Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=halako 5 sarreratan aurkitu da.

halako

1 adj. Hura bezalakoa, aipatu den gisakoa. (Berez hirugarren graduko erakusleari dagokio, baina honelako eta horrelako-ren ordez ere erabil daiteke). Ik. honelako; horrelako. Turkoen eta beste halako jendeen artean ezin dateke egiazko santutasunik. Ez da bera diruaren jabe, baizik dirua da halako gutiziatsu doilorraren jabe. Nola, bada, entzungo ez ditu halako Aita batek honelako seme batek egiten dizkion erreguak? Banekien mami gutxikoa eta erkina izango zela, halako gurasoak zituen eta. Hala amodioa duena gai da guztietako; halakoak egiten du, eta obretan ateratzen mila gauza. Anitz baita Euskal Herrian euskaraz soilik irakurtzen dakienik, halatan egin ditut halakoentzat euskaraz deboziozko otoitz batzuk. Horra zer den emakume eroa eta halakoaren azken gogoa. Aldiak nolako, gizakiak halako ageri baitira. Ez dut inoiz halakorik ikusi. Gerta ere daiteke konfesatzen ari dena ere ez oroitzea; halakoan ona da aitortza, beste gauzarik falta ez bazaio. || Egia da inguruko baserritarrek ez zietela haren euskal saioei halako harrera ona egiten: ez zietela oso harrera ona egiten. Hainbeste eta halako limosnak egiten zituen, non askotan fraide lagunek esaten baitzioten urrunegi zihoala. || Esr. zah.: Halako ezteietan, halako zopak. Nolakoa baita ama, halakoa ohi da alaba. Nolako elizalde, halako abade.

2 (Gehiago zehazten ez den zerbait aipatzeko; dagokion izen sintagma mugagabean nahiz mugatuan). Honelako egunetan, jauna, eta honelako lekutan halako bekatu egin nuen, honelako egun eta honelako bazterrean halako bekatu. Nik honelako edo halako bizimodu hartu banu, izango nintzen ona. Honelako edo halako premietarako.

3 (Pertsonez mintzatuz, mugagabean). Zenbatetan ez duzu aditu "honelako hil da ezpata kolpe batez, halako ito da, beste batek eroririk hautsi du burua"? Luisa, halakok zuretzat eskumuinak eman dizkit. Honelakok eta halakok diotenez.

4 (Zenbaki bati dagokiola, haren ezkerrean nahiz eskuinean, zenbakiari balio biderkatzailea ematen diola). Neure onen erdiak ematen dizkiet behartsuei; eta baldin inori bidegabeki kendu badiot, itzultzen diot halako lau. Mendibururen euskal idazlanak bi halako gehitu zaizkigu orain. || Datorrela bere andrea; mingain kontu horietan, gizonak halako hamar badaki: gizonak baino hamar aldiz gehiago badaki. Haien uztarriek, nik eraginda, lehen halako bi lan eginen dute. Etxean ditudan halako bi ohe baneuzka.

5 (Bestela zehazteko gaitz dena mugatuz). Beti uste izan da badela halako gogaidetasun bat liburu baten autorearen eta hitzaurre-egilearen artean. Bere mintzaerari halako gordin antza aurkitzen zaio, osoro heldu ez den fruituarena. Bere lan guztietan nabari da halako euskal giroa. Ederra da benetan; badu halako bere gisako bihotz-isuri samurra.

6 adj. Alaena. (Dagokion izenondoaren eskuinean jartzen da). Lotsagabea halakoa! Berritsuok halakook! Lapiko halako hori!

halako batean Orduan, une jakin batean; azkenean. (Bereziki, kontakizunetan erabiltzen da). Badoaz eta badoaz eta badoaz, eta halako batean heltzen dira Aralar burura. Halako batean, rau!, besoa askatuta, ekiten dio lasterrari.

halako bat egin Halako zirrara bat egin. Hitz eder horiek aditzeak halako bat egiten digu. Halako bat egiten digu ero dohakabe batez hain luzaz mintzatzeak.

halako batez adb. g.er. Halako batean.

halako eran... non... Emakume horietara osotoro jarria, halako eran itsutu zen, non haien idoloak, haiei atsegin emateagatik, gurtu baitzituen. Herodias mindu zen San Joanen kontra halako eran, non hartu zuen santuari bizia kentzeko asmoa.

halako gisan... non... Halako eran... non... Inork ezagut ez zezan, eskale itxura hartu zuen, halako gisan, non guztiek trufan baitzerabilten.

halako gisaz... non... Halako eran... non...

halako moduan... non... Halako eran... non... Gizonak munduan zabaltzen ziren eran, gaiztakeria ere berekin zeramaten, halako moduan non gizona sortua eta egina Jainkoari damutu zitzaion.

halako moldez... non... Halako eran... non... Halako moldez, non errazagoa baita hartaz mintzatzea begiratzea baino.

halakoren bate(a)n Batez ere Bizk. Halako batean.

nola-halako adj. Badaezpadakoa, erdipurdikoa. Ik. hala-holako. Aitorle lasai, munduzale eta nola-halakoa. Nola-halako lagun narrasak.

nolako

1 adj. (Galdetzailea). Zer eratakoa, zer modutakoa? Ik. zelako. Nola pizten dira hilak, eta nolako gorputzetan etorriko dira? Haren mintzoa nolakoa zen? Nolakoak nahi zenituzkete?

2 adj. (Zehar-galderetan). Dakienak daki nolako giro negargarria genuen nagusi. Euskal izenak berak nolakoak diren erabaki behar genuke aurrenik.

3 adj. (Harridura adieraziz). Gaztelaniaz ari zen, eta nolako gaztelaniaz! Azala aldaturik ageri da, gainera, eta nolako azalarekin!

nolako... halako... Gizona beti gizon delarik, aldiak nolako, gizakiak halako ageri baitira. || Esr. zah.: Nolako egurra, halako sua. Pika nolako, umea halako.

non

1 adb. (Galdetzailea). Zer tokitan? Non nago? Maitea, non zara? Non utzi duzu liburua? Hutsik gabeko euskara non aurkitu? Eta alabak, non?

2 adb. (Zehar-galderetan). Ez nekien, gaixo honek, non sartzen nintzen. Liburuak ez baitzioen ez non eta ez noiz atera zuten. Ez lukete jakingo hori non bilatu. Jainkoak daki non! Piarresek ez dio bakerik ematen non zer gaitz duen aitorrarazi arte.

3 adb. (Erlatibozko esaldiak eratuz). Orain datozen gazteek badute non ikasi. Badute hemen ere gure begi-bihotzek non ase eta non goza. Non erosia badago.

4 (hona, horra edo hara-ren ondo-ondotik). Hona non datorkigun bestea. Horra non aurkitu ginen bi hitz berriren jabe, baten ordez.

5 (Perpaus erlatibo baten hasieran, aditz jokatuak bait- edo -(e)n menderagailua hartzen duela). Ik. non... han... non ere. Eta arrotz egin zen Madiango lurrean, non sortu baitzituen bi seme. Alkate izan zen Donostiako hirian, non hil baitzen mila zazpiehun eta bigarren urtean. Eta zen anitz lanpa ganberan, non bilduak baikinen.

halako eran (gisaz, maneraz...)... non... (Ondoriozko perpaus baten hasieran, aditz jokatuak bait- edo -(e)n menderagailua hartzen duela). Halako eran itsutu zen, non haien idoloak gurtu baitzituen. Bizi zaitez halako maneraz, non herioak ez baitzaitu sekula ustekaberik atzemanen.

hala... non... (Ondoriozko perpaus baten hasieran, aditz jokatuak bait- edo -(e)n menderagailua hartzen duela). Halako eran... non... Heldu zen bururaino, baina hala ahuldua, non ez baitzitekeen egon ez zutik ez jarririk. Guk ere haren izena hala aipatu behar dugu, non irudi ere ez dakion inori ezen gutxiesten dugula.

non edo han adb. Non edo non. Ahalegin guztia egingo dute, saritzen diren idazkiak non edo han argitaratzeko.

non edo non adb. Nonbait. Non edo non aurkituko zuela.

non ere 1 (Perpaus erlatibo baten hasieran, aditz jokatuak bait- edo -(e)n menderagailua hartzen duela). Ik. non 5. Erromara jo zuen, non ere sasoi hartan aurkitzen baitzen Hugolino.

2 (Perpaus txertatu baten hasieran, dagokion aditzak bait- edo -(e)n menderagailua hartzen duela). Non ere baitzaude, kanpoko zara eta arrotz: zauden tokian zaudela, kanpoko zara eta arrotz.

non (eta) ez ...-(e)n Ez ba-... Ik. nola eta ez ...-(e)n. Etorriko gara, non eta ez duen sekulako euri-jasa egiten. Ez dezakete gazte gehienek ongian iraun, non ez diren sakramentuetara maiz hurbiltzen.

non... han... (Erlatibozko esaldiak eratuz, aditz jokatuak bait- edo -(e)n menderagailua hartzen duela). Non den nire gogoa, han da neure zangoa. Ezen non baita zuen ondasuna, han izanen da zuen bihotza ere. Otsoa, non aipa han gerta (esr. zah.).

zelako

1 adj. (Galdetzailea). Bizk. Nolakoa? Zelako janariak har litezke afari arinean? Zelakoa da betiko bizitza?

2 adj. (Zehar-galderetan). Bizk. Begira zelakoak diren Jesu Kristoren jarraitzaileak.

3 adj. (Harridura adieraziz). Bizk. Zelako gauzak entzuten diren, gero! Zelako atzealdeak dauzkan!

zelako... halako... Bizk. Ik. nolako... halako... Gurasoek zelakoak nahi dituzten, halakoak izango direla umeak. Zelako jabea, halako tresna (esr. zah.).

Oharra: azken eguneraketa 2019-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper