Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=irudi 4 sarreratan aurkitu da.

irudi1

1 iz. Izaki edo gauzaki bat adierazten edo gogorarazten duten lerroen, koloreen edo formen multzoa. Ik. iduri1. Santimamiñeko hartzuloan dauden irudiak. Oteizaren irudiak. Esku trebez margoturiko irudia. Harrizko irudiak. Gehienak abere irudiak dira. Ama Birjinaren irudi bat (Ik. imajina). Zertarako daude aldarean irudiak? Irudi batek mila hitzek beste balio du. || Orixek bere idazlanetan eman digun euskal bizitzaren irudi garbia.

2 iz. Idazlan batean testuaren argigarri edo apaingarri ezartzen den marrazkia. Hirugarren irudian ikus daitekeenez. Irudiz apainduriko liburua. Irudi liburua.

3 iz. Gauza edo ideia bat gogorarazten edo iradokitzen duen gauza. Egun bateko lorea, giza bizitzaren laburtasunaren irudi bezala. Gurutzea Jesus gurutziltzatuaren irudia delako. Ogi eta ardoaren irudien azpian. Etxe hori infernuaren irudi benetakoa da. Lizardiren olerki biribilena eta irudiz aberatsena. Gure irudi bat ikusi dugu irudi samin horretan.

4 iz. Itxura. Hartu zuen aingeru hark gizon baten irudia. Lehoi irudia hartuz.

5 iz. Objektu batetik irteten diren argi izpiak optika-sistema batetik igaro ondoren biltzen diren puntuen multzoa. Zinema-irudi soila. || Telebista-irudiak.

6 iz. Mat. Irudi geometrikoa. Poligonoak eta irudi lauak.

irudia egin Itxura egin. Gauza agerikoetan on irudia egiten zuten. Damu irudia egin bazuen ere. Eskaintzak ontzat hartzen zituztelako irudia eginez. Ez ikusi irudia eginik.

irudian adb. -en itxurarekin, -en itxuraren azpian. Ik. irudipean. Espiritu Santua uso(aren) irudian. Bizarretik heldu zion, laztantzeko irudian. Hatzak gurutze irudian jarririk.

irudi geometriko Mat. Puntu, lerro, kurba, gainazal edo bolumenen irudikapena, plano batean edo espazioan egiten dena. Atzean geratu dira lehengo logotipoan agertzen ziren irudi geometrikoak.

irudi izan 1 du ad. Aipatzen denaren itxura izan, hura izango balitz bezala azaldu. Ik. iduri izan; iruditu1 1. Hazi ona erein zuen gizon bat irudi du zeruko erreinuak.

2 zaio ad. Iruditu, uste izan. Irudi zait emaztea dela gauza eztia. Zer irudi zaik? Guri on dela irudi zaigunaren arabera.

irudipean adb. -en itxuraren azpian, -en itxurarekin. Ik. irudian. Ogi eta ardoaren irudipean.

irudira adb. -en itxura eredutzat harturik. Gizonak bere irudira, poema epikoetan eta kontakizunetan, sortu dituen errainu iraunkorrak. Jainkoak bere irudira egin zuen gizona. || Bira-biraka goru ardatzaren irudira.

irudiz adb. Itxuraz, itxuren arabera. Atera zitzaion arrain ikaragarri bat, irudiz bederen, irentsi nahi zuena. Jainkoaren legea irudiz kordokatzera eta erortzera zihoanean.

irudizko 1 adj. Irudi baten bidez zertua. Hitz baten berezko eta irudizko adierak.

2 adj. Irudimenak sortua. Ik. irudipenezko. Etengabeko joan-etorrian, mundu errealaren eta irudizkoaren artean.

irudi2

Bezala. Ezkutatu ziren, sugandila izutuak irudi.

amets

1 iz. Lotan, irudimenak sortzen dituen gertaerak edo irudiak. Bere ametsa adierazi zion. Ea ametsen batean sinetsi duzun. Amets txarrak izan ditu bart gauean.

2 iz. Itzarririk eratzen den irudipena, bereziki desira biziak eragina; gertagaitza izanik ere, gerta dadin nahi den gauza. Gaztetako ametsak. Amets eroak. Ez da amets hutsa. Aspaldiko ametsa da gizakiarentzat hegan egitea. Ez gaitezen gal amets bideetan barrena. Ametsen erresumatik lurrera jaitsi.

amets egin 1 Lotan, irudimenak gertaerak edo irudiak sortu. Amildegi batetik erortzen nintzela amets egin dut bart. Zurekin amets egin dut. Amets egin zuen eta iruditzen zitzaion ibai baten ondoan zela. Ez, ez dut amets egin, egia da. Hori egin duk amets? || Gauean egiten den amets gozo bat bezala. Esna dagoela ez du inork ametsik egiten. Ez dut nik horrelako amets beldurgarririk egiten.

2 Amestu. Zenbat aldiz egin duzu amets berarekin ezkonduko zinela? Umeak hainbeste aldiz amets egin duen eguna. Ez ametsik egin ama; Malen ez da gurera etorriko.

ametsetako adj. Amets egindakoa. Ametsetako lukainka. Ez dela ametsetako zerbait. Bere ametsetako etorkizuna.

ametsetan adb. Amets egiten. Ametsetan ikusi zuen aingeru eder bat. Ametsetan agertu zitzaion. Itzarririk eta ametsetan. Lehenarekin edo geroarekin ametsetan bizi direnak. Ametsetan ari da.

ametsetarik adb. Ipar. Ametsetan. Ametsetarik bezala mintzo ziren.

ametsez adb. Ametsetan. Ametsez aitzurtzen ari denak ez du hezurrik hautsiko.

ametsezko adj. Ametsezko zer bat gure espirituak asmatua. Etorkizun eder bezain ametsezko batean. Ametsezko desirak.

amets irudi, amets-irudi Ametsezko irudia. Alde batera, ulertzekoa ere bada nire inguruko andre hezur-haragizkoak ziztrinak eta ia ezdeusak iruditzea, neure amets-irudi haien aldean.

amets izan du ad. Biziki nahi izan. Askatasuna dute amets. Betiko atseden handia du amets. Zerri goseak ezkurra amets (esr. zah.).

txakur amets, txakur-amets Amets hutsala. Txakur ametsak alde batera utzi.

horma2

iz. Pareta, bereziki lodia. Geure etxeetako horma-barruetan. Elizako horma zaharrak. Gazteluaren harresi eta hormak. Baratzeko hormetan. Harri zaharrezko horma antzinakoetan. Ordua jo du hormako erlojuak. Horma nagusia: teilatuari eusten diona.

horma belar, horma-belar Landare zurtoin-gorria eta hosto-latza, hormetan hazten dena (Parietaria officinalis). Ik. odol belar; pareta belar. Biriketako esturarentzat horma-belarraren ura duzu hoberena.

horma-biko Pilota-jokoan, pilotak ezkerreko horma eta frontisa jotzea. Aurretik jarri zen, horma-biko bati, sake on bati eta dejada bati esker.

horma bular, horma-bular Horma bati, euskarritzat, itsasten zaion pilarea edo arkua. Ik. ostiko2. Aurreko aldetik horma-bularrak altxatuko dira paretarekin batera.

horma irudi, horma-irudi Horma batean itsasten edo marrazten den irudi handia. Leihatilaren gainean filmaren horma-irudi handi bat zegoen. Marraztu eta osatu dituzun lau orri horiek txukun-txukun kartoi mehe batean ipiniz, horma-irudi dotorea osa dezakezu. Egiptoko faraoien hilobietako horma-irudien antzera.

horma lehor Zatiak kareorez itsatsi gabe egiten den horma. Baserrietan, soroetako mugak, horma lehorra.

horma pintura, horma-pintura Horma batean eginiko pintura-lana; era horretan margotzeko artea. Ponpeian eta Herkulanon aurkitutako horma-pinturak. Erromatarren horma-pintura artistikoaren eboluzioa.

horma sugandila, horma-sugandila Itsasaldeko Euskal Herriko sugandila mota arruntena (Podarcis muralis).

Oharra: azken eguneraketa 2019-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper