Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=hona 6 sarreratan aurkitu da.

hona

1 adb. Toki honetara. Ik. hemen. Zatoz hona. Erdu hona, laztana! Parisetik hona. Egun hona, bihar hara ibiliko gara, orbela haizetan bezala.

2 (Denboraz mintzatuz). Ordutik hona. Zer aldatu da geroztik hona?

3 (Izen sintagma edo esaldi baten ezkerrean, hark adierazten duena aurkeztuz edo; hiztunarentzat aski hurbil dauden pertsona edo gauzei dagokie). Ik. horra; hara. Hona Jainkoaren bildotsa, hona munduko bekatua kentzen duena. Europako haizeak onak ala kaltegarriak ditugun: hona orain piztu eta berritu zaigun auzia. Hona adibide bat. Eta guk, hona garbi esan, ez dugu berrikeriarik behar. || (Zehar-galdera baten ezkerrean). Hona non sortu zaigun bat-batean idazle trebea ez ezik, eleberrigile bat. Asisko ibar zabalean zaldiz zihoan batean, hona non ikusten duen legenardun bat datorkiola. Aspaldidanik ezagutzen dut X jauna; hona nola ezagutu nuen. Hona nolako egitura duen gizarteak. Hona zer dioen legeak.

hona hemen Hona (aurkezpenetan). Hona hemen damuturik eta negarrez bekatari handi hau. Hona hemen elkarren ondoan hiru paradigmak.

honaino Toki honetaraino. Honaino heldu garenez gero.

honantz Toki honetarantz. Bidasotik honanzko euskaldunoi.

han

adb. Toki hartan. Ik. hemen; hor. Baionan sortu zen eta han bizi, hil arte. Han bertan. Han inguruan.

handik 1 adb. Toki hartatik. Handik etorri zirenak. Han ereina eta handik banatua. Handik hurbil zegoen iturrira. || Limosna egiteaz eta handik sortzen den probetxuaz.

2 adb. Une hartatik. Handik bi urtera itzuli zen. Handik laster Egiptorantz jaitsi ziren. Handik aurrera egunero ikusi zuen.

handik hara adb. Handik aurrera. Handik hara Kanboraino, bidea berdin isil, bazterra berdin geldi, zerua berdin eder. Euskaldunen artera pasatzeko baimena eskatu nuen, eta oiartzuarrekin egon nintzen handik hara.

handik hona Harrezkero. Handik hona denbora asko pasatu da.

han eta hemen adb. Han eta hemen egin dituen mirari eta gauza handiak. Han eta hemen bildurik diru poxi bat. Zenbait lan irakurri ditut behintzat han eta hemen.

hango 1 adj. Toki hartako. Baionan bertan, juduenak dira hango ostatu eta etxerik ederrenak eta handienak. Euskalkiak oro ezagutzea, hangoak eta hemengoak, antzinakoak eta oraingoak.

2 (Harridurazko esaldietan). Eta mutilak gogoko duen neska ikusten duenean, hango apak eta laztanak, elkarri oratuta!

han hara(t) 1 adb. Ipar. Urruti. Sansonek ukaldi batez lokarri guztiak hautsi eta han harat igorri zituen.

2 adb. Aurrera. Arratsaldea han hara zihoan. Bazen bat, adinean han hara joana.

han-hemen adb. Han eta hemen. Gorrotoak ohi dakar, han-hemen kaltea. Milioi bat irlandar baino gehiago hil ziren han-hemen, zoritxarreko aberritik urruti.

han-hemenka adb. Han eta hemen. Liburuan han-hemenka egin dituen aldaketak gorabehera. Orain ere han-hemenka badira deabrudunak. Baina inon itzalpe goxorik ez, han-hemenka zuhaitz argal gazteño batzuk besterik ez.

han-hor adb. Han eta hemen.

han nonbait adb. Han, tokiren batean. Han nonbait dago. Bat-batean, han nonbait, urrun, garrasi bat.

hara

1 adb. Toki hartara. Ik. hona; horra. Hara joan zenean. Hara heldu baino lehen. Hara agertzeko. Parisetik hara. Hara bertara.

2 (Denborazko testuinguruetan, -tik atzizkiaren eskuinean). Haurrak beti gizon eta emazte izan nahiak dituk adin batetik hara. Ekainaren hamabitik hara, aroa edertuko da emeki.

3 (Izen sintagma baten ezkerrean, hark adierazten duena aurkeztuz edo; oso hurbil ez dauden pertsonei edo gauzei dagokie berez, baina hona eta horra-ren ordez ere erabil daiteke). Ik. hara han; hara hemen; hara hor. Hara erregina. Hara gure herriko mendiak. Hara zenbait adibide. || (Zehar-galdera baten ezkerrean). Hara zergatik. Hara non diren mendi maiteak, hara non diren zelaiak. Hara zer dioen orduko erabakiak. Hara zer ergelkeria!

4 (Zerbait azaltzeko esaten den esaldi bat hastean). Zergatik ez naizen goizean etorri? Hara: (...).

5 interj. Zerbait ikusteak edo gertatzeak eragiten duen harridura adierazteko hitza. Hara!, zu al zinen? Hara!, berdinak dira eta! Hara besteak!

hara bada 1 (Izen sintagma edo esaldi baten ezkerrean, hark adierazten duena aurkeztuz edo). Ik. hara 3. Hara bada, hartu behar dituzuen erremedioak.

2 (Zerbait azaltzeko erantzuna hastean). Ik. hara 4. Hara bada, jauna, ni txalupako patroia naiz eta (...).

hara eta hona adb. Toki batetik bestera, alde batetik bestera. Ik. hara-hona; hara-honaka. Lagunen bat aurkitu nahirik, hara eta hona, geratu ere egin gabe. Etengabe dabil hara eta hona bere bizikleta gainean.

harago Bata hemen jausi, bestea harago amildu. Bazter horietaz harago badira beste mila mundu. Txinara eta haragoko lurretara.

hara han Ik. hara 3. Hara han baserria.

hara hemen Ik. hara 3. Hara hemen, hitz gutxitan adierazia, munduaren hasiera. Hara hemen papera eta luma.

hara-hona adb. Hara eta hona, alde batetik bestera. Ik. harat-honat. Hara-hona ibiltzen ziren. Geroztik zenbat alditan berarekin hara-hona!

hara-honaka adb. Hara eta hona, alde batetik bestera. Hara-honaka zebilen. Ikusten zuen egun oroz bazkalorduan erretorea hara-honaka galerian.

hara hor Ik. hara 3. Hara hor zuk maite dituzunak.

haraino Toki hartaraino. Zoaz haraino. Haraino nahi zintuzket lagundu.

harantz Toki hartarantz. Neska-mutilak, berriz, harantz joan, honantz jira, han ibiliko dira, eta gu begira. Orain harantz, gero honantz eta hurrengoan besterantz.

harantz-honantz adb. Hara eta hona, alde batetik bestera. Buztana harantz-honantz erabiliaz.

horra

1 adb. Toki horretara. Hona asko etortzen dira, horra inor ez doa. Zuen eta gure artean leize handi bat dago; hemendik horra eta hortik hona igaro nahi duena ezin daiteke igaro.

2 adb. (Izen sintagma baten ezkerrean, hark adierazten duena aurkezten edo; entzulearengandik aski hurbil dauden pertsona edo gauzei dagokie). Ik. hona; hara. Emakumea, horra zure semea. Horra, Jauna, zeure eskuetan nire bihotzeko giltzak. Horra hamabi bertso euskara garbian. Horra zein maite duen Jainkoak mundua. Horra, bada, zer jazo zen. Horra, bada, ene gaurko liburu gomendioa: Decameron. || (Zehar-galdera baten ezkerrean). Horra non duzun zeure dirua. Horra zer datorren zorrei ez erantzutetik. Horra nola menderatu zuen San Migelek deabrua.

3 (Zerbait azaltzeko esaten den esaldi bat hastean). Horra, Birjinak seme bat sortu eta izango du.

horra-hona Horra eta hona, alde batetik bestera. Zein bere mintzoaren arabera horra-hona barreiatu zirenean.

horra hor Horra (aurkezpenetan). Emakumea, horra hor zure semea. Kirola eta hizkuntza, horra hor bi gauza luza dezaketenak herriaren hatsa. Horra hor zer agintzen dion Pedrori.

horraino Toki horretaraino.

horrantz Toki horretarantz.

ordu

1 iz. Eguna (hots, batez besteko eguzki eguna) banatzen den hogeita lau zati berdinetako bakoitza. Ik. oren. Egun edo ordu guztietan. Orduaren zatiak (Ik. minutu; segundo). Ordu eta erdi irauten zuela. Igaro dira ordubete, bi ordu... Ordu berean. Laguna hil eta hogeita lau ordu baino lehen agertu omen zitzaion. Eta egunean hogeita lau orduko askatasunak gogait eragiten dio. Ordu batez bakarrik lan egin dute (Ik. ordubete). Hiru orduz ibili ondoren. Handik ordu batzuetara. Elkarrekin igarotzen dituzten ordu luzeetan. Lau ordu osoak egiten zituen aldareko Jaunaren aurrean.

2 iz. (Orduak adierazteko, bat eta bi zenbatzaileekin). Ordu bata da. Ordu biak dira. Ordu batean, ordu bietan eta hiruretan etortzen da autobusa. Goizeko ordu batean. Hasi gaueko hamarretan eta ordu biak bitartean. || Zer ordu da?

3 iz. Eguneko une jakina, bereziki zerbait egiten edo gertatzen dena; garaia, unea. Orain eta heriotzako orduan. Bazkaltzeko orduan (Ik. bazkalordu). Etxeratzeko ordua zen. Senideak soro lanean dauden orduan. Jesusen ikasleak ordu jakinetan tenplura igotzen ziren otoitzaldia egitera. Ordu hartan behar baitut eman kontu hertsia. Lan orduetan. Atseden orduak. Badator ordua, bertan da, guztiok nor bere aldera banatuko baitzarete. Etxeko nagusiak baleki zer ordutan etorriko zaion lapurra. Ordu ez denean. Ez ordu, ez leku guztietan. Ordua baino lehen jaioa. Azken orduko albisteak. Saioa puntuan hasiko da eta orduz kanpo ez zaio inori haurren liburutegira sartzen utziko.

4 iz. Eliz otoitzaren zatietako bakoitza, egunaren une jakin batean esaten dena. Ik. otoitz ordu. Orduen liturgia.

ordu(a) izan da/du ad. (Hirugarren pertsonan erabiltzen da). Garaia izan. Ordu da ikus dezagun zer egin zuten paristarrek. Eta ordu zen, egiazki, norbait nonbait higi zedin norabait. Badugu ordu, horretan pentsatzen hasteko. Zentzatzeko ordua dugu.

ordu arte adb. Une edo garai hura arte; une edo garai hori arte. Ordu arte orok mintzaira bera zuten. Bego, beraz, eginkizun hau ordu arte. || Oihenartek ordu arteko euskal bertsoak entzunak edo irakurriak zituen.

ordu erdi, ordu-erdi Kapitulu bakoitzak ordu erdia-edo eskatzen dit.

ordu ezkero adb. Harrezkero. Ik. orduz gero; ordutik. Ordu ezkero elkarren adiskide gelditu ziren.

ordu gaiztoan adb. Aipatzen dena egin edo gertatu ez balitz hobe izango zela adierazteko erabiltzen den esapidea. Ik. zoritxarrean; ordu txarrean. Ordu gaiztoan jan zuen Adamek arbola debekatutik.

ordu laurden, ordu-laurden Ordu laurden batean.

ordu onean adb. Aipatzen den egoera ontzat emateko erabiltzen den esapidea. Izan bedi ordu onean.

ordura arte adb. Ordu arte.

ordurik hona adb. Bizk. Ordutik hona.

ordu txarrean adb. Ordu gaiztoan. Ordu txarrean bigundu nintzen zure esanetara.

ordu txiki pl. Gauerdi osteko lehen orduak. Gaueko ordu txiki haietan, edozer gauza gerta zitekeen.

orduz adb. Garaiz. Ez da orduz etxeratzen, bidean ari dena puskak batzen (esr. zah.).

orduz gero adb. Harrezkero. Ik. ordu ezkero. Orduz gero, ez zuen harremanik izan bere errainarekin.

orduz geroztik adb. Orduz gero.

ordutik

adb. Une hartatik; une horretatik. Oroitu nintzen hil beharra naizela eta ordutik hartu nuen lurreko gauzei ez ikusi egiteko asmoa. Ordutik hona agertu diren euskarazko liburuak. Horrela irauteko ordutik gaur arte. Legearen hitza har ezazu bere zentzu zuzen eta lañoan, eta ordutik ikusiko duzu (...).

ordutik aurrera adb. Une hartatik aurrera. Ik. harrezkero. Ordutik aurrera izan zuen beti bihotzeko bakea. Lehen pozik baziren, ordutik aurrera areago.

ordutik hona adb. Une hartatik hona. Ik. harrezkero. Hamaika zaparrada jausi da ordutik hona!

Oharra: azken eguneraketa 2019-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper