• Aurelia Arkotxaren iritzi-artikulua. Irakasle eta euskaltzainak Ipar Euskal Herrian urtarrilean sortuko den Elkargo berrian Euskaltzaindiak izanen duen lekuaz gogoetatzen du. Bere aburuz, "Euskal Herri osoaren logika segituz, Euskaltzaindiak izendaturik agertu beharko bailuke laster sortuko den HELEPen administrazio-testuetan, eta haren konpetentziak definituak agertu beharko lirateke".

    image preview
    (Aurelia Arkotxa/ Argazkia: EKE)

Euskaltzaindiaren web lekura joaten bada bat, zati hau irakur dezake sartze-orrian: "Euskaltzaindiak ezagutza ofizial osoa du, Espainian Erret Akademia bezala (1976), eta Errepublika Frantsesean Onura publikoko erakunde gisa (1995). Gizartearen aldetik ere herritarren artean aitormen orokor zabala bereganatu du. Arrazoi hauengatik, arauak emateko jarduera azkarra bizi izan du Euskaltzaindiak, betiere euskaldunen hizkuntza batasuna eta eguneratzea gidatuz, 1968tik hona, batez ere."

Euskaltzaindiaren lekua nola agertzen ote da ofizialki euskararen eremuetan? Hona hemengo galdera (egin dezagun ofiziala balitz bezala euskara, alegia deus ez). Nola EAEn? Nola Nafarroa Garaia ohian, hots gaurko Nafarroako Foru Elkargoan? Nola Iparraldean?

Afera baita ea nola den babestua izanen Euskaltzaindiaren "hizkuntza-gidatzea" Iparraldeko lur-antolamendu berrian, HELEPen.



Fite ohar daiteke bat ez dela txantxetako kezka, azalkeria, kontuz ibiltzea ea Iparraldean 'Euskaltzaindia' hitza herri antolaketan dabiltzan politikoen iniziatibetan agertzen den ala ez. Zeren Espainiako Estatuko herri antolakuntzen barne diren Hegoaldeko bi administrazioetan, EAEn eta Nafarroako Foru Elkargoan bai dela ongi agerian agertzen 'Euskaltzaindia' hitza, eta ere duen eginkizuna. Korolarioa den galdera izanen da ea zer den gertatzen Euskaltzaindiarekin Frantziako herri antolaketaren barne den, edo izanen den, HELEPekin.

Euskaltzaindiaren estatusa euskararen eremu osoan:

Preanbulo bezala gogorarazi behar da azaroaren 19an Euskal Konfederazioa eta Euskaltzaindia kezkaturik bildu zirela Baionako Museoan euskararen egoera txarra zela Iparraldean azalduz (Frantziako Estatuko gainerako hizkuntza gutituen egoera ez ahantziz). Ondoko anbiguitaterik gabeko erranak entzun baitziren han: "Frantziako Estatuko lurraldeetako hizkuntzen egoera kezkagarria da, ez baita egiten lege, diru eta langile egokiz hornituriko hizkuntza politika publiko eraginkorrik" edo "Hizkuntza politika eraginkor hori zutik ezartzeko, nahitaezkoa da erakunde publiko guztiak (herriak, eskualdeak, Euskal Elkargoa, departamendua, Estatua) engaiatzea eta arduraz jokatzea." Eta azpimarratu zen ere euskararen kalitatearen bermatzailea Euskaltzaindia zela.

Euskal Autonomia Elkargoan



EAEn 1979ko abenduaren 18ko Lege organikoak dio 6. artikuluaren 4. azpiatalean euskarak baduela leku eta "hizkuntza ofizialen maila" duela gaztelaniarekin. Oinarrizkoa da konturatzea Euskaltzaindiaren existentzia zehazki markatua dagoela, eta haren funtzioa zehatz-mehatz aipatua dela: "Euskarari dagozkionetan, Euskaltzaindia izango da erakunde aholku- emaile."

Nafarroako Foru Elkargoan

1986ko abenduaren 15eko Foru Legearen 3. artikuluaren 3. ataldean ikusten da, nahiz euskararen bermatze-borondatea EAEn baino herabetasun gehiagorekin agertzen den Nafarroan, Euskaltzaindiaren izena argi eta garbi agertzen dela ere "Hizkuntz arauak ezartzeko ondorioetarako, Euskaltzaindia izanen da erakunde aholku-emaile ofiziala, eta berari eskatuko dizkiote botere publikoek aurreko idazatian ezarritakoa betetzeko beharrezko zaizkien txosten eta diktamenak.

Iparraldean

Bi gunetan banatzen da Euskaltzaindiaren existentzia Iparraldean:
Lehenik, 1987ko agorrilaren 18an Euskaltzaindia 1901 elkarte bezala deklaratzen da ("Date création entreprise 18-08-1987") eta duen rola zehazten "Assurer la représentation et la promotion sur le territoire français de l'académie de la langue basque - Euskaltzaindia". Bigarrenik, beti 1901 legediaren barnean, 1995eko otsailaren 20ean lortzen du Euskaltzaindiak "onura publikoko elkarte" baten estatusa Barne Ministeritzatik (ministère de l'Intérieur et de l'Aménagement du territoire NOR: INTA95000350).



Nahiz "onura publikoko" elkarte bezala ikusia izatea lortze bat izan den Euskaltzaindiarendako Iparraldean, azpimarratu behar da 1901 elkarteen legediaren barne izaten segitzen duela, lehen bezala, eta orohar egoera hauskorra dela, noiznahi erretira baitezake frantses Estatuak onartze hori ("Une association loi 1901 déclarée peut être reconnue d’utilité publique, par décret en Conseil d’État. Cette reconnaissance permet à l'association d'accéder à certains avantages. Mais elle peut être retirée à tout moment.").



NOTRe legeak (2015 09 17) dio " Le conseil régional a compétence pour promouvoir le développement économique, social, sanitaire, culturel et scientifique de la région, le soutien à l’accès au logement et à l’amélioration de l’habitat, le soutien à la politique de la ville et à la rénovation urbaine et le soutien aux politiques d’éducation et l’aménagement et l’égalité de ses territoires, ainsi que pour assurer la préservation de son identité et la promotion des langues régionales, dans le respect de l’intégrité, de l’autonomie et des attributions des départements et des communes".



Ondorioz, NOTRe legearen markoan elaboratzen ari den HELEPek zer leku egiten ote dio edo eginen ote dio Euskaltzaindiari bere administrazio-antolakuntzan? Euskal Herri osoaren logika segituz Euskaltzaindiak izendaturik agertu beharko bailuke laster sortuko den HELEPen administrazio-testuetan eta haren konpententziak definituak.



Azken Enbata aldizkariak (2016-12-10) "L'agglo Pays Basque en chantier" deitu artikuluan dio COPIL ("Comité de Pilotage") bere 29 hautetsiekin, HELEPeko ekipa teknikoekin, eta Espelia, Pintat eta Capgemini gabineterekin hamar aldiz bildu dela agorrilaren bukaeraren ondotik, CAPBen (CABAB ohian) antolakuntzaren eta funtzionamenduaren zehazteko gisan. Jakiten da ere COPILek "xehetasunetan" ("dans le détail") baliztatu dituela CAPBen konpetentzietan diren sei alorrak (etxe-bizitza, garraioak etab.), barne agertzen direlarik 'hizkuntzak eta kulturak' ("les langues et les cultures").

Hegoaldeko herri antolaketetan erabili den logika segituz, Euskaltzaindiak instantzia horietan beharko luke izan euskararen kalitatearen eta bermatzearen zaintzeko, beste Euskal Herriko euskararen lurralde osoan gertatu izan den eta gertatzen den bezala. Deitua izan ote da Euskaltzaindia hizkuntzez eta kulturez gogoetatzen ari den COPILeko lantaldera? HELEPek, hegoaldeko EAEn eta Nafarroako Foru Elkargoan egin izan den eran, zein molde konkretutan aitortuko ote ditu Euskaltzaindiaren eginbeharrak Iparraldean, finatzamenduak barne? HELEPeko administrazio-testuetan agertuko ote da argiki zitaturik, EAEn egin izan den bezala: "Euskarari dagozkionetan, Euskaltzaindia izango (dela) erakunde aholku-emale."? That is the question.

Idatzi iruzkina

Security code
Refresh