiaz hornitzea. Hornitzaileek elikatze bikoitzeko kontagailu multzoak instalarazten dituzte. Ez manipulatu konexioak panela elikatze-sarera konektatuta dagoenean. Ibilgailuetako elikatze-sistemako hodiak.

elikatze iturri, elikatze-iturri iz. Elektr. Tresna elektronikoen zirkuituak elikatzeko erabiltzen den gailua, korronte alternoa korronte zuzen bihurtzen duena. Ez erabili kanpoko elikatze-iturririk; orobat, ez erabili ekipamenduaren elikatze-iturria periferikoak elikatzeko.

energia

1 iz. Fis. Sistema batek lan bat egiteko edo inguruneari aldaketak eragiteko duen gaitasuna. Energia zinetikoa. Energia atomikoa. Energia aurrezteko abian jarri zuten plan horren bidez, udalerriek % 10 murriztu dute energia-gastua. Eguneroko energia ekarpenaren % 15 izan behar dira proteinak.

2 iz. Indarra, kemena.

energia iturri, energia-iturri iz. Energia lortzeko erabil daitekeen baliabidea. Energia iturri berriztagarriak. Mundu osoko biztanleen erdiak, simaurra, ikatza edo egurra erabiltzen du energia iturri gisa.

informazio

iz. Zerbaiti buruzko argibidea; norbaiti zerbaiten berri ematea. Egunkariek emandako informazioa. Lortutako informazioa oso baliagarria izan da. Informazio sare eraginkorra. Informazio teoria eta zibernetika. Banakako informazio-sistema abian jartzeko eskatu diote Osasun Sailari, gaixoak jakin ditzan bere kasuari buruzko nondik norako guztiak.

informazio iturri, informazio-iturri iz. Informazio jakin bat ematen duen pertsona edo hedabidea. Palestinako informazio iturriek aditzera eman dutenez, erakundearen oniritziaren zain dago Kureia gobernua osatzeko. Informazio iturriak sekretupean gordetzeko eskubideari lehentasuna emanez. Gobernuko prentsa bulegoa izan da haien informazio iturri ia bakarra.

metal

iz. Elementu kimikoa, beroaren eta elektrizitatearen eroale ona, distira berezia duena. Urrea, beruna eta burdina metalak dira. Merkurioa da isurkaria den metal bakarra. Surtan landuriko metalak. Metal urtua. || Metal distira. Metal hotsa.

Metal Aro iz. Hist. Historiaurrea banatzen den aroetako bigarrena, Harri Aroaren ondorengoa, gizakia metal urtuzko tresnak egiten hasi zena, Eneolitoa, Brontze Aroa eta Burdin Aroa barnean hartzen dituena. Arabako Arma museoan Metal Aroko arma zuriak ikus daitezke.

metalezko adj. Ik. metaliko. Metalezko ontzietan. Metalezko medaila handiak.

metal iturri, metal-iturri iz. Metal ura ematen duen iturria.

metal ur, metal-ur iz. Burdina duen ura. Ik. burdin ur. Metal ura edan.

Oharra: azken eguneraketa 2021-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper