Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=besta 4 sarreratan aurkitu da.

besta

iz. Ipar. eta Naf. Festa (adiera guztietan). Ik. jai. Alferrentzat eta nagientzat egun guztiak dira besta. 1879ko Elizondoko bestak.

atso

iz. Emakume zaharra. Isilaraziko ditut herriko atso zahar guztiak. Hasi da atso zimurra bere hasbeherapenekin. Atsoa kontu hartzen ari da eta auzoan dena zabalduko du. Atso bat hiltzeko ez da gauza: ez du ezertarako balio. Onets nezan gure atsoa, iduri zekidan neskatoa (esr. zah.).

atso-agure pl. Beste eginkizunik ez izaki eta, hor aritzen dira atso-agureentzako erruki-etxeak eta umeentzako eskolak egiten.

atso besta, atso-besta Naf. Atsolorra.

atso ipuin, atso-ipuin Atsokeria. Alegia tentelak eta atso ipuin hutsak bazter itzazu, mesedez.

atso sorgin (Irain hitz gisa). Atso sorgin gezurtia.

[Oharra: hitz markatua da, gutxiespen balioa du eskuarki, eta ezin erabil daiteke "adineko"-ren sinonimo oso balitz bezala].

bizkar

1 iz. Giza gorputzaren atzeko aldea, besaburuetatik gerrirakoa; (pluralean nahiz singularrean) bereziki, goiko aldea. Ik. sorbalda. Zakua bizkarrean zeramala. Bizkarrean hartuta ekarri. Bizkarra izerdiz bustia. Bizkarrean konkorra zuen. Ardi larruz bizkarrak estalirik.

2 iz. (Esapideetan). Egilearen bizkarrera erruak egotzi. Harria bizkarrean berdindu (harri-jasotzaileak). Bizkarra jaso, altxatu: norbaitek zerbaitez ezer ez dakiela edo jakin nahi ez duela adierazi.

3 iz. Animalia baten gainaldea, lepotik isatsera. Arropa horiek zuk baino lehen erabili zituen bere bizkarrean ardiak. Astoaren bizkar gainean jarrita. Herensuge haren bizkarreko ezkatak. Bizkar hegala.

4 iz. Mendi baten gainaldea, bereziki zabala dena. Elorretako bizkarrean bazkaldu genuen. Toki goretan arranoak egiten ohatzea; hala du mendi bizkarretan Euskaldunak etxea.

5 iz. Teilatuaren goiko ertza. Ik. gailur 3. Etxe bizkarra. Bizkar teila: gailur teila.

6 iz. Liburuetan, orriak josten edo itsasten diren aldea, orriak ebakirik dauden aldearen kontrakoa.

bizkar besta, bizkar-besta Ipar. eta Naf. Eraikitzen ari diren etxe bateko bizkarra jartzen denean ospatzen den festa. Ik. monjor. Etxe berriari teilatua eman genionean bizkar-besta egin genuen.

bizkar muin, bizkar-muin Bizkarrezurreko muina. Ik. orno muin. Eritasun horrek burmuina eta bizkar muina suntsitzen ditu.

bizkarra berotu Jipoitu. Baserritarrari behi bat kendu eta bizkarra berotu.

bizkar(ra) eman Atea itxi eta ateari bizkarra emanaz gelditzen da.

bizkarra hautsi g.er. Bizkarra berotu.

bizkarrez Bizkarra emanda. Bizkarrez itzulirik, badoa ingelesa. Mailegatu nahi dizunari ez jar bizkarrez. Aldude bizkarrez dago, baina anaia du Baztan.

bizkar zorro, bizkar-zorro Bizkarrean eramateko zorro edo zaku uhalduna. Bizkar zorroa sorbaldan, txanoa, mendiko botak eta praka motzak soinean.

bizkar zur, bizkar-zur Teilatuaren bizkarreko haga. Ik. petral2 1.

-en bizkar 1 -en gain, -en kontura. Bere bizkar hartu duen eginkizuna. Argitaratzea bere bizkar izan zuenak ere ez zuen lan makala hartu. Besteren bizkar utzi nahi nukeela neuretzat hartu nahi ez dudan lana. Besteren bizkar mantentzea, hori zer gauza ona den. Gurasoen bizkar jaso dira ikastetxe berriak. Ederki ikasia dut, neure bizkar, ikastaldi neketsu batek bakarrik eraman gaitzakeela geure buruaren jabe izatera.

2 -en kontura, aipatzen dena barre- edo iseka-gaia dela. Kritikaririk zorrotzenek ez dute, dirudienez, kritika ontzat hartzen, beren edo kideen bizkar doanean. Hamaika barre egin dute gure bizkar.

-en bizkarretik -en bizkar. Langilearen bizkarretik mantentzen dira alferrak. Andrearen bizkarretik bizi da. Zertara etorri da, inoren bizkarretik jatera? Besteren bizkarretik larritu edo negar eginez gero.

eliza

1 iz. (E larriz). Jesu Kristoren erlijioari jarraikitzen zaizkion sinestunen bilkura; kristautasunaren barnean bereizten diren bilkuretako bakoitza. Ik. eliza 2. Jesu Kristok bere Eliza maite duen bezala. Apostoluen Eliza. Agustin, Elizako doktore santu handi hura. Greziako Eliza ortodoxoa. Eliza katolikoa. Eliza erreformatuak.

2 iz. (E larriz). Eliza katolikoa. Eliza Ama Santuaren aginduak, sakramentuak. Aita santua, Elizaren buru ageria. Elizaren dogmak, doktrina.

3 iz. (E larriz). Herri bateko katolikoen bilkura. Euskal Herriko Eliza.

4 iz. Elizkizunetarako bereziki prestatutako eraikina. Ik. tenplu. Elizara joan. Eliza batean ehortzi zuten, aldare aitzinean. Herriko eliza. Hiru habearteko eliza.

5 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Ik. elizatorra; elizbide; elizgizon... Halere, hildakoan eliz lurrik ez zaio ukatu. Eliz liburuen irakurle saiatua. Eliza-dorreari bueltaka dabiltzan elaiak.

eliza besta, eliza-besta Herriko zaindariaren eguna. Egun eliza besta dugu ospatzen, gure patroi santua denek ohoratzen.

Elizako aita Ipar. Elizako gurasoa. Nahi zuen zuzenbidea Bibliaren eta Elizako aiten iturrietara itzularazi, lotura eginez zuzenbidearen eta teologiaren artean.

Elizako guraso Kristau-erlijioan, fede gaietan oinarri izan diren izkribuak idatzi zituzten lehen mendeetako Elizako doktoreetako bakoitza. Ik. Eliz guraso; Elizako aita. Argi iturri horretan edan zituzten Elizako gurasoek beren liburuetako ikaskizunak.

eliza nagusi g.g.er. Parrokia. Eibarko Andres donearen eliza nagusian.

eliz atari Elizako ate nagusiaren aurrealdea, bereziki aterpeduna. Ik. elizpe; zimitorio 2. Eliz atarira irten dira hizketan aritzeko. Eliz atarian eskean. Bertsopapera franko saldu genuen eliz atarian.

eliza txori, eliza-txori Txolarrea.

elizaz 1 adb. Elizaren antolaketari dagokionez. Elizaz Arratzukoa da baserria, herriz Mendatakoa.

2 adb. (ezkondu eta kideko aditzekin). Kristau elizaren arauen arabera. Ez zuen inolako arazorik izan elizaz ezkontzeko.

eliz dei pl. Ezkontza baten berri ematen duen jendaurreko agiria, elizako atean ezartzen dena eta meza nagusian adierazten dena. Ik. man; deiera. Eliz deiak egin. Apaizak eliz deiak irakurri zituen.

Eliz guraso Elizako gurasoa.

eliz urte Eliza katolikoan, abendualdiko lehen igandean hasten den urtea. Eliz urtearen aldiak. Eliz urtearen barruan, Kristo urtero jaiotzen da, urtero gurutziltzatzen dute, urtero pizten da.

Oharra: azken eguneraketa 2019-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper