forma=goien 2 sarreratan aurkitu da.

goien

1 adj. Garaiena. Gogora ekar ahal daitekeen gauzarik goien eta miragarriena. Bertuterik goiena. Maila goienean. || (Dagokion izenaren ezkerrean). Ik. goren. Goien gradura. Goien mailan.

2 iz. Zerbaiten goiko aldea edo ertza, zerbaiten alde edo gune garaiena. Anton. barren 5. Urtearen goienetik barrenera. Han duk gure fede santuaren goiena. Zeruaren goienera. Apaiz birekin egin genuen topo hortxe, soro goienean.

3 iz. Esne gaina. Ik. gain2.

goiena jo Goia jo. Ik. gailurra jo 2. Ez ote du joko laster goiena gure hizkuntzak?

goienean adb. Bizk. Azkenean. Goienean, amorru bizian bihurtu zen etxera.

goieneko adj. Goiena. Printzesa goieneko horiek. Bertute guztiak eduki zituen goieneko mailan.

zeru

1 iz. Lurraren gainean ikusten den bitartea, ostertzak mugatzen duena, egunaz urdin eta gauaz beltz agertzen dena. (Singularrean nahiz pluralean erabiltzen da). Ik. ortzi. Zeru-lurren egilea. Maite zituen gure zeru-lur-itsasoak, maite gure jendea, gure izaera. Lurreko animaliak eta zeruko hegaztiak. Zeru izarratua edo izartsua. Zeruko planetak. Hodei ñabarrak zeruan barrena lasterka. Zeru garbitik behera amiltzen den oinaztarriaren pare. Goibeldu zen zerua. Zeru zerrenda mehar bat. Zafiro deritzan zeru koloreko harri eder bat. Zeruetaraino goretsia. || Zortzi dira zeruak, zazpi sakramentuak.

2 iz. Zenbait erlijio eta filosofiatan, Jainkoaren (edo jainkoen), aingeruen eta pertsona zintzoen arimen egoitza, ortzi gainean irudikatu izan dena. Ik. paradisu. Homerok zioenez, bi ate ditu zeruak.

3 iz. Kristau erlijioan, santuen, aingeruen eta Jainkoaren grazian hiltzen direnen egoitza. (Singularrean nahiz pluralean erabiltzen da). Ik. paradisu. Anton. infernu. Gure Aita, zeruetan zarena. Zeruan bezala lurrean ere. Zeruko aingeruak. Zeruetako erresuma edo erreinua. Igo zela zerura. Zerurako bide zuzena. Zerura bidean eragozpen handiak topatzen dituzte. Ez dagoela zuretzat zerurik, ez dagoela bekatuen barkaziorik. Zeruan sartuko direlako ustean. Zerua galtzeko arriskuan jartzen dena. Zeruan gerta dadila gizon prestu hau. Ni naiz ogi bizi, zerutik jaitsia. Horrelakoxea zirudien eta horrelakoxea da, ez zerurako eta ez infernurako. Mila aldiz goratua izan denez gero, lehen, zeruraino eta beste milatan beheratua, gero, infernuraino.

4 iz. Toki edo egoera zoragarria, atseginez betea. Ik. paradisu 3. Ingurua zeru bihurtu zen. Eseri eta hizketan aritu gara patxadan; zeruan ni. Jaunartze ondoan bazirudien ito behar zutela kontentuaren kontentuz, zeru berri batean aurkitzen zirela. Zeru txiki bat zela Izarpe esan zitekeen, izan ere lurrean ez zen erraza halako zoriona eta bakea aurkitzea.

ez zerurako eta ez lurrerako adb. (gelditu, utzi, egon eta kideko aditzekin, 'galdurik, zer egin jakin gabe', 'ez baterako eta ez besterako' eta kideko adierekin). Anai-arrebak han gelditu ginen bakar-bakarrik, inoiz esaten den bezala, ez zerurako eta ez lurrerako.

zerua irabazi Arimaren salbamena lortu; zerbaitetarako merezimendu handiak egin. Ik. zerua iritsi. Karitatea egin behar da zerua irabazteko. Nik uste, aurtengo honetan zerua irabazi dugula.

zerua iritsi Zeruratu, salbamena lortu. Ik. zerua irabazi; iritsi 3. Zerua iristeko zer egin behar dugu?

zeru azpi, zeru-azpi 1 iz. Zerua, lurraren gainean ikusten den bitartea. Ik. zeru sabai; zeru zola.

2 iz. (Leku-denborazko atzizkiekin, singularrean, gizakiak, abereak etab. bizi diren lurra adierazteko). Ik. zerupe. Ez zen izango zeru azpian, ez irakurlerik ez kritikaririk, nire plagioari neurria hartuko zionik.

zeru esfera, zeru-esfera iz. Astron. Irudizko esfera, zentroan dagoen behatzailearen ikuspegiaren arabera astroak kokatzen direna. Eguzkia zeru-esferan punturik iparraldekoenera iristen den urte-sasoia.

zeruetako Aita Hirutasun Santuko lehen pertsona. Ik. zeruko Aita. Zeruetako Aitari arren egiten.

zeru eta lur (Singularrean nahiz pluralean). Zerua eta lurra. Zeru eta lurrak egin dituen jauna. Zeruan eta lurrean den gauzarik handiena. Berak darabiltza zeruak eta lurra. Zeruaren eta lurraren kreatzailea.

zeru gain, zeru-gain iz. (Singularrean nahiz pluralean). Zerua (ortzia nahiz erlijiokoa). Ik. zeru goi; zeru goien; zeru goren. Loria Jainkoari zeru gainetan. Izarra zeru-gainean, zer gauza miresgarria! Euskal Herriko zeru gain eztia.

zeru goi, zeru-goi iz. (Singularrean nahiz pluralean). Zerua (ortzia nahiz erlijiokoa). Ik. zeru goien; zeru goren; zeru gain. Jainkoak dakusa zeru goietatik. Zeru-goietako izarrak. Zeru goia zegoen urdin-urdina.

zeru goien iz. (Singularrean nahiz pluralean). Zerua (ortzia nahiz erlijiokoa). Ik. zeru goi; zeru goren; zeru gain. Zein kaskarra iruditzen zaigun zeru goienetik mundu hau. Kanta dezagun haren loria zeru goienetan.

zeru goren iz. (Singularrean nahiz pluralean). Zerua (ortzia nahiz erlijiokoa). Ik. zeru goi; zeru goien; zeru gain. Igan nadin zeru goreneraino. Aintza Jainkoari zeru gorenetan.

zeruko Aita iz. Hirutasun Santuko lehen pertsona. Ik. zeruetako Aita. Zeruko Aita txit santuak hautatu zintuen.

zeru-lur iz. (Singularrean nahiz pluralean). Zerua eta lurra. Sei egunetan egin zituen zeru-lurrak. Zeureak dituzu zeru-lurretan diren guztiak. Zeru-lurraren handia eta ederra dastatu.

zeru sabai, zeru-sabai iz. Zerua, lurraren gainean ikusten den bitartea. Ik. zeru azpi; zeru zola. Gauaro ederra zegoen; zeru sabaia, izarratua. Leihotik zehar, ohean zegoela, zeru-sabai urdinaren puska ikusten zuen.

zeru xahar iz. (Luzaroan hodeiz estalirik egon den zeruan ostartea zabaltzen denean erabiltzen den esapidea, maiz bozkarioaren adierazle dena). BNaf. Uhinak eztitzen dira, hodeiak barreiatzen, zeru xaharra agertzen.

zeru zabal iz. (Singularrean nahiz pluralean). Zerua (ortzia nahiz erlijiokoa). Jaunak batu gaitzala zeru zabalean. Zeru zabala estali da izarrez. Lokarririk gabe ibiltzen ohitua dirudi zeru zabaletan barrena.

zeru zola, zeru-zola iz. Zerua, lurraren gainean ikusten den bitartea. Ik. zeru sabai; zeru azpi. Zeru zola urre tantoz josten ari. Begiak ditu zeru-zola bezain urdin.

Oharra: azken eguneraketa 2021-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper